Nucleaire optie II: Verenigen

door GB op 29/08/2013

in Haagse vierkante kilometer, Uitgelicht

Post image for Nucleaire optie II: Verenigen

Alexander Pechtold stond in de gangen van de Eerste Kamer te dreigen dat hij zich geen D66-senator kon voorstellen die voor een begroting met bezuinigingen op onderwijs zou stemmen. Tiny Kox en Emile Roemer stuurden gezamenlijk een ingezonden stuk naar De Volkskrant om te dreigen met de bevoegdheden van de volksvertegenwoordiging. En Elco Brinkman heeft al laten weten dat men voor de steun van zijn fractie bij Van Haersma Buma moet zijn. De oppositiepartijen schuiven hun fracties in de Staten-Generaal zo steeds dichter in elkaar. Kan de coalitie dat niet ook doen? Dat kan, maar dat gaat – net als het ontbinden – wel weer over het soort staatsrecht dat in de literatuur constitutional hardball heet.

De Grondwet heeft twee smaken, als het om de volksvertegenwoordiging gaat: Eerste en Tweede Generaal gezamenlijk, of een zogenaamde Verenigde Vergadering. Soms schrijft de Grondwet voor dat een wetsvoorstel wordt behandeld door de Verenigde Vergadering. Dan gaat het vaak om zaken die zo belangrijk zijn dat voorkomen moet worden dat de Eerste en Tweede Kamer tegenover elkaar komen te staan, zoals bijvoorbeeld het instemmen met een door een troonopvolger voorgenomen huwelijk. Soms lijkt de achtergrond meer te zitten in het voorkomen van dubbel werk voor de Koning. De troonrede, bijvoorbeeld, wordt voorgelezen in een bijeenkomst van de Verenigde Vergadering, voor de gelegenheid belegd in de Ridderzaal. In de meeste gevallen zegt de Grondwet er echter niets over. Technisch is het mogelijk een wetsvoorstel niet in te dienen bij de Tweede Kamer, maar bij de Verenigde Vergadering.

Het stilzwijgen van de Grondwet wordt in het staatsrecht al sinds jaar en dag uitgelegd als uitdrukking van de regel dat de Verenigde Vergadering alleen mag worden ingeschakeld als dat uitdrukkelijk is voorgeschreven. Recent werd dat nog bevestigd, toen de Voorzitter van de Verenigde Vergadering aan Wilders weigerde het ESM verdrag op de agenda van een gezamenlijke bijeenkomst te zetten. Maar het is juist het staatsrecht van deze, wat softere soort dat nu door de oppositie massaal bij het grofvuil van de politieke opportuniteit wordt gezet, onder het gezamenlijk aanheffen van het adagium over de Eerste Kamer als ‘politiek orgaan’ en met een strikte lezing van de Grondwet onder de arm. Daar kan de coalitie op reageren door het politieke karakter van de Verenigde Vergadering op te hemelen en erop te wijzen dat de Grondwet het niet verbiedt om een voorstel vanwege politieke redenen naar de Verenigde Vergadering te sturen en aldaar te behandelen. De coalitie heeft alvast een cruciale post in handen: de Voorzitter van de Eerste Kamer is namelijk qualitate qua Voorzitter van de Verenigde Vergadering. En dat is sinds kort de stoere VVD-politica Broekers-Knol.

Zet het ook zoden aan de dijk? De Verenigde Vergadering bestaat uit (150+75=) 225 leden. Daar zitten dan (41+16=) 57 VVD’ers en (38+14=) 52 PvdA’ers in. De 8 stemmen die de coalitie in de Eerste Kamer tekort komt, zijn dan geslonken naar 4: in de Verenigde Vergadering kunnen 109 leden met interne sancties bedreigd worden, terwijl 113 stemmen nodig zijn voor een meerderheid. Dit gaat er bovendien vanuit dat de Senatoren er altijd zullen zijn, en dat is nog maar de vraag. Als de regering het wetgevingsprogramma via de Verenigende Vergadering gaat afwikkelen, zal daar de agenda uitbreiden, en zullen de Senatoren vaker naar Den Haag moeten komen. Het is heel goed verdedigbaar dat dit de prijs is die ze moeten betalen als ze zich met de dagelijkse politieke gang van zaken willen bemoeien, maar het is waarschijnlijk niet wat zij hun werkgever verteld hebben toen ze zich kandidaat stelden voor de huidige deeltijdfunctie. Maar zelfs als iedereen komt opdagen, is de instemming van de Staten-Generaal stukken makkelijker te realiseren dan nu. De SGP heeft namelijk precies 4 zetels in de Verenigde Vergadering. En die zijn zeer gevoelig voor dingen niet doen  die ook geen geld kosten.

Als we Fat Man en Little Boy allebei mogen afwerpen: 8 stemmen ophalen met een ontbinding van de Eerste Kamer is vrijwel uitgesloten. Maar het binnenhengelen van 4 nieuwe Senaatszetels klinkt al veel overzichtelijker, zeker gezien de toenemende hoeveelheid provinciale PVV’ers die op drift raken. En de Hedwigepolder staat nog droog…

{ 9 reacties… read them below or add one }

1 CR 29/08/2013 om 09:48

Dit is niet juist. Bij de grondwetsherziening 1983 heeft de regering een voorstel van de staatscommissie Cals/Donner om de verenigde vergadering die ruimte te geven uitdrukkelijk afgewezen:
“Wij menen … dat de Grondwet zelf moet aangeven welke onderwerpen in aanmerking komen voor behandeling door de verenigde vergadering.”
Met als motivering:
“Het lijkt ons niet juist wanneer de Grondwet enerzijds zou vastleggen dat de Staten-Generaal uit twee kamers bestaan, maar anderzijds de mogelijkheid zou openlaten dat deze kamers in feite als één kamer functioneren. … Wij delen de keuze voor het tweekamerstelsel, maar verbinden daaraan de conclusie dat een ongelimiteerde mogelijkheid voor de kamers om in verenigde vergadering te beraadslagen en besluiten niet geopend dient te worden. Een dergelijke mogelijkheid zou aan de principiële keuze voor een behandeling van zaken in twee parlementaire instanties te zeer afbreuk doen.”
En:
“Het is naar onze mening geen goede zaak een systeem, gebaseerd op een parlement bestaande uit twee kamers, in de Grondwet uit te werken, en daarnaast de mogelijkheid te openen dat dit stelsel wordt ondergraven.”
Zie Kamerstukken II 1978-1979,14 222, nr. 7 , blz. 11-12.

Deze keuze is niet alleen maar historie; het is ook, voor en na 1983, de gevestigde praktijk, waarin behandeling van voorstellen door de twee kamers apart de normale gang van zaken is en de verenigde vergadering er alleen is voor de uitdrukkelijk geregelde uitzonderingen.
Er is bovendien nog de logica dat de verenigde vergadering vreemd uitwerkt in de bevoegdheden van kamerleden: de Eerste Kamer kent geen recht van initiatief en een lid van de Eerste Kamer heeft geen recht van amendement. Die rechten komen wel toe aan (een lid van) de verenigde vergadering. Als we het stelsel opengooien, wat weerhoudt een lid van de Eerste Kamer dan om een novelle zelf in te dienen bij de verenigde vergadering?

Ik begrijp de behoefte om een uitweg te zoeken uit de impasse. Maar het negeren van borden “Verboden in de rijden” is niet de manier. De juiste weg is dat de regering haar parlementaire steun verbreedt – en op langere termijn afschaffing van de Eerste Kamer.

2 GB 29/08/2013 om 10:01

@ CR

Dat er nu zo’n verbodsbordje staat, ben ik met je eens. Maar er staat ook een bordje ‘geen politieke doublures in de Eerste Kamer’, en dat bordje wordt nu door de oppositie uitgegraven. Toegegeven, het terughoudendheids-bordje staat iets minder stevig. Maar het lijkt mij toch hetzelfde soort bordje. Een Eerste Kamer die op ideologisch-politieke gronden belangrijke onderdelen van het regeerakkoord blokkeert, ondergraaft het Tweekamerstelsel evenzeer, zou ik zeggen.

3 Super De Boer 29/08/2013 om 11:18

8) Alles overziend houden we m.i. dan alleen nog de nucleaire opties III en IV over: de staatsgreep, respectievelijk bidden en/of er het beste van hopen. Of mis ik nog een optie?

4 LMR 29/08/2013 om 11:34

Als beide opties bespreekbaar zijn, waarom ze dan niet combineren? Eerst door Kamer-ontbinding de minderheid verkleinen en vervolgens in Verenigde Vergadering de begroting er door jassen. Je pleegt geen staatsgreep, hoopt voor je meerderheid op (de steun van) hen die bidden en schrijft ook nog eens parlementaire geschiedenis…

5 CR 29/08/2013 om 11:40

@GB
“Geen politieke doublures in de Eerste Kamer” is meer zo’n kartonnen bordje met tekst in viltstift. Het lijkt mij dat Eerste Kamerleden mogen stemmen zoals zij dat zelf willen – bij voorbeeld, tegen een voorstel stemmen waar ze tegen zijn. Welke regel verbiedt dat?

6 JH 29/08/2013 om 11:40

De stelling dat de Grondwet zwijgt over behandeling van reguliere voorstellen in de verenigde vergadering kan ik niet helemaal volgen.
In lijn met de parlementaire behandeling aangehaald door CR, lijkt het verbodsbord opgehangen bij de ingang, namelijk artikel 83 Gw:
Voorstellen van wet, ingediend door of vanwege de Koning, worden gezonden aan de Tweede Kamer of, indien daarvoor behandeling door de Staten-Generaal in verenigde vergadering is voorgeschreven , aan deze vergadering.
Ik lees in deze tussenzin toch echt een voorwaarde voor indiening bij de verenigde vergadering…

7 GB 29/08/2013 om 12:28

@ JH Een (sterk) argument is het zeker. Maar het blijft interpretatie vereisen om dit procedurevoorschrift te lezen als een verbodsbod.

@ CR
Je kent de argumenten waarschijnlijk. Misschien vind jij de argumentatie die aanknoopt bij het in de Grondwetsgeschiedenis genoemde politieke primaat nog het sterkste. Daar zijn ook wel een paar stevige citaten over de door de Eerste Kamer te betrachten terughoudendheid te vinden. Ik zelf voel me toch het meest verwant met redeneringen als die van Oud, die democratiebeginel, logica en het beginsel van behoud van de wetgever als een handelingseenheid op elkaar stapelt tot stevige normatieve uitspraken over de Eerste Kamer. ‘Zij moet zich niet willen aanmatigen al het werk der andere Kamer nog eens over te gaan doen. Zij moet ook niet willen pretenderen de richting van het beleid der Regering te willen bepalen. Kabinetten ten val brengen, die het vertrouwen der volkskamer genieten, ligt zeker niet op haar weg. Zij moet alleen op grote momenten haar vinger waarschuwend opsteken, daarmede aan de volkskamer haar plicht voorhoudend om een zaak nog eens goed te bezien. Maar als de volkskamer, na herhaalde, desnoods tweemaal herhaalde, overweging bij haar gevoelen blijft, mag de andere Kamer niet langer een sta-in-de-weg zijn’ (p. 502).

Je vindt dit soort standpunten ook wel meer in de handboeken tot een jaar of 20 geleden (Kummeling nog in zijn preadvies, Koekkoek had het in 1992 nog bij art. 85 Grondwet staan.) Volgens mij is het een vorm van staatsrechtbeoefening die wij ten onrechte niet meer (ook) gebruiken.

8 JH 29/08/2013 om 13:44

Tsja GB, als procedurevoorschriften geen verbod inhouden op een andere procedure dan wordt de waarde van Hoofdstuk 5 van de Grondwet wel zeer gering…

CR noemde al het recht van initiatief voor Eerste Kamerleden. Artikel 82 moet dit recht voor de Verenigde vergadering alleen voor voorstellen van wet waarvoor de behandeling in verenigde vergadering is voorgeschreven, en dan nog enkel voor zover de betreffende artikelen van hoofdstuk 2 dit toelaten.
Daarmee heeft artikel 2 het niet over een recht van initiatief voor andere wetten die in de verenigde vergadering worden behandeld. Jouw lezing volgend, staat dat dan niet in de weg aan een initiatiefrecht voor de verenigde vergadering, ook voor wetten waarvoor behandeling in verenigde vergadering niet is voorgeschreven? Of komt die bevoegdheid dan enkel toe aan de leden van de Tweede Kamer der Staten-Generaal die aanwezig zijn in de verenigde vergadering, overeenkomstig het eerste lid?

Ik vind het allemaal weinig overtuigend, maar dat was wel duidelijk.
(Overigens, hulde voor het gedachtenexperiment)

9 GB 29/08/2013 om 16:29

@ JH

Oef. Da’s wel een lastige.

Als de VV bevoegd is om een initatiefwetsvoorstel bij de regering in te dienen, dan mag die ook door EK-leden aanhangig worden gemaakt. De grondwet is daar blind voor; het zijn ‘leden’ van de VV. Een algemeen initiatiefrecht inlezen in artikel 82 lid 2 vergt inderdaad de nodige kunstgrepen, maar het ligt wel voor de hand dat bereid ben ook die toe te passen. Het alternatief zou zijn om vol te houden dat 82 lid 2 geen bevoegdheid voor initiatief geeft, maar 83 evenmin een verbod op indiening. Dus: de regering kan wel voor deze route kiezen, de leden van de VV zelf niet. Dat zou ik dan moeten verdedigen met het argument dat 82 een bevoegdheidsvoorschrift is, en 83 een procedurevoorschrift. Het eerste is veel sneller een verbod van wat er niet staat, dan het tweede.

Geloof niet dat het er overtuigender op wordt, allemaal…

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: