Machtswisselingen in een ‘elective dictatorship’ II

door GB op 04/06/2009

in Buitenland

Thatcher werd gedwongen haar macht op te geven toen haar partijleiderschap in eigen kring betwist werd. Maar er zijn nog meer manieren voor een machtwisseling in een ‘elective dictatorship’, zoals het parlementaire systeem in het Verenigd Koninkrijk wel genoemd wordt. Een daarvan staat in de Britse parlementaire geschiedenis bekend als het ‘Norway debate’. Tijdens de ondergang van Michael Martin als Speaker of the House werd er al aan gerefereerd.

Het Norway debate (hier en hier in de Hansard) was formeel een debat over een huishoudelijke motie, namelijk ‘that this House do now adjourn’. Materieel was het een confrontatie van de strategie van Neville Chamberlain met de verwoestende resultaten van zijn beleid in de strijd met de nazi’s om Noorwegen. Het werd een heftig debat, waarbij – ongebruikelijk – gestemd werd over de motie die inmiddels een soort motie van vertrouwen was geworden. Dankzij de three line whip won de regering de stemming, maar de meerderheid was voor Britse begrippen marginaal.

Officieel was er dus niets aan de hand, maar er waren rake klappen gevallen in het debat. Een paar hoogtepunten. Roger Keyes, een hoge marine officier, komt in vol ornaat binnen, ontvangt veel applaus en houdt vervolgens een speech waarin hij het opneemt voor het gewone marinepersoneel terwijl hij de leiding van de operatie het falen verwijt. Dan neemt een conservatieve backbencher het over met een pleidooi voor een nationale regering, die de strijdlust heeft en de wil om te winnen die ook van de frontsoldaten verwacht wordt. In zijn slotakkoord spreekt hij de PM aan en citeert hij Cromwell: ‘You have sat too long here for any good you have been doing. Depart, I say, and let us have done with you. In the name of God, go!’ Met dergelijke vrienden heb je geen vijanden meer nodig. Dat blijkt ook, als Chamberlain het laat aankomen op de stemming. ‘I call upon my friends to support us in the lobby tonight. I have friends in this House.’ ‘Not I!’ klinkt het dan meteen achter hem. Tenslotte maakt de voormalige PM, winnaar van WOI het werk af: ‘It is not a question of who are the Prime Minister’s friends. It is a far bigger issue. … He [Chamberlain] has appealed for sacrifice. The nation is prepared for every sacrifice so long as it has leadership. I say solemnly that the Prime Minister should give an example of sacrifice because there is nothing which can contribute more to victory in this war than that he should sacrifice the seals of office.’ Na het winnen van de stemming wordt de vernedering maximaal als tegenstanders Rule Britannia beginnen te zingen of simpel weg ‘Go! Go!’ roepen.

Als dit de klappen zijn, dan kan de stemming wel gewonnen worden, maar is de operatie geslaagd terwijl de patient is overleden. Een paar dagen later werd Churchill dan ook gevraagd een nieuwe regering te vormen.

Bij deze gang van zaken, en die van het afscheid van Thatcher, valt wel een aantal dingen op. Vooral het onderscheid tussen het formeel ‘in power’ zijn, maar in de praktijk in een debat zo lamgeslagen worden dat er praktisch geen toekomst meer is. Dat levert een interessante verhouding tussen regering en parlement op. Ook is het opvallend dat de betrokken personen zo lang blijven zitten. Zonder dat ik weet waar ik het over heb, maar welk bord moet je voor je hoofd hebben om het zo ver te laten komen? Ondertussen dringen zich uiteraard ook de parallellen met Gordon Brown op. Recent nieuws: een brief uit eigen kringen, gericht aan Brown, met deze passage: ‘We geloven dat je in de huidige politieke situatie de Labour-partij en het land het beste helpt door af te treden als partijleider en minister-president.’ En in Prime-Ministers questiontime kolkt het House of Commons iedere week weer heftiger. Het was al nooit het sterkste punt van Brown om overeind te blijven tijdens dit half uurtje vrij-uit-de-heup-schieten, maar soms neemt het wel ernstige vormen aan. Hoeveel klappen kan een mens eigenlijk hebben?

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: