Kloofdenken

door Ingezonden op 10/06/2011

in Haagse vierkante kilometer

In NRC/Handelsblad van 4 juni bepleitte Thierry Baudet een aantal maatregelen om de veelbesproken kloof tussen burger en bestuur te dichten. Een aantal van zijn suggesties zijn zinnig, bijvoorbeeld om aan de voorkeurstem bij verkiezingen een absolute waarde te geven. Kandidaten worden dan niet langer op volgorde van de lijst in raad, Staten of Kamer gekozen, maar de kandidaten met de meeste stemmen worden gekozen verklaard.

Ik heb echter een breder probleem met Baudet stuk. Hij signaleert dat de genoemde kloof er is, maar langzamerhand is dat een containerbegrip geworden. Wat moet er nu precies onder verstaan worden?

Baudet begint bij de oplossingen. Hij stelt dat een districtenstelsel bij Kamerverkiezingen zou helpen, omdat dat het individuele mandaat van kiezers vergroot. Het zal er volgens hem echter nooit van komen omdat er nooit een benodigde tweederde meerderheid in beide Kamers voor zal zijn. Dat is een te cynische redenering. Er is ook ooit (in 1917)een tweederde meerderheid in beide Kamers  geweest voor afschaffing van het districtenstelsel. Was dat toen ook een maatregel waar die elite zichzelf mee wilde beschermen? In het twittertijdperk is het ook wat curieus om naar zo’n 19e-eeuwse oplossing te grijpen.Ik zal in elk geval een Kamerlid niet geloven als die zegt uitsluitend voor mijn belangen als inwoner van mijn district op te komen, want hij heeft altijd een veelheid aan belangen af te wegen.

Een andere oplossing zou liggen in een door de Kamer gekozen formateur, die vervolgens premier wordt. Dat heeft de Kamer al eens geprobeerd in 1971, en omdat dat een faliekante mislukking werd heeft de Kamer het daarna nooit weer aangedurfd. Partijen houden nu eenmaal liever zo lang mogelijk hun kaarten tegen de borst.

Verder zouden minderheidskabinetten het ei van Columbus zijn, want dat zou de eigen macht van het parlement weer herstellen. Ook onder Thorbecke zou dat al geweldig gewerkt hebben. Het lijkt er echter met dit minderheidskabinet eerder op dat als het echt spannend wordt, de rijen gesloten worden door de meerderheid die de coalitie vormt, zoals dat al gaat sinds Lubbers premier werd. Thorbecke wordt hier weer eens misbruikt, want omdat er in zijn tijd nog geen politieke partijen waren kan voor die tijd ook niet gesproken worden van minderheids- of meerderheidskabinetten.

Kortom: maatregelen om de zo veelbesproken kloof te dichten zijn zeker het overwegen waard, maar wie daarover schrijft doet er goed aan eerst te analyseren wat die kloof dan precies inhoudt.

Peter Bootsma

{ 8 reacties… read them below or add one }

1 PB 10/06/2011 om 13:54

Inderdaad eerst analyseren, maar volgens mij ziet Baudet wel een aantal problemen. Hij legt deze voornamelijk politiek en niet sociaal-cultureel uit. het ligt dus niet aan de burger, niet aan de politici, maar aan hoe ons politieke systeem functioneert. Daarbij merkt hij op:
– gebrekkig dualisme
– de verstikkende werking van politieke partijen op talrijke gebieden

Wat ik zelf als bijzonder storend ervaar is dat ik niet weet wie ik verantwoordelijk moet houden voor het debakel dat de Griekse crisis heet. De mensen die indertijd hebben voorgestemd, zouden electoraal moeten worden afgestraft voor het in gevaar brengen van onze financien; maar het is niet mogelijk omdat deze zich verschuilen in politieke partijen en vervolgens ook in Coalitieverplichtingen, die telkens weer een ander poppetje voorschuiven en elkaar voortdurend de hand boven het hoofd houden. Zo heeft Wilders er voor gestemd Griekenland tot de Euro toe te laten, maar niemand zegt nu tegen hem, waarom ben je dan nu opeens tegen, je hebt er zelf schuld aan. Wilders verschuilt zich immers achter de ‘fractie-discipline’ en de ‘coalitieakkoorden’, en prompt kunnen wij hem als kiezers niet meer verantwoordelijk houden. Als burger is het allemaal zo ondoorzichtig; ik begrijp het niet en daarom vertrouw ik het ook niet.

De voorstellen van Baudet zijn sympathiek, en inderdaad misschien het enige dat haalbaar is. Wel denk ik dat de keuzes veel radicaler moeten zijn om echt een verschil te maken. Bijvoorbeeld dat het volk in elk geval de minister-president kiest (maar ik zou ook graag de minister van Financien afzonderlijk willen kiezen, zoals in Texas), en dat de vertrouwensregel verdwijnt. Een sterke onafhankelijke executieve. Verder inderdaad heel graag een stelsel waarbij vertegenwoordigers meer individuele verantwoordelijkheid hebben bij hun handelen in de kamer en dus ook beter verantwoordelijk gehouden kunnen worden.

Nou ja, het is allemaal dromen… we wachten de crisis af, dan zullen de dingen wel veranderen, maar hoe dat moeten we nog maar zien

Maar ja het is allemaal dromen…

2 Bastian Michel 11/06/2011 om 13:56

Het stuk van Baudet vind ik maar een wonderlijke combinatie van maakbaarheidsgeloof en revisionisme – een frisse vlaag 19e-eeuwse keldergeur. Peter Bootsma is hierboven terecht kritisch, maar laat één voorstel overeind en noemt het zinnig: aan de voorkeurstemmen de absolute doorslag geven, de lijstvolgorde negeren. Ook dat idee van Baudet is onzin.

Kandidaten die boven de kiesdeler uitkomen, en dus zelfstandig een zetel behalen, hebben altijd stemmen over. Vraag is naar wie die overtallige stemmen doorschuiven, of preciezer gezegd: wie er feitelijk van profiteert. Houdt men alleen de lijstvolgorde aan, dan profiteren de kandidaten die niet zelfstandig een zetel hebben behaald, in die volgorde. Dan geeft dus de wens van de partij de doorslag, of zelfs van het partijbestuur. Dat is discutabel. Houdt men daarentegen alleen de voorkeurstemmen aan, dan regeert de voorkeur van de kiezers. Let wel: van de andere kiezers! Ik stem op een heel succesvolle kandidaat, die mijn stem niet nodig blijkt te hebben om zelfstandig een zetel te behalen, en wat gebeurt er? Mijn stem komt ten goede aan een partijgenoot die àndere kiezers de beste vonden. Een klein verschil in de stemmen van onpopulaire kandidaten bepaalt waar de duizenden voorkeurstemmen van de populaire kandidaat heengaan. Ook discutabel.

Het huidige stelsel zoekt een compromis tussen partijwens en de voorkeur van de kiezer – via de voorkeursdrempel van een kwart kiesdrempel. Misschien ook niet ideaal. Laten we daar dus maar heel goed naar kijken. Hoe kijk je goed? Door een commissie in te stellen. En wie moet daarin plaatsnemen? De kiezer! Het is immers zijn kiesstelsel. Burgerforum dus, burgerforum kiesstelsel!

En jawel: da’s al gebeurd. In 2006. Het burgerforum liet zich voorlichten, discussieerde, kwam met een gedegen analyse en stelde een verbetering voor. Voortaan zouden kiezers die de partijwens wilden volgen een partijstem uitbrengen, en kiezers die dat niet wilden een personenstem. Ook over deze oplossing valt te twisten, maar op zich was dat goed bedacht. En het was de weloverwogen aanbeveling van het burgerforum. Wat is daarmee gebeurt? … Niks uiteraard. Helemaal niks.

Veel van wat Baudet schrijft is domweg naïef. Maar dat hij aan de regels voor zeteltoekenning gaat rommelen, nota bene om de kloof tussen burger en politiek te sluiten, en daarbij straal voorbijgaat aan de aanbeveling van het burgerforum – dat is meer dan naïef.

3 MD 11/06/2011 om 21:48

Ehm, PB ik begrijp je klacht over partij- en fractiediscipline niet. Waarom zou je politici niet kunnen afrekenen op keuzes die onderdeel zijn van bijvoorbeeld een coalitieakkoord? Meen je dat Wilders (het voorbeeld dat je noemde) niet verantwoordelijk is voor de akkoorden die hij sluit? Of dat nu per ongeluk, zonder dat hij er iets aan kan doen iets moet steunen waar hij tegen is? Dat lijkt me een vreemde stellingname. Kiezers kunnen politici altijd afrekenen op de keuzes die ze gemaakt hebben. Daarbij hoort alleen wel dat ze rekening moeten houden met de afwegingen die gemaakt zijn. Als Wilders een coalitieakkoord sluit en daarbij zaken steunt waar hij eigenlijk tegen is, moet je je afvragen hoe je die afweging waardeert. Of bedoel je eigenlijk een tweepartijenstelsel te propageren, waarvoor één van de klassieke argumenten is dat je dan tenminste rechtstreeks op het regeerprogramma stemt en niet hoeft af te wachten wat men zoal in achterkamertjes besluit?

4 PB 13/06/2011 om 08:58

@ Bastian Michel van harte mee eens met de opmerking over het Burgerforum. Ik heb daar zelf nog als assistent aan meegewerkt. Ik stond redelijk skeptisch tegenover het concept, maar vond het resultaat bijzonder goed in het licht van de politieke mogelijkheden en de doelen die ze zelf stelden. Zij waren echter allen naief; want toen Pechtold werd vervangen door Nicolai dachten ze nog steeds dat men het voorstel zou overnemen. Maar het kwam in een la en het is er nog nooit meer uitgehaald…

@ Nu kan je Wilders wel verantwoordelijk houden voor zijn stemgedrag; maar kan ik ook kamerlid Van Bemmelen van de PVV verantwoordelijk houden voor de afspraken die wilders maakt. Wilders stemde als onderdeel van de VVD mee voor Griekse toelating; maar doordat hij zich kan verbergen achter de toenmalige fractiediscipline (hij ging er niet over), kan ik hem niet persoonlijk er op aanspreken en zeggen: waarom was je toen voor en nu tegen.
Verkiezingsprogramma’s vind ik ook zo’n anomalie in ons systeem; zeker wanneer leden van een politieke partij invloed hebben op de inhoud ervan. Niemand kiest namelijk voor de leden van die politieke partijen die de inhoud bepalen/veranderen.
Heel eerlijk gezegd zou ik een systeem prefereren waar partijen minder invloed hebben en het meer gaat om de persoonlijke verantwoordelijkheid van de afgevaardigden.

Natuurlijk worden er groepen gemaakt in een kamer, meestal 2; maar ik zou het graag iets minder geconcentreerd op partijen zien en meer op de afgevaardigden zelf, zoals eigenlijk ook onze grondwet het voorziet, dat elk individueel kamerlid het volk representeert en niet alleen een partijprogram uitvoert. Als een afgevaardigde met de partij meestemt en het is fout, dan heeft hij zelf de schuld en moet hij de consequentie dragen. Maar waarschijnlijk is dit ook een fictie….

5 WJLH 14/06/2011 om 22:17

@ Bootsma: Ja, het districtenstelsel ís ingevoerd door de elite om zichzelf tegen verdringing te beschermen! De liberalen zagen in dit systeem de enige manier om iets van hun macht te behouden. Zij wisten dat hun achterban in weinig districten de meerderheid zou uitmaken en dat het daarom zaak was van heel Nederland één kiesdistrict te maken opdat de liberale stem niet verloren zou gaan.

6 PB 15/06/2011 om 07:51

@WJLH: je zou dan toch zeggen dat de tijd nu rijp is om een districtenstelsel in te voeren om verdere fragmentatie van het politieke veld tegen te gaan en politiek-radicalen uit te schakelen…

7 MD 15/06/2011 om 10:37

Volgens mij leidt een districtenstelsel alleen maar tot versterking van de macht van partijen. Van de grote partijen welteverstaan. En wie zegt een tweepartijenstelsel (wellicht aangevuld met een enkele SGP-er) leidt tot uitschakeling van de politiek-radicalen? Wordt Nederland momenteel juist niet in grote mate bestuurd door dergelijke heren? En is in America de invloed van de Tea Party ook niet voelbaar?

8 PB 15/06/2011 om 15:03

1. Districtenstelsel en macht van partijen:
Ja dat kan gebeuren, maar het hoeft niet. Daarvoor is allereerst belangrijk dat er een sterk dualisme is tussen de gekozen vertegenwoordigers en de regering. De regering moet dus een apart mandaat hebben. De manier om de macht van partijen te breken is dan om op die manier de vertrouwensregel eruit te gooien.

2. Radicalen…. Dat klopt en het is goed dat het voelbaar is, het wordt immers door veel burgers ‘gevoeld’. Het voordeel is hier dat de stroming wordt ingebed binnen een hoofdstroming. Dat er twee partjien zijn betekent natuurlijk niet dat er meerdere stammen zijn binnen die partijen. Zo heb je in de VS onder de Democraten ook de “Blue Dogs” en de “Progressives”, en binnen de Republikeinen heb je ook de “social conservatives”, “tea party/libertarians”, etc. Mijns inziens is dat juist de kracht, dat dergelijke nieuwe ontwikkelingen worden ingebed in een stroming, ipv zich steeds meer onafhankelijk radicaliseren. Hierdoor gaan mensen tenminste met elkaar in discussie i.p.v. dat ze alleen maar voor hun eigen publiek preken en zich voortdurend herhalen. Dat maakt het idee van “Primaries” ook weer zo aardig…

Wanneer men zo 2/3 hoofdstromen (geen striktgeleide partijen met partijprogramma’s) heeft waarbij gekozen vertegenwoordigers zich kunnen aansluiten, maar waarbij zij ook hun stammen kunnen vormen (zoals de caucusses en de gang of six in de VS), is er meer flexibiliteit en meer persoonlijke verantwoordelijkheid bij de vertegenwoordigers zelf, zonder dat hij zich verbergt achter fractiediscipline, een partijprogramma, een motie op een congres of iets dergelijks.

Het grootste nadeel van dit gebeuren is het clientelisme, dat zeer welig broed in de VS. Vertegenwoordigers zijn voortdurend geneigd leuke dealtjes binnen te halen voor hun district of kiezers. Zo bleek dat meer dan een kwart van alle vouchers voor de nieuwe Health Care Bill (uitzonderingen) gingen naar bedrijven uit het district van Nancy Pelocy en Harry Reid. Maar er zijn meer van dat soort staaltjes. Aan de ene kant zou je dan toch het zelfreinigende vermogen van de democratie kunnen verwachten. Maar dat verhaal gaat niet altijd op. Een van de meest corrupte leden was John P. Murtha, en hij heeft 36 jaar in het congres gezeten. Maar ook die Angle uit NY kon er wat van.

Het is dan wel wat de kiezer wil. En uiteindelijk is dat het punt. Democratie kan alleen bestaan wanneer het culturele/godsdienstige fundament van de burgers goed is.

Reactie achterlaten

{ 2 trackbacks }

Vorige post:

Volgende post: