Minderheidskabinetten minder stabiel?

door GB op 31/07/2010

in Haagse vierkante kilometer, Uitgelicht

Post image for Minderheidskabinetten minder stabiel?

Elders mag het dan komkommertijd of zwarte zaterdag heten, voor een staatsrechtblog zijn het mooie tijden. Er komt van alles voorbij wat zich leent voor constitutionele herkauwing. De stelling, bijvoorbeeld, dat minderheidskabinetten minder stabiel zouden zijn. Is dat wel zo?

Op het eerste gezicht lijken minderheidskabinetten in ieder geval minder effectief, omdat voor elk voorstel een fractie moet worden gepaaid die niet kan worden toegesproken door een eigen minister die het voorstel reeds in de Trêveszaal heeft geaccordeerd. Dat geldt dan ook voor de jaarlijkse begroting; ook daarvoor zal jaarlijks steun bij elkaar moeten worden gesprokkeld.

‘Stabiliteit’ ziet echter op de snelheid waarmee de minister-president de koningin weer het ontslag van zijn kabinet komt aanbieden. Dat gebeurt op het moment dat in de Tweede Kamer een blijk van wantrouwen wordt geuit.  Wat geldt als een blijk van wantrouwen? Dat kan op dit moment van alles zijn. Ik denk dat het verwerpen van een begroting categorisch als een blijk van wantrouwen kan worden aangemerkt. Nu de steun voor een begroting minder vanzelfsprekend is bij een minderheidskabinet, kan dus inderdaad worden gezegd dat minderheidskabinetten minder stabiel zijn.

Maar dat is niet het hele plaatje. Een aantal oorzaken die in het verleden uiteindelijk leidden tot nieuwe verkiezingen is bij een minderheidskabinet niet aan de orde, zoals door Hans Klok meteen al na verkiezingen op het NJBlog uiteengezet. Met minder partijen in het kabinet is de kans op een kabinetscrisis een stuk kleiner. Eenheid van regeringsbeleid hoeft immers door minder partijen verwezenlijkt te worden. Waar het buiten de boot hangen van één van de dragende partijen bij een meerderheidskabinet meteen een groot probleem oplevert, is er niet meteen crisis als de vaste gedoogsteungevende partij even niet thuis geeft. Het kabinet kan dan elders in het spectrum steun verwerven zonder dat ‘tegen de eigen regering’ gestemd hoeft te worden. ‘Een minderheidskabinet,’ zo concludeert Hans Klok, ‘zou wel eens stabieler en bestuurskrachtiger kunnen zijn dan menigeen op voorhand denkt.’

Overigens is het ook denkbaar om in ons staatsrecht de stabiliteit van de minderheidsregering te bevorderen door de manieren waarop de Tweede Kamer zijn wantrouwen uitspreekt te beperken. Niet meer de meerderheid van het aantal uitgebrachte stemmen in een door de minister op scherp gestelde kwestie, of andere hoogoplopende bedrijfsongevallen. Maar bijvoorbeeld alleen via een motie met specifieke formulering erin. Of alleen via moties die zijn aangenomen als iedereen aanwezig is. Op die manier is een kabinet niet zomaar weg te sturen. Alleen een conflict van enige serieuze omvang kan daarvoor aanleiding geven.

{ 3 reacties… read them below or add one }

1 MD 31/07/2010 om 23:36

Mooi stuk GB, maar ik heb wel één kanttekening. De suggestie dat het wantrouwen slechts bij aanwezigheid van alle Kamerleden kan worden uitgesproken lijkt me minder gelukkig, aangezien één enkel Kamerlid het kabinet dan in het zadel kan houden. Ik meer een vastgelegde formulering (goed idee, had ik nog niet bedacht) of een constructieve motie van wantrouwen o.i.d.

2 GB 02/08/2010 om 11:10

De situatie waarin één kamerlid een kabinet in het zadel kan houden is inderdaad bedoeld als een extreem voorbeeld. De omgekeerde Hero-Brinkman-variant.

In wat afgezwakte vorm lijkt mij overigens ‘gedoogsteun verlenen door afwezig te zijn’ wel ééntje die effectief zal zijn voor de stabiliteit. Misschien helpt het door te vereisen dat een motie van wantrouwen tenminste 76 voorstemmen haalt.

3 MD 02/08/2010 om 12:32

Klinkt goed inderdaad. Dat zou immers vereisen dat daadwerkelijk blijkt dat meer dan de helft van de Kamer geen vertrouwen meer heeft in de bewindspersoon in kwestie en kunnen alle coalitie-backbenchers wel vroeg naar huis.

Reactie achterlaten

{ 2 trackbacks }

Vorige post:

Volgende post: