Kaas, Hitler en Petrus

door LD op 17/12/2013

in Buitenland, Europa, Uitgelicht

Post image for Kaas, Hitler en Petrus

Op zondag 24 november 2013 leidde paus Franciscus ter gelegenheid van het einde van het Jaar van het Geloof een mis op het plein van de Sint Pieter. Ondergetekenden, op dat moment op ‘studiereis’ in Rome, leek het aardig deze mis bij te wonen. Wie een goed plekje op het plein wilde hebben, diende zich al rond 7:30 uur in Vaticaanstad te melden (de eucharistieviering begon om 10:30 uur). Dat was ons wat te gortig, dus wij meldden ons rond 11:30 uur op het zeer goed gevulde Sint Pietersplein, waar de mis al in volle gang was. Onderdeel van het gebeuren was het tonen aan het publiek van de ‘beenderen van Petrus’. Dat deze beenderen überhaupt zijn gevonden en konden worden getoond door de TIME persoon van het jaar kan indirect worden gezien als de ‘verdienste’ van niemand minder dan die andere TIME persoon van het jaar, Adolf Hitler.

In een vroege bijdrage aan dit weblog is ooit uiteengezet hoe de Nazi’s in de jaren dertig van de vorige eeuw op weinig democratische wijze de macht in Duitsland hebben overgenomen. Na de brand in de Reichstag verwachtten zij bij de verkiezingen van 1933 de absolute meerderheid te verwerven, maar zij slaagden daar niet in. Voor het aannemen van het bekende Ermächtigungsgesetz, op basis waarvan de regering wetgevende bevoegdheid gedelegeerd kreeg en van de Grondwet mocht afwijken, hadden ze dus de steun van andere politieke partijen nodig. Te meer daar voor zo’n wet, in verband met de mogelijkheid af te wijken van de Grondwet, een meerderheid van twee derden van het aantal zitting hebbende leden nodig was. Zo’n meerderheid hadden de Hitler en zijn aanhangers al helemaal niet; ze hadden ‘slechts’ 43,9% van de stemmen gehaald. Op steun voor hun Ermächtigungsgesetz van de communisten en socialisten hoefden de nazi’s natuurlijk niet te rekenen, en dus wendden ze zich tot de partijen op rechts en in het centrum.

Hitler en zijn medestanders vonden een cruciale bondgenoot in de Deutsche Zentrumspartei, kortweg ZENTRUM genoemd. ZENTRUM werd op dat moment geleid door de katholieke priester Ludwig Kaas (1881-1952). De partij was zeker geen kleine jongen en had in de jaren voorafgaand aan de machtsovername van Hitler diverse malen de rijkskanselier geleverd (o.a. de bekende Franz von Papen was uit ZENTRUM afkomstig). Bij de verkiezingen van 1933 behaalde de partij 73 van de 647 zetels in de Reichstag. Kaas slaagde erin zijn fractie vóór het Ermächtigungsgesetz te laten stemmen. In ruil daarvoor beloofde Hitler, kort gezegd, de katholieke kerk en het katholieke onderwijs met rust te laten. Op 23 maart 1933 behaalde het Ermächtigungsgesetz de vereiste tweederde meerderheid. Of Kaas ooit spijt heeft gekregen van zijn doorslaggevende rol bij de totstandkoming van het Ermächtigungsgesetz is nooit duidelijk geworden.

Niet veel later hief ZENTRUM zich als gevolg van het zogenaamde Reichskonkordat tussen Duitsland en het Vaticaan officieel op. Deze overeenkomst was van de zijde van het Vaticaan ingegeven door de angst voor het oprukkende en principieel atheïstische communisme. Het Vaticaan meende dat het nationaalsocialisme, hoewel zeker gevaarlijk, een rol kon spelen om het nog grotere rode gevaar te beteugelen. Ludwig Kaas speelde bij de totstandkoming van het concordaat een belangrijke rol. Op grond van de overeenkomst kregen katholieke geestelijken en katholieke scholen in Duitsland bepaalde privileges. Al tegenprestatie trok de katholieke kerk zich terug uit het politieke leven in Duitsland. Dat betekende dus ook het einde van ZENTRUM. Kaas had zijn positie als partijleider al eerder neergelegd. Zijn politieke rol in Duitsland was uitgespeeld.

Voor Ludwig Kaas lag een nieuwe toekomst in het verschiet in Rome, waar zijn goede vriend Eugenio Pacelli als kardinaal resideerde. Pacelli was in de jaren ’20 als pauselijke nuntius naar Duitsland gezonden en had in 1933 namens paus Pius XI het Reichskonkordat getekend (namens Duitsland had de al genoemde Franz von Papen dat gedaan). Begin 1939 zou Pacelli tot paus Pius XII verkozen worden. Pius XII belastte Kaas met de opgravingen onder de Sint Pieter. De (oude) Sint Pieter was rond 320 gebouwd door de Romeinse keizer Constantijn, die daarbij niet zachtzinnig te werk was gegaan. Op de Vaticaanheuvel bevond zich al enkele honderden jaren een (waarschijnlijk deels heidens) grafveld, dat moest wijken voor de nieuwe basiliek. Veel graven werden van hun daken ontdaan en volgestort met aarde, om zo te dienen als de letterlijke fundamenten van de kerk. Voor archeologen levert dat natuurlijk prachtig materiaal op en onder supervisie van Kaas konden de opgravingen beginnen.

Met kerst 1950 kon de paus mededelen dat de waarschijnlijke graftombe van Petrus gevonden was. Het is ons niet helemaal duidelijk wie de beweerde beenderen van Petrus naar boven heeft gehaald. Het zou de verdienste van Kaas kunnen zijn geweest, maar wellicht eerder nog van zijn opvolgster, Margherita Guarducci. Met de vondst is natuurlijk nog niet bewezen dat de beenderen ook echt van Petrus zijn geweest, laat staan dat nu bewezen is dat Petrus de eerste paus was en de katholieke kerk heeft gesticht. Met het tonen van de beenderen heeft paus Franciscus echter zijn kudde in elk geval deelgenoot gemaakt van het geloof in deze zaken.

Laurens Dragstra & Geerten Boogaard

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: