Krijgen de Liberal Democrats het districtenstelsel weg in het VK?

door FTG op 07/05/2010

in Buitenland

Bij de verkiezingen in Groot Brittannië is er voor het eerst sinds 1974 geen partij die de absolute meerderheid (326 zetels van de 650 zetels) heeft gehaald in het parlement (zie ook de post van JWVR). Labour heeft met 29% van de stemmen 258 zetels gehaald. De conservarieven hebben met 36% van de stemmen 306 zetels gehaald en de Liberal Democrats hebben met 23% van de stemmen 57 zetels gehaald (er kan nog een zetel bijkomen: in één van de districten wordt pas over drie weken gestemd).

Omdat geen enkele partij de absolute meerderheid heeft, zullen de Britten dus op zoek moeten naar een coalitie, tenzij er een minderheidskabinet komt. Het meest voor de hand ligt een samenwerking tussen de conservatieven en de Liberal Democrats, die samen wel een absolute meerderheid kunnen halen. Het belangrijkste onderhandelpunt is voor de LibDems de hervorming van het kiesstelsel van een districtenstelsel naar een stelsel van evenredige vertegenwoordiging. De LibDems hebben een sterke onderhandelingspositie, maar het zal voor de conservatieve partij niet makkelijk zijn om in te stemmen stelselwijziging. Want los van de inhoudelijke pros en cons van beide stelsels, zal een stelselwijziging grote gevolgen hebben voor de machtsverhouding in eventuele toekomstige parlementen.

De conservatieven hebben in het huidige stelsel 305 zetels gehaald met 36% van de stemmen. In een evenredig stelsel zou dat percentage slechts 234 zetels opleveren. De LibDems zouden bij een stelselwijziging juist profijt hebben. In het huidige systeem levert 23% van de stemmen de partij 57 zetels op, in een stelsel van evenredige vertegenwoordiging zouden dat 150 zetels zijn; bijna drie keer zoveel. Voor Labour zou een stelselwijziging natuurlijk ook nadelig zijn; zij zouden slechts 189 zetels hebben gehaald, in plaats van de 258 die ze nu hebben.

In het huidige Britse systeem geldt de “First past the post”-regel. Dat houdt in dat degene die in een bepaald district de meeste stemmen krijgt, de zetel wint. Hier is geen absolute meerderheid voor vereist. Het is dus denkbaar, afhankelijk van het aantal partijen dat meedoet in een bepaald district, dat een kandidaat met 20% van de stemmen de zetel kan winnen. Om deze reden is er niet noodzakelijkerwijs een directe relatie tussen het aantal extra stemmen die een partij wint in vergelijking met de vorige verkiezing en het aantal zetels dat een partij erbij krijgt.

De LibDems hebben bijvoorbeeld bij deze verkiezingen 1% meer stemmen gekregen dan bij de vorige verkiezingen. Die één procent zou zes en een halve zetel opleveren in een stelsel van evenredige vertegenwoordiging. In feite hebben de LibDems echter een verlies van 5 zetels geleden; een verschil van elf en een halve zetel. De conservatieven hebben 4% meer stemmen in vergelijking met de vorige keer. Een winst van vier procent zou 26 extra zetels opleveren, maar de conservatieven wonnen er 97.

Voor de conservatieven en voor Labour is het invoeren van een stelsel van evenredige vertegenwoordiging om strategische redenen dus niet erg aanlokkelijk. Al was het alleen maar omdat het vrijwel uitgesloten is dat één van die partijen in een dergelijk stelsel ooit nog een absolute meerderheid haalt. Uit dit gegeven vloeit ook een inhoudelijk argument voort tegen een stelselwijziging.  Omdat het niet waarschijnlijk is dat er dan nog een partij komt met een absolute meerderheid, zal het land door minderheidskabinetten of door coalities bestuurd moeten worden. Die Britten zijn dat niet gewend. Ze voorzien slappe compromissen en een regering die niet krachtdadig zal kunnen reageren op onverwachte of politiek gevoelige problemen. In dat opzicht zal Groot Brittannië dan een stuk meer op Nederland gaan lijken.

{ 3 reacties… read them below or add one }

1 RvdW 07/05/2010 om 21:18

Een stelsel van vrijwel perfecte evenredige vertegenwoordiging zoals wij dit in Nederland kennen is niet het enige alternatief voor het Britse kiesstelsel. Een optie die nadrukkelijk wordt genoemd deze dagen is het systeem van de enkele overdraagbare stem. Ook dat zou de LibDems waarschijnlijk wel tevreden stellen, terwijl het districtenstelsel zo gehandhaafd kan blijven en het nadeel van PR (coalitievorming en minderheidskabinetten) iets kan worden verminderd. Maar ook de kiesstelsels die sinds enige tijd voor de verkiezingen in Schotland en Wales worden gehanteerd, liggen op tafel. Brown stelde vanmiddag voor de burgers in een referendum te laten besluiten over een kiesstelselhervorming. Dat lijkt me de meest democratische oplossing. Dan moet men het alleen wel eerst eens worden over de (liefst) twee beste varianten.

Hopelijk blijft de indeling van het land in districten bestaan. Het zou toch ongelooflijk zonde zijn wanneer de kiezers in pakweg Sheffield, Aberavon en Esher hun stem niet meer op hun lokale favoriet van de Monster Raving Loony Party, de New Millennium Bean Party of de Best of a Bad Bunch zouden kunnen uitbrengen.

2 PJK 10/05/2010 om 14:55

Niet heel belangrijk, maar toch: de term ‘first-past-the-post’ vind ik vreemd. ‘past-the-post’ lijkt mij inhouden dat er een bepaalde eis is (‘the post’, dus bijv. een bepaald aantal stemmen) waar je aan moet voldoen om te winnen. Nu wordt het zoiets van een voetbalwedstrijd die in 0-0 is geeindigd, maar waar de Torries winnen omdat ze het vaakst op goal geschoten hebben. En dat dan 650 keer. Of ze dat systeem nou behouden of niet, die term moeten ze afschaffen. Of aan mij uitleggen (ik ben namelijk zo lui geweest nog niet te googelen of the wikipediaen…).

3 JAdB 12/05/2010 om 17:41

Ik begreep dat er inmiddels een referendum gaat komen over de vraag of het districtenstelsel op de schop moet. Leuk, dit soort referenda worden doorgaans voorafgegaan door campagnes van de politieke partijen. Gaan de Conservatives nu keihard inzetten op het afschieten van de kroonjuwelen van de LibDems?

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: