Nieuwjaar 2013. Gebrekkige rechters en gerechten leveren goede rechtspraak

door IvorenToga op 01/01/2013

in Rechtspraak

Post image for Nieuwjaar 2013. Gebrekkige rechters en gerechten leveren goede rechtspraak

Elke gemeenschap die zich bezighoudt met mensen, zoals dat in de kerk, de artsenij of in de rechtspraak plaatsvindt, is onderhorig aan de bascule van het klantenoordeel. Bij een onvoldoende zoekt men een andere predikant of arts. Bij een rechter ligt dat lastiger, tenzij het wrakingsverzoek wordt gehonoreerd. Maar onvrede met het rechterlijk oordeel is ingebakken omdat er vrijwel altijd een in het ongelijk gestelde partij is. In het strafrecht leidt een veroordeling vaak tot een ontevreden verdachte en een vrijspraak genereert mogelijk onbegrip bij de aangever en bij het openbaar ministerie. Ik hoorde laatst een rechter zeggen dat ook een in het ongelijk gestelde justitiabele tevreden kan zijn als hij zich gehoord weet, gehoord op een diep Boedhistische wijze. Tsja, dat is nogal wat. Degenen die menen dat organisatie en deelnemer (moeten) samenvallen, lijken meer teleurgesteld te raken dan voorheen. Daarom is er steeds meer aandacht voor trainingen van rechters, of en hoe camera’s in de rechtszaal moeten worden toegelaten, over de overtuigingskracht van persrechters en persberichten en zo verder. De rechtspraak moet transparanter plaatsvinden zodat het vertrouwen in de rechtspraak wordt verbeterd. Ik vind al deze opvattingen een beetje goedkoop omdat sprake is van bredere ontwikkelingen. Artsen en theologische zielzorger zijn dezelfde kritiek als rechters beschoren. In bepaalde geloofsgenootschappen wordt tot in extenso de preek nabesproken, of de dominee wel de goede exegetische uitleg predikte, of er tijdens de dienst wel voldoende devotie was, of de juiste liturgie werd aangehouden, of het orgel of het koor niet te snel of te langzaam was.

Pas als de bezoeker van de theologische, medische of juridische kerk zich minder fixeert op de persoon van de bedienaar van het geloof, artsenij of rechtspraak, maar een gebrekkige “eredienst” aanvaardt, is er ruimte en overgave voor de inhoud van het oordeel. Niet de ambtsdrager staat dan centraal maar de dienst waaraan deze ambtsdrager zelf ook onderhorig is. Misstanden in een organisatie hoeven de kwaliteit van het product niet aan te tasten. Naar aanleiding van de verschijning van het boek “De nieuwe kleren van de rechter” over klagende magistraten, zoals dat nu zichtbaar wordt in het Leeuwardense manifest, heb ik verdedigd dat gekrakeel in de keuken de kwaliteit van het eten in het restaurant niet aantast. De pers kon dat gebrek aan causaliteit bijna niet geloven. Ik zal het nog erger maken, ik denk dat er veel meer gerechtelijke dwalingen zijn dan de rechtspraak nu zal toegeven, niet zozeer in de grote strafzaken waarin heel veel rechterlijke menskracht wordt geïnvesteerd, maar veeleer in de vele duizenden politierechterzaken. Een vonnis strookt niet altijd met de feitelijke werkelijkheid, terwijl er toch recht gedaan is vanuit de notie dat het recht een grotere en tijdlozere grootheid is dan de fixatie op de voorbijgaande rechter met zijn tijdgebonden oordelen. Dus ook als het onrecht niet bestreden wordt, ook als het vonnis inhoudelijk de plank misslaat, ook als de passerende rechter de zaak verkeerd heeft aangepakt, is er recht geschied als de procedure zuiver is toegepast. Denk alleen maar aan een te laat ingesteld hoger beroep waardoor het eerdere vonnis van kracht blijft maar bij een scherpe blik duidelijk is dat de eerdere rechter had moeten vrijspreken (zie de belendende blog op ivorentoga.nl “Het strafproces draait om de procedurele waarheid”).

Er valt veel aan te merken op de organisatie van de rechtspraak maar minder op de kwaliteit van het rechterlijk oordeel. Deze opvatting is alleen verdedigbaar als de toeschouwer de “eredienst” in de zittingzaal gaat ontkoppelen van de wijze waarop het recht wordt bediend. Het instituut rechtspraak kan nog wat leren van een katholieke kerk. Ik heb een zekere bewondering voor het stoïcijnse van het kerkelijke instituut dat niet meebuigt met de publieke opinie maar onversaagd vasthoudt aan de gekozen lijnen van weleer. Het mysterie van het geloof, van het menselijk lichaam en geest in de artsenij en dus ook van de rechtspraak als zodanig ontstijgt aan de individuele uitoefening en bediening van het ambt. Pas als de aandacht voor de gebrekkige en persoonsgebonden uitoefening van het recht verflauwt, luwt het publieke en politieke – per definitie onzuivere – vergrootglas richting de rechtspraak. In deze betekenis ontstaat het vermeende verval aan vertrouwen in de rechtspraak voor een deel door de suggestie dat het vertrouwen in de rechtspraak kan worden hersteld. Mijn inschatting is dat het tij voorlopig niet meezit.

Voor een ander deel is er verval van vertrouwen omdat rechters klagen over de buitenwereld en te weinig de hand in eigen boezem steken. In dat verband over het Leeuwardense manifest het volgende. Sinds enkele jaren roep ik rechters consequent op tot het ontwikkelen van hun eigen organisatorisch talent, en zich in plaats van te verontwaardigen over collega’s en leiding zich te gaan verwaardigen en het eigen werk beter organiseren! We bekleden een hoog ambt met een hoog salaris en op grond van het motto noblesse oblige zijn we tot meer in staat dan klagen.

Tot slot. Het instituut rechtspraak is ouder en stabieler dan men vanuit eigen onzekerheid meent. Laat het instituut zijn werk doen en neem voor lief dat de gebrekkige uitoefening in de zittingzaal in dit tijdsgewricht minder solidariteit maar meer weerstand oplevert. Het instituut moet wachten op betere tijden en niet veranderen. Er ontstaat pas meer vrede op aarde als we openstaan voor de troost van ons eigen en andermans gebrekkige (rechterlijk) oordeel en de vormgeving daarvan. Op naar een nieuw jaar!

Rinus Otte
Hoogleraar rechtspleging RUG en senior raadsheer Gerechtshof Arnhem

Deze post is de onderdeel van een reeks bijdragen over de rechtspraak en de organisatie daarvan die tegelijk hier en op de blog IvorenToga.nl verschijnen. Reacties worden gesynchroniseerd.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: