Meerderheid Eerste Kamer verwerpt motie over hypotheekrenteaftrek

door GB op 18/11/2010

in Haagse vierkante kilometer

Voordat u de redactie mailt voor feitelijke onjuistheden: we zijn bekend met andersluidende mediaberichten. Daarin staat heel specifiek dat in een stemming bij zitten en opstaan 37 senatoren tegen de motie-De Boer waren, en 38 senatoren (waaronder de swing vote van de OSF) voor; aangenomen dus. Wie de moeite neemt om het stenogram te lezen, ziet echter dat 7 senatoren een bericht van verhindering hebben gestuurd. Hoe kunnen er dan 75 senatoren gestemd hebben?

Antwoord: dat hebben er niet. Wat we hier aan het werk zien is de nogal merkwaardige fictie dat de toevallig in de zaal aanwezige leden geacht worden voor hun hele fractie te stemmen. Ook als die leden afwezig zijn wegens buitenlandse reizen, bezigheden elders, ziekte, persoonlijke omstandigheden of een baaldag. Op dit blog is dat al eerder beschreven als een ernstige uitholling van het principe dat elke senator zijn eigen mandaat heeft. Het stemrecht komt toe aan individuele senatoren, niet aan fracties. In het eerdere geval waar die blogpost over ging, was de fictie toegepast op een relatief onbeduidende kwestie. Nu wordt hij gebruikt in een politiek zeer gevoelige uitspraak van de Eerste Kamer, namelijk in een stemming over een ‘sterk ontraden’ motie.

Het gebruik van de fictie hier is temeer opvallend als we kijken naar wie er dan precies afwezig waren. Het gaat om twee CDA’ ers en vijf leden van de ‘oppositie’: twee van de PvdA (waaronder een medeondertekenaar van de motie), twee van de SP en één van de ChristenUnie. De aanwezige senatoren verdeelden zich dus over 35 tegen en 33 voor; motie verworpen. Bij hoofdelijke stemming – volgens artikel 108 van het Reglement van Orde nota bene de hoofdregel voor stemmingen – zou dat zijn gebleken. Hoofdelijke stemming kan door elke individuele senator worden aangevraagd. Dat staat zelfs in de Grondwet (artikel 67, vierde lid). Waarom heeft geen enkele CDA’er of VVD’er dat dan gedaan? En waarom heeft de Voorzitter niet geconcludeerd dat de uitslag na stemmen bij zitten en opstaan onduidelijk was, waarna alsnog een hoofdelijke stemming plaatsvindt (zie het genoemde artikel 108 van het Reglement van Orde)? Bij een stemming die zo’n ‘close call’ is, ligt hoofdelijke (her)stemming voor de hand. Het lijkt erop alsof CDA en VVD deze ronde hebben gegund aan de oppositie. Maar of ze ook een begroting om zeep laten helpen met een fictie?

{ 11 reacties… read them below or add one }

1 PB 18/11/2010 om 09:10

fantastisch opgemerkt.

2 Hannes Minkema 18/11/2010 om 15:51

Een mooie analyse, maar de titel van het stuk is natuurlijk onwaar. De motie is immers aangenomen en er is geen motie-De Boer verworpen. Reglementair wordt de ‘meerderheid van de Eerste Kamer’ bepaald door de meerderheid van de uitgebrachte stemmen, en daarin tellen de stemmen van absente Kamerleden gewoon mee.

Je kunt de regels stom vinden, maar het zijn wel de regels. Dura lex, sed lex.

3 JADB 18/11/2010 om 16:34

Laten we lekker legistisch doen. Ik citeer het op dit blog geposte Herrie in de Senaat VI, waarnaar hierboven wordt verwezen: “Volgens het Reglement van Orde is hoofdelijke stemming de hoofdregel, maar in de praktijk is het eerder de uitzondering (artikel 108)”.

4 GB 18/11/2010 om 17:43

Ik weet trouwens niet of het wel om een ‘lex’ of desnoods een ‘regel’ gaat. Het is een soort herenakkoord waarmee stemmen geacht worden te zijn uitgebracht, waar de geschreven regels in ieder geval in een andere richting wijzen.

5 Bert van der Linde 18/11/2010 om 22:59

Ik begrijp werkelijk niet welk punt de scribent van deze bijdrage wil maken. In veel fatsoenlijke democratieën is het heel gebruikelijk dat stemmen worden uitgebracht namens afwezige parlementariërs. Bijvoorbeeld in Rusland:

http://www.youtube.com/watch?v=CzGt_E5SIoA

In een democratie is het toch altijd toe te juichen als er geen stemmen verloren gaan?

6 Yoeri Roosendaal 18/11/2010 om 23:22

@ Hannes

In welk ‘Reglement’ is dan neergelegd dat stemmen van afwezige Kamerleden gewoon meetellen? In elk geval niet in het Reglement van Orde van de Eerste Kamer. Daar lees ik er niets over. En zelfs als daar er iets over zou staan, vraag ik me nog af of dat verenigbaar is met de Grondwet. Die gaat inderdaad uit van individuele mandaten. Stemmen komen toe aan leden, niet aan fracties.

Deze rare praktijk betekent dat een voorstel o.i.d. volgens de ene stemmethode is aangenomen, en volgens de andere (t.w. hoofdelijk) is verworpen. Bovendien betekent het dat een ziek Kamerlid niet meetelt voor het quorum, niet mee kan doen aan hoofdelijke stemmingen, maar wel aan stemmingen bij zitten en opstaan. Wie legt mij dat uit?

Nergens is trouwens iets te lezen over ‘stemoverdracht’ bij afwezigheid. Als ik wil stemmen namens mijn echtgenote, moet ik een volmacht kunnen tonen. Dat is allemaal wettelijk geregeld. In de Eerste Kamer is daar niets over geregeld. Dit kan dus gewoon niet. Zeer teleurstellend van de Senaat.

7 Ans Hengels 19/11/2010 om 07:22

Hoewel ik enige sympathie voor het betoog van de auteur kan opbrengen, wil ik wel het volgende naar voren brengen. De genoemde praktijk zorgt voor zeer stabiele stemverhoudingen in de Eerste Kamer. Willekeur is uitgesloten. Juist in deze tijden is een baken van rust eerder een zegen dan een vloek. Bovendien werkt de ‘regel’ in het voordeel van kleinere fracties. Als van een tweemansfractie één persoon afwezig is, is die fractie al 50% van haar ‘stemkracht’ kwijt. De besproken praktijk ondervangt dit.

Niettemin kan ik mij voorstellen dat de casus van deze bijdrage – vanuit staatsrechtelijk oogpunt – ongemakkelijke gevoelens oproept.

8 JWvR 19/11/2010 om 09:48

Sinds wanneer is Rusland een fatsoenlijke democratie?

9 MD 19/11/2010 om 10:17

Dat het allemaal heel fijn en stabiel is en dat er geen ‘fout’ oogmerk bestaat voor de praktijk in kwestie kan ik me heel goed voorstellen. Maar dat maakt het volgens mij nog niet rechtmatig. Zieke Kamerleden tellen niet mee voor het quorum. Art. 67 lid 1 is daar zeer helder over. Yoeri Roosendaal stelt terecht de vraag hoe het dan zou kunnen dat ze wel (en tegelijkertijd niet) zouden kunnen meestemmen. Omdat ons stelsel duidelijk uitgaat van individuele mandaten kunnen afwezige Kamerleden simpelweg niet stemmen (vgl. Tekst & Commentaar bij de Grondwet, p. 109). Het enige dat in dit verband volgens mij wel overeind blijft, is dat als eenmaal door de Kamervoorzitter is vastgesteld dat een motie is aangenomen, dat in rechte vaststaat. De bevoegdheid tot het vaststellen van de stemuitslag komt immers niet aan ons toe.

10 JWvR 19/11/2010 om 11:49

@Bert van der Linde

Excuus, filmpje net niet bekeken dus sarcasme was me even ontgaan…

11 Yoeri Roosendaal 19/11/2010 om 19:31

Ik geloof net als MD wel in de goede bedoelingen van de betrokkenen, maar blijf het een raar verhaal vinden. Stel dat van de 21 CDA-leden er maar 3 aanwezig zijn. Kunnen die dan voor 21 leden stemmen uitbrengen? En kan ook gewoon de fractievoorzitter voor de hele fractie stemmen? Als dat zo is, begrijp ik niet waarom een lid van de Partij voor de Dieren niet de stemmen van de fracties van D66 en dhr. Yildirim mag uitbrengen, zoals in de eerdere bijdrage aan de orde was. Als die daar nu ook een herenakkoord over hebben?

En waarom mag een lid in de geschetste praktijk niet van tevoren op een briefje aan de voorzitter doorgeven dat hij bij hoofdelijke stemming voor of tegen is, waarna de voorzitter dat voorleest? Antwoord: de Grondwet verzet zich daar tegen. Dan moet diezelfde Grondwet zich toch ook tegen de in deze post beschreven fictie keren…

Reactie achterlaten

{ 8 trackbacks }

Vorige post:

Volgende post: