Ministeriële verantwoordelijkheid in het Irakdebat

door GB op 15/02/2010

in Haagse vierkante kilometer

Deze week vindt het grote debat plaats over het Irak-rapport van de Commissie Davids. De PvdA is trots op de (dubbelzinnige) formulering dat ‘met de kennis van nu’ een ‘adequater volkenrechtelijk mandaat nodig was geweest.’ Zij hebben Balkenende immers aan de ketting gelegd en zullen daar tijdens het debat triomfantelijk mee rammelen. Tegelijkertijd zitten de eigen ministers verschanst achter de staatsrechtelijke redenering dat van hen niet meer verwacht kan worden dan dat ze uitleggen hoe eerdere ministers erover dachten. De enige bedreiging is Fasseur, die heeft blootgelegd dat de PvdA daar destijds min of meer ook zo over dacht.

Ik denk dat de parlementaire democratie hier geen dienst mee is bewezen.

In de eerste plaats: was het nodig om de homogeniteitsregel zo strikt te hanteren dat het bekende verschil van mening tussen het CDA en PvdA moest worden uitonderhandeld tot een nietszeggende tekst? Het besluit om de oorlog in Irak politiek te steunen is niet door dit kabinet genomen, zelfs niet door een kabinet met deze politieke samenstelling. Sterker nog: in het coalitieakkoord waarop dit kabinet rust, staat al opgenomen dat voortaan alleen met een adequater volkenrechtelijk mandaat wordt opgetreden. Het voert dan naar mijn idee wel ver om artikel 12 van het Reglement van Orde van de Ministerraad nog steeds voluit te activeren. Dat artikel stelt dat een individuele minister in geen geval ‘tegen een besluit van de raad handelt.’ Prof. Van den Bergh pleit in zijn column voor een ontspannen omgang met de homogeniteitsregel. Een beetje verschil van mening in de ministerraad kan ons staatsbestel wel lijden. Ik ben het daarmee eens, en acht dat ook hier van toepassing.

Want (in de tweede plaats) de nadelen van deze handelwijze van de PvdA zijn vrij evident. Twee belangrijke architecten van het besluit om politiek ten strijde te trekken zijn nog in functie. Balkenende springt het meest in het oog, maar ook Donner mag niet buiten schot blijven. Hij is toch een belangrijk voorvechter van de redenering die door Davids naar de prullenbak is verwezen. Deze twee missionaire bewindslieden kunnen echter niet voluit de discussie met de kamer aangaan. Ze zullen continu afhankelijk zijn van de strenge moraliteit-met-terugwerkende-kracht van Bos en Koenders. Ze zullen moeten blijven binnen de teksten waar deze spijtoptanten mee kunnen leven. De oppositie in de kamer zal dan ook afstuiten op de door hen goedgekeurde bezweringen over de ‘kennis van nu’. Terwijl de relatie tussen kabinet en kamer zoveel zinvoller had kunnen zijn. Namelijk één waarin standpunten voluit worden verdedigd en even fanatiek worden aangevallen. In het Britse House of Commons, de moeder aller parlementen, wordt Brown gewoon keihard aangevallen op zijn handelen destijds als Minister van Financiën. Hoge militairen klagen over gebrek aan geld bij de voorbereiding van de oorlog in Irak en dat wordt Brown rechtstreeks aangewreven. En ik geloof niet dat een obscure redenering over ambt en ambtsdrager geaccepteerd zou zijn.

Het was dus volgens mij mogelijk geweest om Balkenende en Donner in het parlement los te laten voor hun eigen weerwoord op het rapport van de Commissie Davids. Dat had gepast bij het parlementaire stelsel, dat immers drijft op een stevige verantwoordings- en vertrouwensrelatie tussen kabinet en volksvertegenwoordiging. Balkenende en Donner, op hun beurt, hadden moeten accepteren dat de PvdA in de Tweede Kamer zich zou aansluiten bij een motie waarin dit standpunt werd afgewezen. Dat hoeft niet per se een motie van wantrouwen te zijn, hoewel het begrijpelijk zou zijn geweest als Balkenende bij de aanname van die motie zou zijn afgetreden. Maar het is nog de vraag of die motie een meerderheid zou krijgen.

Helaas is het niet de route. De PvdA heeft het parlement destijds al de mogelijkheid onthouden om een parlementaire enquête te houden (een ‘grondfout’ aldus Van der Staaij). En nu ontzegt de PvdA de oppositie ook nog de mogelijkheid om de rechtstreeks betrokken ministers echt ter verantwoording te roepen. Dat is spijtig.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: