Kabinetsreactie Staatscommissie Grondwet

door GB op 25/10/2011

in Haagse vierkante kilometer

De kabinetsreactie op het rapport van de Staatscommissie Grondwet, de Commissie-Thomassen, is bekend. Zelfs wie al vermoedde dat er weinig met het rapport zou gebeuren zal opkijken: Donner presteert het echt om alleen in het ‘telegraafgeheim’ uit artikel 13 een probleem te zien. De rest stuit af op een ‘verrassend actueel’ motto van Struycken:

Voor overschatting van de waarde der Grondwet hoede men zich dus. Anderzijds eerbiedige men haar als historisch nationaal document, dat erg lang zijn waarde kan behouden. Maar schaf haar dus niet af, en ook als de tijd voor verandering is gekomen, houde men met haar historisch karakter rekening, trachte niet haar om te werken, te moderniseren, maar verander alleen datgeen, wat aan de natuurlijke ontwikkeling van het staatsleven dreigt in de weg te staan.

In de kern komt het erop neer dat het kabinet eigenlijk een veel strenger criterium voor wijziging van de Grondwet aanlegt dan de Staatscommissie in haar opdracht had gelezen. Donner eist voor een Grondwetsherziening het bestaan van ‘een dringende behoefte’ en voorstellen met ‘voldoende constitutionele rijpheid’. Met zo’n criterium is het makkelijk snoeien in het rapport, omdat ‘constitutionele rijpheid’ volgens het kabinet vooral valt af te leiden uit de de unanimiteit van het advies. En dat was er niet, omdat het lid Overkleeft-Verburg in voetnoten, bijlagen en minderheidsstandpunten een volstrekt eigen advies bleek te hebben uitgebracht. Liefhebbers van het programma Wie is de mol zullen wel raad weten met deze gang van zaken. En waar het lid Overkleeft-Verburg onvoldoende buiten de boot hing, blijkt er inmiddels wel ergens een staatsrechtgeleerde te zijn die vraagtekens heeft gezet bij een voorstel. Deze discussie in de literatuur zou zich natuurlijk nooit hebben voorgedaan bij voorstellen die daadwerkelijk constitutionele rijpheid vertonen!

Waar het tenslotte wel gaat om voorstellen waar echt niemand over gevallen is, bijvoorbeeld het voorstel om ‘een ieder verbindend’ te vervangen door het in de praktijk gebruikte ‘rechtstreeks werkend’, blijkt vanzelf een gebrek aan ‘dringende politieke en/of maatschappelijke behoefte’ om überhaupt iets te doen. Zo vullen de criteria elkaar mooi aan.

Het idee om een Algemene Bepaling toe te voegen aan de Grondwet ligt in ieder geval stevig in de la.

{ 12 reacties… read them below or add one }

1 MN 25/10/2011 om 14:05

Kijk aan, dat vind ik dan wel weer mooi: de kabinetsreactie bevat een criterium voor het toetsen van grondwetsherzieningsplannen. Uit de reactie:

“Aanpassingen moeten voortvloeien uit ontwikkelingen die reeds in bestaande regelgeving of andere besluiten met voldoende draagvlak zijn bevestigd, dan wel in andere zin breed door de samenleving worden gedragen. (…) Er moet (…) een dringende behoefte aan [grondwetsherziening] bestaan en het moet gaan om zaken die voldoende constitutionele rijpheid vertonen.”

Dat criterium komt bekend voor: in de jaren ’90 en aan het begin van de eenentwintigste eeuw hanteerde de Raad van State zo’n “laat de Grondwet achter de feiten aanlopen”-criterium. De regering vond dat maar niets en hield het bij een veel soberder criterium, namelijk: als de regering of een Kamermeerderheid vernieuwing wil dan kan ze dat bevorderen.
Donner is de verhuisdozen al aan het inpakken. Mogelijk probeert hij met deze kabinetsreactie een wit voetje te halen bij de Raad van State die eerder aangaf niets te zien in de opdracht van de Staatscommissie. Wiens brood men eet…

2 Karin 25/10/2011 om 16:13

“Dat criterium komt me bekend voor”: jazeker! Het criterium, dat grondwetswijzigingen ‘urgent’ moeten zijn is begin jaren vijftig met veel overtuigingskracht geïntroduceerd door P.J. Oud, die zich als VVD-voorman op dat moment waarschijnlijk als de ware hoeder van de erfenis van Thorbecke zag (zie de link hierboven).

3 GB 25/10/2011 om 19:13

Wow. Dit is een mooi inzicht dat een eigen post verdient!

4 RK 26/10/2011 om 12:00

De tweederde meerderheidsregel in de Grondwet zelf is het enige formele criterium dat er nochtans toe kan doen. Daarmee is per definitie voldoende draagvlak nodig voor wijziging: het moet tweederde breed door de samenleving worden gedragen. In die zin is er dan een dringende behoefte, urgentie.

5 JH 26/10/2011 om 14:41

@RK Naast een tweederde meerderheid lijkt toch evident dat een criterium van de regering als medewetgever, doorgaans in de rol van initiator van het wijzigingsvoorstel en altijd in de rol van mede-ondertekenaar van de wet, er toe doet.

6 eli 26/10/2011 om 15:00

Prof. Overkleeft-Verburg is gepromoveerd bij prof. Hirsch Ballin. De wereld is wel erg klein.

7 RK 26/10/2011 om 15:00

@JH in welke zin doet welk ander formeel criterium van bijvoorbeeld de regering ertoe?

8 Ans Hengels 26/10/2011 om 23:36

Getuigt het kabinetsplan om de Grondwet te wijzigen teneinde het aantal kamerzetels met een derde te verminderen van ‘voldoende constitutionele rijpheid’? Bestaat daartoe een ‘dringende behoefte’?

9 PB 27/10/2011 om 10:06

@ Ans Hengels. Goed opgemerkt.

10 .a.zecha 28/10/2011 om 18:56

De Nederlandse wetgevende macht is kennelijk zozeer beducht dat een aantal van de door hen geproduceerde wet- en regelgeving inbreuken maakt op de Grondwettelijke rechten van Nederlandse burgers, dat zij een Nederlands Constitioneel (Hoog)Gerechtshof “overbodig” vindt.
De Nederlandse wetgevende macht heeft klaarblijkelijk ook niet veel op met de Eerste Kamer der Staten Generaal en nog minder met het EHRM die terecht de wetgevende macht zonodig terugfluit.
a.zecha

11 HGH 31/10/2011 om 15:53

Een kleine correctie op de schrijver van dit stuk: er is wel iemand gevallen over het vervangen van eenieder verbindend door rechtstreeks werkend: ik namelijk. In het vierde nummer van het TvCR staat een stuk van mijn hand over het rapport van de staatscommissie, toegespitst op de voorstellen omtrent de buitenlandse betrekkingen. Daar besteed ik ook aandacht aan de onwenselijkheid om een dergelijke verandering door te voeren.

12 GB 31/10/2011 om 16:10

Excuus! Moet dat nummer nog lezen.

Reactie achterlaten

{ 3 trackbacks }

Vorige post:

Volgende post: