Kritisch over Europa? Steun het voorstel-Halsema!

door GB op 09/06/2010

in Buitenland, Haagse vierkante kilometer

Nu vandaag een deel van de kaarten wordt geschud, kunnen we gaan kijken naar de volgende hobbel voor constitutionele toetsing: de steun van de VVD. Zoals bekend, was in eerste lezing de Tweede Kamer-fractie even unaniem voor als de Eerste Kamer-fractie unaniem tegen. Het verkiezingprogramma van de VVD biedt, in tegenstelling tot dat van de PvdA, geen aanknopingspunt voor de liberale koers in tweede lezing.

Speciaal voor aarzelende liberalen daarom op dit blog een door Armin Cuyvers op de staatsrechtdag voor jonge juristen gepresenteerd argument: wil je meer weerwerk in de richting van de Europese Unie, schakel dan je hoogste rechter in. Een Frans ‘non’, en een Nederlands ‘nee’, kost een paar hoofdbrekens en een officieel volkslied, maar steekt geen wezenlijke stok tussen de spaken. Een Poolse president draait uiteindelijk wel bij en zelfs de Ieren kiezen wel eieren voor hun structuurfondsen. Maar een Constitutioneel Hof, dat is andere koek. Dat geldt voor het Tsjechisch hof, en zeker voor het Bundesverfassungsgericht in Duitsland. Hoewel ook zij uiteindelijk Lissabon accepteerden, zal het Hof van Justitie in Luxemburg – net als de wetenschap op staatsrechtdagen – nog wel even aan het studeren zijn op het Lissabon-Urteil.

De steeds verdergaande Europese integratie is vooral juridisch van gedaante, schrijft Cuyvers. En Nederland is daarbinnen zonder Constitioneel Hof vergelijkbaar met Noorwegen en Zwitserland: niet betrokken bij de besluitvorming, wel gebonden aan de resultaten ervan.

Het is, naar mijn idee een argument dat de liberalen zou moeten aanspreken. Er bestaat namelijk een groeiende spanning tussen de wensen van de VVD ten aanzien van immigratie en het Europese recht. Terwijl het HvJEU nog slechts een begin heeft gemaakt met het optuigen van het EU-burgerschap, vond het al voldoende acquis communautaire om nog niet zo lang geleden een fors gat in de 120%-inkomenseis te schieten. Verdonk kon daar destijds nog een hoop VVD-stemmen mee ophalen. In deze campagne rekenden hoogleraren nog maar even voor dat delen van het VVD-programma in strijd met EU-recht zijn. Prof. Curtin veegde zondag in Buitenhof aanvullend de door de VVD aangedragen uitweg, de zogenaamde opt-out regeling, van tafel. Nederland was zo druk met het zekerstellen van ons softdrugsbeleid dat we daar te laat voor zijn.

Het is goed dat de liberalen zich realiseren dat – in de woorden van Cuyvers – de rechter niet alleen een waakhond tegen de Staat is, maar soms ook een waakhond van de Staat.

Uiteraard valt er van alles op het argument af te dingen. Een apart Constitutioneel Hof, bijvoorbeeld, is bij Halsema nu juist niet aan de orde. En de Nederlandse rechter had weinig Europees recht nodig om gaten te schieten in de inburgeringsregels. Bovendien, zitten de grootste eurofielen niet juist in onze rechterlijke macht? Maar toch. Een apart Constitutioneel Hof kan er altijd nog komen, maar dan moet er in ieder geval een te toetsen constitutie zijn. En het is waar dat de Hoge Raad in een paar regels de Grondwet overbodig verklaard heeft ten aanzien van de doorwerking van het Europese recht. Maar dat kan hen bezwaarlijk aangerekend worden, zolang de grondwetgever zelf de Grondwet in zijn algemeenheid niet relevant vindt om door de rechter aan te laten toetsen. Tegelijkertijd slaat onze Hoge Raad, hoewel niet zo omstandig filosofisch gemotiveerd zoals de Duitsers dat kunnen, soms wel degelijk met de soevereiniteitsvuist op de Europese tafel. Tenminste, in het veelbesproken Waterpakt-arrest zien we heel even de tanden flikkeren als de Hoge Raad zonder prejudiciële vragen overweegt dat de vraag of een richtlijn moet worden omgezet nog altijd alleen aan de wetgever toekomt.

Ondanks al dat afdingen, blijft voor het succes van de ondermening van Halsema vooral de beeldvorming van belang. In het Verenigd Koninkrijk is de Human Rights Act verpolitiekt. Het is nu een ‘Criminal’s Charter’ in de ogen van velen en een vergissing in de ogen van de Conservatives. In een stelsel waarin de Grondwet alleen met twee derde kan worden gewijzigd is dergelijke framing in low-politics de doodsteek. Van belang is dus dat voor constitutionele toetsing ook ‘rechtse’ argumenten gelden.

Evenals ‘linkse’. Voor de laatste keer Cuyvers, maar dan wel met een warm aanbevolen link naar zijn preadvies: ‘Voor diegenen die bang zijn dat de rechter een te grote spaak in de wielen van de integratie zal gaan steken is het ook van belang te bedenken dat de rechter in de toekomst juist een beschermer van de huidige stand van integratie kan worden wanneer het politieke sentiment zich geheel tegen de EU keert.’

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: