Montana’s directe dialoog

door GB op 07/09/2010

in Buitenland

Een van de bezwaren tegen constitutionele toetsing is dat een vlijtig aan de Grondwet toetsende rechter de gewone wetgever min of meer buiten spel zet. Om een op de Grondwet berustend oordeel van de rechter aan te pakken, moet in de regel de Grondwet zelf gewijzigd worden. Dat is in toenemende mate te uitzichtloos om nog over te beginnen.

Het wijzigen van een grondwet hoeft echter niet per se ingewikkeld te zijn. Het is ook denkbaar dat kiezers zelf amendementen kunnen voorstellen en ze bij gewone meerderheid aan de constitutie toevoegen. Dat is een vrij directe check op de rechter. Als die een ongewenste wending geeft aan de Grondwet, dan kunnen de kiezers rechtstreeks ingrijpen. Dat is nog eens een ‘constitutionele dialoog’!

Maar, antwoordt de gemiddelde CDA’er dan wellicht, dat is het compenseren van rechterlijk activisme met de waan van de dag; het is kwaad met kwaad bestrijden. Met de Grondwet als grote verliezer, want die komt vol te staan met gedetailleerde amendementen van toevallige meerderheden. Een te gedetailleerde en onsamenhangende Grondwet kan nauwelijks de functie van constitutie vervullen.

Los van de vraag in hoeverre onze huidige Grondwet nu dan wel zo coherent in elkaar zit, is het inderdaad een reeel gevaar. De amendenten die bedoeld waren om grondwettelijke barrieres te beslechten vormen dan met elkaar een nog veel grotere barriere.

In de Amerikaanse staat Montana kunnen kiezers daadwerkelijk uit eigen beweging en bij gewone meerderheid de Grondwet wijzigen. Recent kwam op internet onderzoek beschikbaar over hoe dat er in de praktijk aan toegaat. En wat blijkt? Het valt daar tot nu toe reuze mee. In 1972 ontstond een ‘responsive constitutional structure’, de natte droom van de ‘constitutional populists’. Sindsdien hebben er 101 voorstellen gecirculeerd, maar slechts 12 haalden daadwerkelijk voldoende handtekeningen op om aan de kiezers te worden voorgelegd. Vijf haalden het bij de verkiezingen, maar twee daarvan sneuvelden alsnog bij het Supreme Court van de staat Montana.

Niet veel dus. Inhoudelijk ging het vooral om voorstellen om de mogelijkheden tot belastingheffing af te knijpen. Succesvol waren ook de initiatieven om minder vaak naar de stembus te hoeven en om een maximumtermijn voor ambtsdragers in te voeren. Al met al een heel bescheiden interventie van de kiezer dus. Van de 43 keer dat de wetgever aan het kiezers een grondwetswijziging voorlegde (ook op die manier kan de in Montana de Grondwet gewijzigd worden), waren 25 voorstellen succesvol. In Montana laten ze het wellicht toch nog liever over aan de representatieve organen, in plaats van zelf achter de tekstverwerker te kruipen.

Interessant is ook de analyse van de reactie van het Supreme Court van Montana. Daaruit blijkt het hof vooral strak de hand gehouden heeft aan de procedurele voorwaarden voor zo’n volksinitatief. Echt inhoudelijk intervenieren heeft het tot nu toe niet gedaan. De eis dat een formulering neutraal moet zijn, wordt niet aan nadere toetsing onderworpen. Alleen de eis dat er maar één voorstel tegelijk in stemming gebracht kan worden gaat mogelijk roet in het eten gooien. Tot voor kort beperkte het Hof zich tot de vraag of sprake was van hetzelfde onderwerp, maar die toetsing lijkt indringender te worden. Tegelijk blijft het Hof daarvan volhouden dat het niet de inhoud van de amendementen toetst.

Alles overziend constateert de auteur dat, voorzover deze procedure van grondwetswijziging bedoeld is als controle op de rechter, van echte confrontaties tot nog toe geen sprake is. Hij verklaart dat door te verwijzen naar een prudente omgang van de rechter met de bevoegdheid om uit naam van de Grondwet het dagelijke democratische proces te frusteren. De rechter doet dat niet snel. De vraag is natuurlijk of dat veroorzaakt wordt doordat een dergelijk ventiel bestaat, of dat dat een veel algemener voorkomend verschijnsel is. Ik denk zelf dat laatste.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: