Motiveren

door IvorenToga op 25/06/2013

in Rechtspraak, strafrecht

Post image for Motiveren

Als het proces van waarheidsvinding is afgerond, moet de rechter een beslissing nemen over wat hij aan waarheid heeft gevonden. Eerst moet hij vaststellen of hij bewezen acht wat aan de verdachte wordt verweten. Dat is de (al dan niet) schuldigverklaring. Daarna zal hij, doorgaans, een straf opleggen. Beide beslissingen moet hij motiveren. Ik zal het hier alleen hebben over de motivering van de straf.

Die dient er allereerst toe om de opgelegde sanctie inzichtelijk en begrijpelijk te maken voor de dader. Maar ook de samenleving, het slachtoffer, de omstanders en de krantenlezers hebben er recht op te weten wat de overwegingen zijn die tot de betreffende straf hebben geleid. Hun opvattingen over goed en kwaad kunnen immers worden beïnvloed door de sancties die voor bepaalde misdrijven worden opgelegd. Het zou interessant zijn om eens te onderzoeken of dat ook het geval is.

Als het gaat om delicten waarvan er duizenden per jaar worden afgedaan, valt er niet veel te motiveren en de genoemde groepen staan ook niet reikhalzend uit te kijken naar wat de rechter nu weer aan de zoveelste dronken rijder of winkeldief heeft opgelegd. Motiveren is daar dus eenvoudig. Duidelijk hoeft slechts te worden dat de straf in overeenstemming is met wat in dit soort zaken gebruikelijk is. Meer valt er in dit soort gevallen niet te motiveren. Alleen in een bijzonder geval, is meer dan een verwijzing naar de normale sanctie op zijn plaats.

Het OM heeft voor deze delicten een interessant instrument ontwikkeld in de vorm van Bos-Polaris. In dit geautomatiseerde systeem is per delict bepaald welke factoren een rol (behoren) te spelen bij de strafmaat. Bij rijden onder invloed zijn dat bijvoorbeeld de hoogte van het bloedalcoholgehalte en de recidive. Eerst wordt dan nagegaan of de betreffende factor aanwezig is, daarna in welke mate. Daaraan is een bepaald aantal punten gekoppeld die tot een bepaalde strafmaat leiden. De koppeling tussen punten en strafmaat wordt door de computer berekend. Als er factoren in een zaak zijn die zich normaal gesproken niet voordoen, of de zaak is op een andere manier bijzonder, dan kan de OvJ daar, uiteraard gemotiveerd, rekening mee houden. Tot mijn grote schrik begreep ik dat het OM voornemens is dit systeem af te schaffen.

Naarmate misdrijven minder vaak voorkomen, is het moeilijker er een standaardstraf voor te ontwikkelen en het lijkt dan ook niet toevallig dat bij mijn weten het OM er nooit in is geslaagd om de levensdelicten op te nemen in Bos-Polaris, dat voor de veel voorkomende criminaliteit zulke goede diensten bewijst.

Bij ernstiger misdrijven is er veelal meer variatie in de aanwezigheid van dat soort factoren en daarom is het lastiger om een soort standaard te formuleren. Neem bijvoorbeeld de strafmaat voor een bankoverval die recent in een Tv-programma van de politie werd besproken. Daar was de hoofddader bij het plegen van het misdrijf gewond geraakt. Ik weet niet hoe. Het gerechtshof dat de zaak behandelde besloot dit feit mee te wegen bij de strafmaat en wel ten gunste van de dader. De rechtbank had dat niet gedaan en (mede) daarom viel de straf in hoger beroep lager uit.

Drie opmerkingen wil ik maken naar aanleiding van deze zaak. De eerste is dat “zelf gewond raken” kennelijk geen deel uitmaakt van de standaardafweging bij de strafmaat in dit soort gevallen. Immers het hof telt het wel mee, de rechtbank niet. Een tweede is dat beide instanties kennelijk anders wegen. De rechtbank oordeelt impliciet “Eigen schuld dikke bult”, het hof denkt er anders over. De derde vraag is meer van inhoudelijke aard. Waarom is het feit dat de verdachte bij het plegen van het misdrijf gewond is geraakt überhaupt een reden om de straf te matigen. Hoe verhoudt zo´n korting zich bv. met het beginsel van de voorwaardelijke opzet, waarbij een verdachte (zelfs) gestraft kan worden voor een delict waarop zijn aanvankelijke opzet niet was gericht? De jurisprudentie op dit punt, te beginnen met het `Hoornse taart´-arrest, rekent de gevolgen van een misdrijf, in casu een (poging tot) moord, aan de verdachte toe, ook als iemand anders dan het beoogde slachtoffer door zijn optreden om het leven komt. Waarom die gevolgen wel aan de verdachte toerekenen en het feit dat hij zelf gewond raakt als strafvermindering doen gelden. Ik kan het in ieder geval niet snappen.

Er is dus, ondanks alle commissies, artikelen en debatten, nog heel wat onbegrijpelijk(s) bij het motiveren. Het zou de rechters niettemin sieren als ze probeerden dit soort tegenstrijdigheden uit de weg te ruimen. Bos-Polaris kan daarbij naar mijn mening goede diensten bewijzen. Motivering van vonnissen en arresten verhoogt de werklast en als het dan de verwarring alleen maar vergroot, is het zonde van de tijd. Dus alleen motiveren als er echt iets uit te leggen valt.

Dato Steenhuis
Tot enkele jaren geleden Procureur-Generaal en lid van het College van Procureurs-Generaal Openbaar Ministerie

Deze post is de onderdeel van een reeks bijdragen over de rechtspraak en de organisatie daarvan die tegelijk hier en op de blog IvorenToga.nl verschijnen. Reacties worden gesynchroniseerd.

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 a.zecha 05/07/2013 om 16:01

Onder de titel “Motiveren” werd feitelijk geschreven over een substitutie voor de menselijke maat door de maat van digitale machines waarvoor standaarden en getallen noodzakelijk zijn. Zeer waarschijnlijk werd de verwachting gekoesterd en verkondigd dat de rechtspraak goedkoper (en m.i. bovenal) voor de twee – voorheen van elkaar onafhankelijke democratische staatsmachten – beter “bestuurbaar” zal worden
Het digitaliseringsproject (Geïntegreerd Processysteem Strafrecht) van het traject “opsporingsambtenaren – openbare aanklagers” naar de strafrechters toe, werd vier maal zo duur als was begroot en is op deze wijze een zeer kostbare flop geworden en onderdeel van het begrotingstekort. En zo zijn er meer onder de verantwoordelijkheid van een partijvertegenwoordiger..
a.zecha

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: