Meer zetels met minder stemmen

door RvdW op 11/09/2012

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Meer zetels met minder stemmen

De verkiezingsstrijd is razend spannend. In de vier meest recente peilingen gaan de VVD en de PvdA vrijwel gelijk op met 35 zetels. Omdat het steeds waarschijnlijker wordt dat deze twee partijen tot elkaar veroordeeld zijn bij het vormen van een nieuw kabinet, wordt in de media inmiddels druk gespeculeerd over de gevolgen van een eventuele gelijke stand. Zo stelt de Telegraaf: “Bij zo’n gedeelde eerste plaats geldt dan de partij met het hoogste aantal stemmen als de echte winnaar.” Blijkbaar wordt daarmee bedoeld dat die partij de premier zal mogen leveren in geval van kabinetsdeelname, zoals dat eerder in 1952 het geval was.

Een veel interessantere vraag is m.i. wat er zal gebeuren wanneer één van de twee partijen meer stemmen haalt, maar de andere partij meer zetels krijgt toegewezen.

Dat kan toch helemaal niet, zult u wellicht denken. Wij hebben toch een stelsel van evenredige vertegenwoordiging waarin geldt dat hoe meer stemmen een partij krijgt, hoe meer zetels die partij wint? In de Verenigde Staten kon iemand tot president worden verkozen ondanks dat zijn rivaal een half miljoen meer stemmen vergaarde en in Duitsland kunnen overhangmandaten een partij die minder stemmen krijgt dan de concurrentie toch de grootste maken. Maar in Nederland is zoiets geks toch niet mogelijk? Dan heeft u het mis.

De Kieswet opent in artikel I10 de mogelijkheid voor partijen om hun kandidatenlijsten te verbinden tot een lijstencombinatie. Volgens artikel P4 wordt zo’n combinatie bij de toewijzing van zetels beschouwd als één lijst. Omdat het voor kandidatenlijsten waarop veel stemmen zijn uitgebracht eenvoudiger is om restzetels in de wacht te slepen, kan het voor partijen verstandig zijn om een lijstencombinatie aan te gaan. Immers, alle stemmen op hun kandidatenlijsten worden daardoor in eerste instantie samen geteld, waardoor ze samen een stuk groter zijn dan elk afzonderlijk en de kans op restzetels toeneemt. Voor de verkiezingen van morgen hebben de PvdA, de SP en GroenLinks hun lijsten verbonden en zijn ook de SGP en de ChristenUnie een lijstencombinatie aangegaan.

Omdat de PvdA deel uitmaakt van een lijstencombinatie, kan het voorkomen dat deze partij minder stemmen behaalt dan de VVD, maar toch in aanmerking komt voor meer restzetels dan die laatste partij. Een voorbeeld kan dit verduidelijken. In de peiling van Ipsos Synovate van afgelopen zaterdag behaalden de PvdA met 22.7 % van de stemmen en de VVD met 22.5 % allebei 35 zetels. We hoeven aan het resultaat van deze peiling niet veel te sleutelen om de PvdA met minder stemmen toch de grootste te laten worden. Stel bijvoorbeeld dat de PvdA 0.2 % van de stemmen minder zou halen en de VVD en D66 elk 0.1 % meer, terwijl de uitslag van de overige partijen gelijk blijft. De VVD zou dan met 22.6 % van de stemmen meer kiezers hebben overtuigd dan de PvdA met 22.5 %. De lijstencombinatie van PvdA, GroenLinks en SP zorgt er echter voor dat de PvdA twee restzetels in de wacht sleept en op 35 zetels uitkomt, tegen één restzetel en 34 zetels in totaal voor de VVD. Op de website van Hylke ten Cate is een handig spreadsheet te vinden waarmee je de berekening zelf kunt uitvoeren.

Een lijstencombinatie is echter niet altijd voordelig voor een politieke partij. Want hoewel de lijstverbinding de kans op restzetels voor de combinatie als geheel doet toenemen, kan ze voor een individuele partij die aan deze combinatie deelneemt resulteren in zetelverlies! Zo verbond de PvdA bij de Statenverkiezingen van maart 2011 in tien provincies haar kandidatenlijsten met andere partijen en verloor daardoor in totaal drie Statenzetels. In een bijdrage op deze blog legde ik toen uit hoe dat mogelijk was. Kort gezegd komt het erop neer dat na de toedeling van zetels aan de lijstencombinatie, de zetels nog moeten worden toegewezen aan de individuele deelnemende partijen. Dit gebeurt, volgens artikel P11 van de Kieswet, volgens het systeem van de grootste overschotten. Anders dan het stelsel van de grootste gemiddelden, dat wordt gebruikt voor de toewijzing van zetels aan partijen zonder lijstverbinding, werkt dit systeem niet in het voordeel van grote partijen. Het kan daardoor voorkomen dat een grote partij zonder lijstverbinding een restzetel zou hebben gewonnen, maar deze door de lijstverbinding aan een kleinere partij binnen de lijstencombinatie moet afstaan.

Nemen we opnieuw de peiling van Ipsos Synovate van 8 september jl. als voorbeeld. We hoeven wederom het resultaat maar een paar procentpunt te wijzigen. Stel namelijk dat de PvdA niet 22.7 maar 22.4 % van de stemmen had gescoord, de VVD 22.3 i.p.v. 22.6 %, D66 7.5 i.p.v. 7.7 %, GroenLinks 3.1 i.p.v. 2.7 % en 50+ 1.2 i.p.v. 0.7 %. Met deze uitslag wordt de VVD een zetel groter dan de PvdA ondanks dat zij nipt minder stemmen vergaarde. Dat komt omdat in dit scenario GroenLinks een restzetel van de PvdA, haar partner in de lijstencombinatie, afsnoept.

De lijstencombinatie die de PvdA is aangegaan kan er dus toe leiden dat zij met minder stemmen dan de VVD toch meer zetels in de wacht sleept, maar kan ook het omgekeerde tot gevolg hebben. Wie mag zich dan de “winnaar” noemen?

{ 9 reacties… read them below or add one }

1 Super De Boer 12/09/2012 om 02:13

Helder verhaal. 🙂 Leuk om ook eens iets van D’Hondt te horen in plaats van steeds maar weer van De Hond.

Wie een lijstverbinding aangaat, kiest welbewust voor een gok. Normaliter een vrij risicoloos gokje…….behalve als de race om het premierschap too close to call is dus 😛

8) Laat onverlet: zie je Bassie gaan, dan komt Adriaan eraan.

“Ze werken in het circus en een ieder kent die twee
ze leven avontuurlijk, maken daar van alles mee
haalt Bassie weer wat doms uit, dan redt altijd Adriaan
misschien is dat de reden dat ze altijd samen gaan”.

Tsja.

Ik vond ze altijd veel te eurofiel, die domme clown en die irritante acrobaat. Dan weer op Tenerife, dan weer in Griekenland. En al ezelrijdend maar vrolijke maar monotone liedjes zingen. Van tijd tot tijd lag mijn sympathie nadrukkelijk bij de Baron, de enige die hen trachtte terug te fluiten. Maar ja, dan kreeg je B2 en Japie erbij, en die waren minstens even irritant. Van pure ellende leefde ik mij dan uiteindelijk maar in in een miniatuurrobot met een bliebstemmetje (“Blieb-Bassie!-er-zit-een-boef-op het-dak”).

2 CR 12/09/2012 om 10:41

Interessant. De vraag is intussen of de premier moet komen van VVD of PvdA, als die partijen vrijwel even groot zijn. Beide partijen hangen aan de buitenkant van zo’n Paars-plus-coalitie. Rutte en Samsom kunnen dan sowieso beter in de Kamer gaan zitten en het premierschap overlaten aan Pechtold (die doortastend leiding wist te geven bij de vorming van het Lenteakkoord) of aan een gezaghebbende buitenstaander, zoals Winsemius.

3 Super De Boer 12/09/2012 om 20:27

Ik heb zowel Samsom, als Rutte, als Buma, als Sap liever dan Pechtold als premier. Maar goed, da’s mijn mening. Winsemius soit. Is denk ik wel een decennium te laat. En zou kunnen leiden tot een dramatische verCruyffing van het ambt.

Maar liever dat nog, dan wat Man Bijt hond vanavond liet zien. Een man die twijfelde tussen PVV en Partij voor de Dieren, en toestemde in het aanbod van het Man Bijt Hond-team om aan het zweven een einde te maken door middel van – mag ik dat zeggen? ja, dat mag ik zeggen 🙂 – ROULETTE, Godbetert!

Ik broed drie weken op een scheet, die ik na slapeloze nachten, onderzoek en rijp beraad van allerlei aard laat landen in netje 4.39, en meneer speelt een potje roulette met zijn stem 😯 . En hij niet alleen, nog enkele anderen ook (ik weet niet hoelang ze hebben staan filmen).

8) Hoe dan ook, voor premierspeculaties lijkt het me voorlopig nog te vroeg. Vooralsnog hoop ik dat het het niet dermate close to call is, dat ik weer een nacht niet slaap, om dan vervolgens om 7.30 uur te horen te krijgen dat het allemaal afhangt van de stemmen van Bonaire, St. Eustatius en Saba, die nog lang niet allemaal geteld zijn en waar ze overigens denken dat met de term ‘middenpartijen’ de lijsten 9 tot en met 11 worden bedoeld.

En dan heb ik het nog niet eens over hertellingen. Als ik per anonieme ov-chipkaart kan reizen, moet het toch ook mogelijk zijn elektronisch en geheim te stemmen?

4 Super De Boer 12/09/2012 om 21:18

En om nog even antwoord te geven op de vraag die wel gesteld werd: de winnaar is uiteraard de partij die na juiste toepassing van de spelregels de meeste zetels heeft.

Allememaggies! Taverne nog bijna regulier gekozen zelfs, zo te zien. Wel jammer dat VVD en PvdA beide zo groot lijken te worden, dat had van mij niet gehoeven.

5 Super De Boer 12/09/2012 om 23:41

Opvallende muziekkeuze bij de VVD.

6 RvdW 13/09/2012 om 04:50

Opmerkelijk is dat de PvdA vrijwel de gehele verkiezingsavond door haar lijstverbinding een zetel verloor aan GroenLinks, maar dat de media dit maar niet oppikten. Met de uitslagen van nog 8 gemeenten en de briefstemmers te gaan, heeft de PvdA nog een gat van ruim 10.000 stemmen te overbruggen om die zetel (nr. 39) terug te winnen. Nu kunnen de media daar natuurlijk op speculeren, maar ik vermoed dat men de software niet helemaal lekker heeft afgestemd. Was dit de zetel geweest die de PvdA de grootste had kunnen maken, dan was er toch wel sprake geweest van een behoorlijke blamage.

7 RvdW 13/09/2012 om 17:50

Eindelijk berichten ook de media over de verschuiving van een restzetel van de PvdA naar GroenLinks. Slechts dertien uur nadat dit al duidelijk was. Het gaat inderdaad om een “technische fout bij het berekenen”. Wat een flater.

8 Super De Boer 13/09/2012 om 19:04

Ach….alleen van belang voor de Özturks en de Klavers van deze wereld. Lood om oud ijzer, lijkt me.

9 Super De Boer 13/09/2012 om 19:09

Je zou zelfs kunnen stellen dat Samsom eigenlijk 42 zetels heeft en dus heeft gewonnen. 🙂 Systeem van de grootste tussenschotten.

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: