Ledenraadpleging voor fractievoorzitter helemaal niet in strijd met de Grondwet

door GB op 22/02/2012

in Haagse vierkante kilometer, Uitgelicht

Post image for Ledenraadpleging voor fractievoorzitter helemaal niet in strijd met de Grondwet

Hans Spekman heeft bedacht dat de leden van de PvdA een ‘zwaarwegend advies’ gaan uitbrengen over wie de nieuwe fractievoorzitter moet worden. Het strategisch vernuft wat hieruit spreekt (hij stelt dat deel van de fractie dat Cohen pootje heeft gelicht meteen koud) is hier reeds besproken. Blijft over de vraag of een en ander ‘schuurt met de Grondwet’, zoals dat dan heet. Voerman meldde dat gisteren in De Volkskrant. Hans Wiegel orakelt iets dergelijks in De Pers. En vandaag blijkt dat Hans Spekman zelf ook vindt dat het ‘op de grens’ van de Grondwet is, maar niet er overheen. Het is immers een zwaarwegend advies, geen verplichting. Het Grondwet moet het in de politiek vaak doen met dit soort schuur-redeneringen. En Wilders kwam er ook mee weeg bij de rechtbank Amsterdam. Dat laatste werd dan overigens door velen aangemerkt als een aanmoediging om toch maar bij die grens weg te blijven. En dat lijkt me terecht. Als Spekman het ‘op de grens van de Grondwet’ vindt, dan moet hij het niet doen. De Grondwet verdient meer respect van politici dan dat ze opgelucht kunnen volhouden dat het niet ‘over de grens’ is.

Alleen heeft de Grondwet er in dit geval niets mee te maken. Het gaat om artikel 67 lid 3 Grondwet: de leden stemmen zonder last. Welk stemmen bedoeld wordt, volgt uit lid 2: besluiten worden genomen bij meerderheid van stemmen. Welke besluiten dat dan zijn bepaalt lid 1 van artikel 67: besluiten van de kamers afzonderlijk en in de verenigde vergadering. Kortom: het verbod van last bewaakt het vrije mandaat van Kamerleden als ze in de Tweede Kamer een besluit moeten nemen. Een Kamerlid dat thuis op de bank een zwaarwegend stemadvies krijgt tijdens The Voice of Holland kan zich niet beroepen op de schurende werking van artikel 67 Grondwet.

Natuurlijk heeft het kiezen van een fractievoorzitter meer met het werk in de Tweede Kamer te maken dan het stemmen ten behoeve van John de Mol, maar dat maakt het niet anders. De Grondwet ontkent het bestaan van fracties, en het Reglement van Orde van de Tweede Kamer verplicht elke fractie slechts de samenstelling van haar bestuur mee te delen aan de Voorzitter van de Kamer. Dan houdt het op. Veel te weinig, volgens mij, om het kiezen van een fractievoorzitter van een interne aangelegenheid te promoveren tot het stemmen waar artikel 67 lid 3 Grondwet het over heeft.

Het zou pas problematisch worden als Spekman de keuze voor de leden niet had beperkt tot de zittende fractie, maar tot de hele lijst. Zeker als de leden dan ook nog mochten aangeven wie van de huidige fractie het ‘zwaarwegend advies’ kreeg plaats te maken in het geval de beoogd fractievoorzitter wel een plaats op de lijst maar geen zetel in de Kamer heeft. Dat is echter allemaal niet aan de orde. De Grondwet laat nog wel eens iets gewoon toe.

{ 14 reacties… read them below or add one }

1 PB 22/02/2012 om 11:45

67 lid 3 is sowieso een dode letter. In maar 0,3 % van stemmingen wijkt de individuele stem af van de fractiediscipline.

2 MW 22/02/2012 om 11:47

Blijft over de juridische vraag of de PvdA-leden de fractieleden juridisch kunnen binden aan hun keuze.

3 GB 22/02/2012 om 11:50

@ MW kwestie van intern PvdA-verenigingsrecht volgens mij.

4 MW 22/02/2012 om 11:57

@GB hoe bedoel je? Wat zou de sanctie zijn? Royement uit de verenging, en dan ook uit de fractie?

5 GB 22/02/2012 om 12:03

@ MW Ik acht verplichtingen zonder sanctie niet uitgesloten. Maar wat mij betreft kunnen er verenigingssancties volgen.

Een kamerlid kan zich door zijn lidmaatschap van de PvdA toch tot iets verplichten? Van mijn part elke maand een keer folderen of zo. Of om tijdens het partijcongres aanwezig te zijn, zijn mond al dan niet te houden en zich van stemming te onthouden. Kan allemaal toch? Zolang het stemgedrag in of het lidmaatschap van de Kamer maar geen inzet van deze vrijwillige binding wordt.

6 GB 22/02/2012 om 12:06

Wat wel zou kunnen: de fractie roept een eigen grondwettelijk beschermde verenigingsvrijheid in tegen de PvdA. Dat lijkt me gezellig worden.

7 MN 22/02/2012 om 12:24

@GB: ik snap je redenering en ben het er ook goeddeels mee eens. De interne besluitvorming in fracties is wat anders dan het uitoefenen van de bevoegdheden als Kamerlid. Wellicht is het binnen sommige fracties bijvoorbeeld gebruikelijk om niet alleen Kamerleden deel te laten nemen aan het doorhakken van knopen, en mogen ook het aanwezige partijbestuur en Eerste Kamerleden meepraten of zelfs stemmen.

Maar op ten minste één punt worden fracties toch het geldende staatsrecht ingezogen. Op grond van de Wet schadeloosstelling leden Tweede Kamer genieten fractievoorzitters een extra toelage. Wie fractievoorzitter is, wordt volgens art. 1 van die wet door de Kamervoorzitter “vastgesteld”. Dat was al gebruikelijk onder de oude Wet schadeloosstelling leden Tweede Kamer uit 1968. Het is niet goed voorstelbaar dat de Kamervoorzitter eigenmachtig bepaalt wie fractievoorzitter is – daarom spreekt de wet ook van het “vaststellen” van dat fractievoorzitterschap. De Kamervoorzitter zal zijn of haar oor daarbij laten hangen naar het standpunt van de betreffende fractie. En daar hebben we, zo lijkt me, te maken met een relevant rechtsgevolg dat verbonden is aan het aanwijzen van de fractievoorzitter. In deze uithoek speelt het vrije mandaat nog een rechtens relevante rol.

8 CR 22/02/2012 om 15:18

Ik vind het opvallend hoe formalistisch GB in zijn bijdrage redeneert:
– een zwaarwegend advies is niet bindend, dus is er niks aan de hand (hoe zat dat ook weer met het raadplegend referendum over de Europese Grondwet?)
– 67 Grondwet heeft het alleen over “stemmen zonder last” (maar zal niet bedoeld zijn dat Kamerleden hun ambt onafhankelijk uitoefenen? Stemmen is maar een klein onderdeel van de functievervulling. Het staat er niet letterlijk, maar bij wetsinterpretatie staat er toch nooit wat er staat?)
– de Grondwet ontkent het bestaan van fracties (en dus bestaan ze niet of zo? Gaat het er niet om dat fracties grote invloed hebben op de manier waarop Kamerleden hun functie uitoefenen?).
Het recht wordt erg overzichtelijk als je zo eng interpreteert. Alleen verlies je dan wel een beetje het zicht op de werkelijkheid.

Vind ik dan dat het wel in strijd met de Grondwet is? Nee. Maar dat is om een andere reden. Kamerleden mogen zich niet laten beïnvloeden door lobbyclubs, maar het is juist een goede zaak als ze zich iets gelegen laten liggen aan de partij waar ze deel van uitmaken (ja, ik weet dat de Grondwet, de Kieswet en het Reglement van Orde van de Tweede Kamer geen politieke partijen kennen, maar ze schijnen toch te bestaan). En het is niet verkeerd als ze erkennen dat de PvdA-fractievoorzitter in de Tweede Kamer doorgaans meer is dan alleen fractievoorzitter: hij is bij voorkeur ook politiek leider van de hele partij. Dat is een argument temeer om naar de leden te luisteren.

9 Martin Holterman 22/02/2012 om 15:35

@CR: Ja, formalistisch redeneren, dat doen juristen nog wel eens. Dat heeft ook wel bepaalde voordelen. Het betekent bij voorbeeld dat een of andere goochem niet via de achterdeur de Grondwet kan veranderen door er een heel systeem van partijendemocratie in te lezen dat er überhaupt niet staat.

“Lees maar goed, er staat niet wat er niet staat.”

Artikel 137
1.De wet verklaart, dat een verandering in de Grondwet, zoals zij die voorstelt, in overweging zal worden genomen.
2.De Tweede Kamer kan, al dan niet op een daartoe door of vanwege de Koning ingediend voorstel, een voorstel voor zodanige wet splitsen.
3.Na de bekendmaking van de wet, bedoeld in het eerste lid, wordt de Tweede Kamer ontbonden.
4.Nadat de nieuwe Tweede Kamer is samengekomen, overwegen beide kamers in tweede lezing het voorstel tot verandering, bedoeld in het eerste lid. Zij kunnen dit alleen aannemen met ten minste twee derden van het aantal uitgebrachte stemmen.
5.De Tweede Kamer kan, al dan niet op een daartoe door of vanwege de Koning ingediend voorstel, met ten minste twee derden van het aantal uitgebrachte stemmen een voorstel tot verandering splitsen.

10 Filip S. 22/02/2012 om 16:15

@ CR, Uw opmerking over de al dan niet vrijblijvendheid van een zwaarwegend advies in vgl. met het Verdrag ter vastlegging van een Grondwet voor Europa (of zoiets was het).begrijp ik niet.

Balkenende besloot na afloop de goedkeuringswet terug te trekken, omdat er geen vereiste meerderheid voor was.
De verbindendheid kende 3 categorieen:
– Bepaalde partijen achten zich absoluut niet gebonden aan de uitkomst.
– Bepaalde partijen achten zich onder bepaalde voorwaarden (opkomst, duidelijkheid uitslag) gebonden aan het advies.
– Bepaalde partijen zouden unaniem de uitslag van het referendum volgen.
Balkenende voegde zich dus absoluut niet naar de uitslag van het referendum (sterker nog dat kon hij ook niet want de regering had immers reeds zijn handtekening gezet), maar hij werd gedwongen doordat de duidelijke uitslag de politieke realiteit bepaalde. In die zin is uw vergelijking niet van toepassing indien de PvdA-fractie klakkeloos de ledenraadpleging volgt.

11 CR 22/02/2012 om 16:34

Dat was mijn punt: de duidelijke uitslag van het referendum over de Europese Grondwet bepaalde de politieke realiteit. Aanvaarding van de Europese Grondwet was feitelijk niet meer mogelijk, ook al was het een raadplegend referendum. Het is daarom wel zo helder dat de PvdA-fractie de uitslag van het fractievoorzittersreferendum al bij voorbaat aanvaardt.

12 MD 22/02/2012 om 17:14

@GB (en MN): Ik begrijp je redenering volkomen, maar is het inderdaad zo helder? Ik zou menen dat het verbod van last, zoals hierboven al werd opgemerkt, zo gelezen moet worden dat Kamerleden geacht worden hun ambt onafhankelijk uit te uitoefenen. Ik zou dan ook menen dat dat niet alleen op louter stemgedrag van toepassing is, maar bv. ook op deelname aan Kamerdebatten etc. Een overeenkomst die strekt tot het door een Kamerlid verplicht moeten voorlezen van een door een ander opgestelde toespraak lijkt me in strijd te zijn met art. 67 lid 3.

13 GB 22/02/2012 om 17:16

@ CR
Die reactie krijg ik niet vaak. Meestal het omgekeerde. Maar zelfs als artikel 67 het ambt van de volksvertegenwoordiger beschermt of de onafhankelijke functievervulling, dan nog vind ik de vraag op wie hij moet stemmen in de fractie daar buiten vallen. Datzelfde geldt voor je derde punt: natuurlijk bedreigen fracties de functievervulling van kamerleden en doen ze dat ook als de Grondwet ze niet noemt. Ook hier blijft: de vraag maakt de keuze van een fractievoorzitter deel uit van deze functievervulling? Raakt een verplichting om in fractieverband op Pietje te stemmen je vrijheid om als kamerlid te stemmen wat je wilt?

Ik wil best het beschermen van het vrije stemmen oprekken tot het beschermen van alles, restfunctie van het vrije mandaat is allemaal prima, maar de vraag was of die bescherming zich ook voordoet als kamerleden elders stemmen. Het is een vraagstuk van bereik.

14 GB 22/02/2012 om 17:18

@ MD

Ja, als hij die toespraak in de kamer moet voorlezen. Als hij namens de PvdA lid is van een of ander gremium van de FNV en daar dan van de Spekman linkse praatjes moet verkopen, dan kan hij zich niet verschuilen achter het feit dat hij ook kamerlid is.

Fractie zit daar ergens tussen in, wat mij betreft meer naar het laatste.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: