Naar een rechtstreekse senatorenverkiezing?

door MD op 02/03/2011

in Buitenland, Haagse vierkante kilometer

Wie de afgelopen weken ook maar enigszins de TV aan heeft gehad, en naar iets anders heeft gekeken dan de Dog Whisperer (op National Geographic), moet haast wel de indruk hebben gekregen dat we vandaag de Eerste Kamer kiezen. Wij weten uiteraard dat dat niet het geval is (net als, hoop ik, de meeste Nederlanders). Maar toch. Er is een stemwijzer voor de Eerste Kamer. Kennelijk zijn de programma’s dus bekend, hoewel de kandidatenlijsten voor de Eerste Kamer nog niet definitief zijn. Misschien is-ie bedoeld voor Statenleden die niet genoeg hebben aan de prachtige staatsrechtstemwijzer die op dit weblog is verschenen?

Hoe dan ook viel me laatst een sterke parallel op. Onze senatoren worden momenteel indirect gekozen. Toch voeren ze momenteel campagne alsof zij en niet de Statenleden door de burger worden gekozen. Historisch lijkt dat zeer sterk op Amerikaanse ontwikkelingen ten aanzien van het orgaan dat echt die naam draagt. Amerikaanse senatoren werden voor 1913 namelijk gekozen door de wetgevende machten van de staten, maar voerden vanaf halverwege de negentiende eeuw vaak rechtstreeks campagne onder burgers. De in Amerika berucht geworden slavernijdebatten tussen Abraham Lincoln en Stephen Douglas van 1858 schijnen hier een goed voorbeeld van te zijn. Deze tendens leidde er in de VS toe dat uiteindelijk de middle man eruit gecut werd, en dat senatoren sinds 1913 rechtstreeks gekozen worden door de volken van de staten. Waarom immers via de staten stemmen op senatoren als dat ook rechtstreeks kan?

Als we deze parallel op wetenschappelijk zeer onverantwoorde wijze zouden doortrekken naar Nederland, dan zouden we niet de Eerste Kamer moeten opheffen (zoals vaak voorgestaan wordt), maar die rechtstreeks moeten gaan kiezen. Democraten aller partijen verenigt u zou ik bijna willen zeggen. Daar staat uiteraard tegenover dat de plaats in het staatsbestel van de Amerikaanse Senaat nogal een andere is dan die van onze Eerste Kamer. Ik hoef lezers van dit weblog niet uit te leggen dat het verschil tussen beide qua bevoegdheden aanzienlijk is. Toch vind ik het argument interessant. Als de campagne dan toch over de Eerste Kamer gaat, waarom die dan niet rechtstreeks kiezen? Twee simpele redenen tegen zijn dat je dan een extra (dure) verkiezingsronde moet houden en dat het staatsrecht er ook niks aan kan doen dat politici de verkeerde campagne voeren. Een argument voor is dat de Eerste Kamer momenteel zo’n beetje kan betogen een even sterk kiezersmandaat te hebben als de Tweede Kamer. Ik ben erg benieuwd waar het heen gaat. Mocht ‘de oppositie’ (wie zijn dat precies?) straks in mei een meerderheid halen in de Eerste Kamer, dan lijkt het me niet onwaarschijnlijk dat zij zich gelegitimeerd zal voelen zich politieker op te stellen dan we van Eerste Kamerleden gewend zijn. Is dat een argument voor afschaffing van het instituut (want politieke dubbeling?), een argument om haar ook formeel sterker te legitimeren (door middel van rechtstreekse verkiezingen?), of een bewijs dat we momenteel in bijzondere tijden leven?

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 Kees 02/03/2011 om 17:42

Afschaffen de Eerste Kamer. We kiezen de wetgevende macht, en dat is het. Dat is democratie.

2 GB 03/03/2011 om 11:54

Mooie parallel. Belangrijk lijkt me ook dat in Amerika ook de uitvoerende macht rechtstreeks wordt gekozen, en dus ook een eigen mandaat heeft. Een situatie waarin de Tweede Kamer stelt dat a moet gebeuren of het kabinet moet vertrekken terwijl de Eerste Kamer in a juist reden ziet om alle begrotingen om politieke redenen te verwerpen, lijkt niet echt aanlokkelijk. Op zijn minst zou Rutte dan tegen beide moeten kunnen zeggen dat hij helemaal niet hoeft te vertrekken en ook niet minder democratisch geligitimeerd is.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: