Notitie n.a.v. rapport cie Van Egdom

door GB op 01/01/2009

in Varia

Naar aanleiding van het onderzoeksrapport van de commissie Van Egdom verscheen zijdelings de volgende notitie:

Notitie zakencollege/afspiegelingscollege Leiden

{ 4 reacties… read them below or add one }

1 joke 05/06/2009 om 14:23

Ik heb nog een paar korte vragen n.a.v. (reacties van derden – evenals ik niet juridisch onderlegd – op het idee van) afspiegelingscolleges en hoop dat u die zou willen beantwoorden:

1. Sommigen betitelen dit op het eerste gezicht als technocratisch en gebruiken grote woorden als 'sovjetpraktijken'. Bij mijn weten was het tot in de jaren 70 de normale bestuursvorm en is het programcollege de nieuwlichter – klopt dat? Waar kan ik informatie vinden over de discussie en de argumenten van toen (of nadien) om de verandering door te voeren?
2. De focus ligt nogal op de rol van de wethouders en niet op die van de raad, en criticasters lijken eveneens de rol van de raad te miskennen. Het lijkt mij evident dat dit alleen kan werken met een fulltime, professionele gemeenteraad. Valt er nog iets te zeggen over zijn bevoegdheden i.r.t. tot de huidige situatie?
3. Een derde weerstand bij het bevatten van deze bestuursvorm vormt de aanname dat er dan geen verandering van beleid meer mogelijk is, alles voorgekookt, het ultieme polderen, etc. Ik loop over van de praktijkargumenten dat het omgekeerde juist het geval is – en dus is dit niet zozeer een vraag alswel een aanvulling op vraag 1.
4. De mogelijkheid tussentijdse verkiezingen te kunnen houden lijkt mij wenselijk. U niet? Is er binnen dit model een rol weggelegd voor (meer) directe democratie*, of juist niet?
5. Het enige waar ik nog niet goed uitkom is het gevaar van de dictatuur van de meerderheid. Kunt u mij verwijzen naar informatie over dat aspect?

* Frappant detail: wikipedia meldt onder 'Soorten democratie' dat een vertegenwoordigende democratie "waarin geen wetten bestaan die voorzien in direct-democratische besluitvorming" eigenlijk geen democratie, maar een particratie is. Dit geldt voor vrijwel geheel Europa.

2 GB 05/06/2009 om 23:15

Laat ik een eerste poging doen, maar over de meeste vragen moet ik nog even nadenken.
1. dat klopt. Ik zoek dat soort dingen op in het Handboek Gemeenterecht, maar ik denk dat politicologen daar meer studie van gemaakt hebben.
2. Ik denk niet dat het nodig is om over te schakelen op een fulltime gemeenteraadslidmaatschap. Want hoewel in beginsel alles nu vier jaar aan wisselende meerderheden wordt overgelaten, is het niet nodig om aan de lopende band met een telkens een nieuwe meerderheid telkens het beleid te wijzigen. Dat zorgt denk ik voor de nodige rust en stabiliteit om ook eens bepaalde projecten te kunnen afmaken. Wat precies met professionele raadsleden bedoeld wordt is mij niet duidelijk.
Als het gaat om de bevoegdheden van de raad dan past dit voorstel in de huidige stand van de dualisering. Het zou zelfs nog wel verder kunnen, nog meer in de richting van het presidentiele systeem. Maar dat ligt meer in de handen van de wetgever, bijvoorbeeld door invoering van de gekozen burgemeester.
Dat de focus overigens vooral bij het college ligt, daarin heeft u gelijk. Moeten we nog even naar kijken, inderdaad.
3. Het voorstel is inderdaad juist bedoeld om het omgekeerde het geval te laten zijn. Het is bedoeld om het polderen wat nu in de coalitievorming plaatsvindt open te breken en te verplaatsen naar de volle raad. Ik denk dat dit ook meer openbaarheid tot gevolg heeft.
4. Tussentijdse verkiezingen zijn helaas niet mogelijk. Die kunnen alleen bij formele wet worden uitgeschreven, wat zich in de praktijk alleen voordoet bij herindelingen. De ratio daarachter is dat gemeenteraadsverkiezingen allemaal tegelijk zouden moeten plaatsvinden. Daar is ook wel iets voor te zeggen.
5. Voor meer informatie over de dictatuur van de meerderheid zou ik verwijzen naar het werk van De Tocqueville, die dit gevaar in het Amerikaanse systeem heeft beschreven. Verder schrijven ook de Federalist Papers erover, en hun remedie is een systeem waarin meerderheden constant wisselen. Dat houdt het besef levend dat een je als lid van een meerderheid een jaar later lid van een minderheid kunt zijn. En vice versa. Er is namelijk niets zo gevaarlijk als een vaste verdeling van meerderheid en minderheid. Toegepast op de raadsverhoudingen zou je kunnen zeggen dat juist het voorstel probeert om het wisselen van meerderheden te bevorderen. Meer specifiek voor de Leidse raad zou dat beteken dat er een minder scherpe scheiding bestaat tussen 'de' coalitie en 'de' oppositie, met bijbehorend insteek in het debat. Het gaat wellicht de ontwikkeling tegen dat een oppositiepartij zich alleen maar gaat toeleggen op het slopen van collegevoorstellen, en andersom.

3 Joke Mizée 05/06/2009 om 23:27

Bedankt voor uw antwoorden. Ter aanvulling:

ad 2. Als de raad veel meer gaat aansturen, dan zullen ze veel meer expertise en tijd nodig hebben om hun taak goed te verrichten.
ad 4. Het schijnt dat bij de invoering van het dualisme Nicolai heeft tegengehouden dat het voorstel voor tussentijdse GR-verkiezingen erdoor kwam. (Ik kan dat evt. opzoeken.)

Een aantal nouveauté's die het dualisme ons heeft gebracht zou ik overigens graag teruggedraaid zien worden, zoals de vergrote macht van burgemeesters en het feit dat de raad een eigen ambtenarenapparaat heeft (wat hen in feite isoleert).

4 Joke Mizée 06/06/2009 om 16:07

Aanvulling:

Nicolai veegde het plan voor spreiding van GR-verkiezingen van tafel op advies van de VNG, maar zou de mogelijkheid van tussentijdse verkiezingen nog onderzoeken. Wat er toen gebeurd is en waarom is een beetje vaag. Wel schrijft VNG op haar website:
"Wij hebben steeds gepleit voor een regeling waarbij de raad de bevoegdheid krijgt tussentijdse ontbinding mogelijk te maken en verkiezingen uit te schrijven. Hiervoor hoeft de Grondwet niet gewijzigd te worden. Het is immers mogelijk om bij wet af te wijken van de zittingsduur van vier jaar. Daarvoor moet wel de Gemeentewet gewijzigd worden.

Wij denken aan een regeling die aansluit bij de procedure zoals die nu geldt voor verkiezingen bij gemeentelijke herindelingen: indien de ontbinding een jaar voor de reguliere verkiezing plaatsvindt, krijgt de nieuwe raad een zittingsduur van vijf jaar en verder."

Een zeer heldere uiteenzetting over de Toqueville en de Federalist Papers is die van Yoram Stein, n.a.v. Donners uitspraak over de sharia.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: