Na 200 jaar tijd om afscheid te nemen van onze ondemocratische Grondwet

door Ingezonden op 25/03/2014

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Na 200 jaar tijd om afscheid te nemen van onze ondemocratische Grondwet

Op 29 maart vieren wij de 200ste verjaardag van onze Grondwet. Dit document wordt vaak in verband gebracht met democratie. Daar valt echter veel op af te dingen.
Wie de Grondwet leest zou bijvoorbeeld kunnen denken dat Nederland nog steeds wordt geregeerd door een absolutistische vorst. Maar liefst achttien artikelen handelen over het koningsschap. Deze bepalen onder andere dat de Koning nieuwe wetten moet ondertekenen. Zonder de formele goedkeuring van deze door erfopvolging aangestelde persoon treedt geen wet in werking.

Ook de positie van de Eerste Kamer verdient kritiek. Onze 200 jaar oude Grondwet verleent dit indirect gekozen deel van het parlement een doorslaggevende stem in het wetgevingsproces. Een democratische grondwet zou de Eerste Kamer op zijn minst een meer bescheiden rol toekennen. In de 21ste eeuw hoort de direct gekozen Tweede Kamer het laatste woord te hebben. Net als in de meeste landen om ons heen.

Verder zegt onze ouderwetse Grondwet niets over politieke partijen, terwijl deze verenigingen vandaag de dag een sleutelrol vervullen in het bestuur van ons land. Dat er anno 2014 op legale wijze politieke partijen kunnen bestaan met welgeteld één stemgerechtigd lid (op dit moment de PVV) is ronduit een bedreiging voor de Nederlandse democratie. De Duitse grondwet, bijvoorbeeld, bepaalt heel duidelijk dat de interne organisatie van politieke partijen in overeenstemming moet zijn met democratische principes. Ook de soevereiniteit het Nederlandse volk zou een dergelijke bescherming verdienen.

Het meest ondemocratisch is echter nog wel de zware herzieningsprocedure van onze Grondwet. Een wijzigingsvoorstel moet twee keer worden goedgekeurd door beide Kamers van het parlement om te worden aangenomen: de eerste keer door minimaal de meerderheid; dan worden er verkiezingen gehouden; en daarna heeft het voorstel maarliefst twee derde van het aantal uitgebrachte stemmen nodig. In theorie is het dus mogelijk om de Grondwet te veranderen. Maar in de praktijk is dat allang geen serieuze optie meer. Met de invoering van het algemeen kiesrecht in 1917 werd het document voor het laatst significant gewijzigd. De enkele herzieningen van de Grondwet die daarna hebben plaatsgehad waren cosmetisch of bevestigden slechts het belang van reeds bestaande regels.

Tegelijkertijd is van constitutionele stabiliteit geen sprake. In de afgelopen eeuw vonden belangrijke veranderingen in onder andere ons kiesstelsel en onze internationale positie plaats zonder grondwettelijk amendement. Fundamentele beslissingen werden overgelaten aan de ‘gewone’ meerderheid, aan de (Europese) rechter en aan het toeval. Geconstateerd moet worden dat onze Grondwet geen bruikbare procedure biedt om fundamentele ontwikkelingen op transparante en gecontroleerde wijze te laten verlopen.

De starheid van de Grondwet heeft ook nog een ander onwenselijk gevolg. Op dit moment zitten wij vast aan een staatsbestel dat niet minder dan twee eeuwen geleden is ontworpen. Het zou helemaal niet gek zijn om een aantal onderdelen hiervan zo nu en dan te hervormen. Vergelijkbare landen kennen al decennia wetgevingsreferenda, gekozen burgermeesters, inspraakprocedures en constitutionele toetsing door de rechter. Door de versteende Grondwet is het echter bijna onmogelijk om de Nederlandse democratie te vernieuwen en nieuw leven in te blazen.

De feestjes zijn nu al georganiseerd. En die moeten we ook zeker door laten gaan. Maar laten we daarna waardig afscheid nemen van onze verouderde Grondwet. Dat is lang niet zo radicaal als het lijkt. De meeste grondwetten in de wereld gaan niet veel langer dan 19 jaar mee. De IJslanders, bijvoorbeeld, braken onlangs met hun document uit 1944. Vervolgens hield men een hypermoderne grondwetgevende vergadering waar burgers via internet vollop bij werden betrokken. Het nieuwe ontwerp wordt naar verwachting dit jaar goedgekeurd. Nederland zou het IJslandse voorbeeld moeten volgen.

Reijer Passchier, promovendus Universiteit Leiden

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 Martin Holterman 26/03/2014 om 02:22

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: