Ondertussen in Honduras: een staatsgreep

door GB op 29/06/2009

in Buitenland

Er heeft weer een staatsgreep plaatsgevonden in Zuid-Amerika, nadat het zo’n 15 jaar rustig is gebleven op dat vlak. Formele aanleiding was dat president Manuel Zelaya een referendum over de Grondwet wilde laten doorgaan, tegen de zin van de Hoge Raad voor de Verkiezingen, het leger, de media, de katholieke kerk enz. in. Men vermoedde dat hij bezig was om voor zichzelf een langere ambtstermijn in de Grondwet te loodsen. Daarmee zou overigens passen in regionale hobby. Bij Chavez is het gelukt, Morales lukte het bijna maar kon het inruilen tegen iets groters en Uribe schijnt ook zijn grondwet te willen wijzigen om langer te kunnen blijven.

Wat mij echter vooral intrigeert is de vraag hoe je zo’n staatsgreep nu feitelijk aanpakt. Op het internet is inmiddels een stroom aan feitelijke berichten op gang gekomen, zodat ik tot deze voorlopige reconstructie kom. Het is in zekere zin een makkelijk uit te voeren coup omdat de top van het leger de coupplegers zijn. Zij hebben in beginsel de meest effectieve en meest loyale manschappen ter beschikking.

Het tijdstip is zondagochtend vroeg. Hoewel men geprobeerd heeft om groen licht van de Amerikaanse ambassade te krijgen heeft men zich ook niet laten tegenhouden door het uitblijven daarvan. De eerste actie is het in alle vroegte bezetten van ‘strategische posities’ zoals de overheidsgebouwen en de nutsvoorzieningen. Vervolgens worden televisie- en radiozenders uit de lucht gehaald. Zenders kunnen namelijk aanhangers van de te verwijderen president mobiliseren, zoals de Staatszender TV8 feitelijk deed totdat ze uit de lucht werd gehaald. Daarna valt ook de stroomvoorziening in grote delen van de hoofdstad uit, wat de verwarring alleen maar groter maakt. Ook het openbaar vervoer wordt stilgelegd – waarmee zich geen grote groepen mensen kunnen vormen.

Daarna wordt de president van zijn bed gelicht. Dat is het enige deel waarbij ook echt met militaire middelen is gewerkt. De president wordt afgevoerd en op het vliegtuig naar Costa Rica gezet.

’s Middags stemt de volksvertegenwoordiging over iets dat werd gepresenteerd als de ontslagbrief van de president. In die brief deed hij afstand van zijn functie en in ruil daarvoor werd hij niet gearresteerd maar verbannen. Het parlement kiest daarop, conform de grondwet, de voorzitter Roberto Micheletti als opvolger en tijdelijke president. En als het geen ontslag op verzoek was, dan kon het ook nog een afzetting zijn. Eveneens conform de grondwet, want het parlement had een paar dagen eerder een commissie ingesteld om een mogelijke schending van de grondwet door de president te onderzoeken. Deze rapporteerde ook op zondagmiddag. Micheletti verwerft aanvullend de steun van de rechterlijke macht en van de kerk.

De nieuwe leider verklaart op TV (die het dan kennelijk weer doet) dat 80 of 90 procent van de bevolking achter de actie staat. Hij benadrukt het tijdelijke karakter van de huidige situatie (er komen nieuwe verkiezingen) en ontkent zelfs dat er sprake is van een staatsgreep. Er is immers geen bloed gevloeid. Toch pikt de bevolking het niet volledig en moet er ook nog een avondklok worden ingesteld. Om verder onrust te voorkomen wordt ook de top van het kabinet op een geheime locatie vastgehouden. De ambassadeurs van Nicaragua, Venezuela en Cuba zijn tevens gekidnapt. Internationaal lijkt het gesternte er echter niet gunstig uit te zien voor de coupplegers. Misschien had stap 1 (steun van Amerika) toch wat zorgvuldiger moeten worden afgehandeld.

Uit de feitelijke coup vallen de volgende ingrediënten te destilleren: zorg voor verwarring en verrassing en voorkom verplaatsing van grote mensenmassa’s. Zorg zo snel mogelijk voor een nieuwe leider met een zekere formele legitimatie en met een verhaal over tijdelijkheid en noodzakelijkheid. Faalfactoren: de president zat in Costa Rica op een persconferentie te ontkennen dat hij een ontslagbrief heeft getekend, terwijl het parlement wel over zoiets aan het stemmen is. Misschien hadden ze eerst een extra rondje moeten vliegen, of hem helemaal uit de schijnwerpers moeten houden. Nu roept hij vanuit Costa Rica zijn aanhangers op om te protesteren en heeft hij aangekondigd om op een internationale top te verschijnen, namens Honduras.

Los van de feitelijke uitvoering speelt de vraag of het nu een echte klassieke militaire coup was, of dat het leger misschien handelde op basis van orders van de rechterlijke macht. Dat laatste zou dan een ‘legale coup’ opleveren.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: