Ondertussen in Turkije

door GB op 12/06/2011

in Buitenland, Rechtspraak

Turkije stemt vandaag voor 550 parlementszetels. De winnende partij schijnt al zo’n beetje bekend te zijn, maar de vraag is of de jackpot valt: een twee derden meerderheid van 367 zetels. Altijd handig om de Grondwet te wijzingen, zoals de Hongaarse ervaringen hebben laten zien. Daar is het leven straks grondwettelijk beschermd vanaf de conceptie en is het Constitutioneel Hof op veilige afstand geplaatst. In Hongarije had het kiesstelsel de regerende partij aan de twee derden meerderheid geholpen. Hoe zit dat met het Turkse systeem?

Het Turkse systeem steekt bepaald niet eenvoudig in elkaar. Maar één karakteristiek valt onmiddelijk op: een eigen partij beginnen en op enig succes hopen is allebei kansloos. Om kans te maken op een zetel moet je een partij-organisatie optuigen die in staat is om in het halve land kandidaten naar voren te schuiven. Dat nekt meteen eventueeel separatistische clubs die uiteraard vooral in een specifiek gebied aanhang hebben. En als het lukt om in het halve land mee te doen, dan wacht de volgende eis: een kiesdrempel van 10 procent.

Dat is de hoogste drempel in Europa, met Rusland in de runner-up positie van 7 procent. De Duitsers hebben de marge ook redelijk dichtgetimmerd: alles lager dan 5 procent valt meteen af. Ter vergelijking: voor onze Tweede Kamer geldt een kiesdrempel van 0,67 procent van de uitgebrachte stemmen. Zou in Nederland een Turkse kiesdrempel gelden, dan waren we niet alleen het kleine werk van SGP, ChristenUnie en Dierenclub kwijt, maar konden Pechtold en Sap ook uitzien naar ander werk. Hun zetels zouden als restzetels over de grote partijen verdeeld zijn, die daarmee dan over een royale meerderheid zouden hebben beschikt. Dat is een belangrijk voordeel van een hoge kiesdrempel: geen kruimelpartijtjes, maar grote partijen die het land nog een beetje ‘regeerbaar’ houden. Bovendien – dat is een belangrijk tweede voordeel – krijgen dubieuze marginale clubjes geen parlementair podium om aan hun aanhang te werken. Veelbelovende clubjes ook niet. Die stemmen gaan verloren.

In de verkiezingen van 2002 ging in Turkije 45,3 % van de stemmen verloren, mede als gevolg van deze kiesdrempel. Dat werd een klacht in Straatsburg, omdat artikel 3 van het Eerste Protocol bij het EVRM vrije en eerlijke verkiezingen eist, onder voorwaarden die garanderen dat de uitslag van de verkiezingen ook echt de keuze van het volk is.

De kleine kamer koos ervoor om niet te intervenieren, ‘while noting that it would be desirable for the threshold complained of to be lowered.’ De Grote Kamer ging ook niet op oorlogspad, maar liet vrij duidelijk blijken dat bijna de helft van de stemmen verloren laten gaan toch wel op het randje was. Dus werd uitgebreid geanalyseerd dat de Turken wel kampioen-kiesdrempel waren, en dat de Raad van Europa al een paar keer had aangedrongen om er wat aan te doen.

De Grote Kamer voegde nog twee argumenten toe die de verliezers in Turkije morgen wellicht nauwkeurig zullen bestuderen: de verkiezingen in 2002 moesten in de specfieke context van dat moment worden gezien. Voordien was het in Turkije nog niet zo extreem geweest en tijdens de verkiezingen van 2007 (die tijdens de uitspraak van de Grote Kamer al geweest waren) was het ook niet zo erg meer: 13,1%. Bovendien, noteerde de Grote Kamer redelijk omstandig, zat het Constitutioneel Hof er zo goed bovenop dat de kwestie verder wel aan hen kon worden overgelaten.

{ 5 reacties… read them below or add one }

1 PB 13/06/2011 om 09:23

Een paar opmerkingen en vragen:
– Ik ben niet zeker, maar is er niet een regel dat dit Erdogan’s laatste termijn moet zijn? en moeten we daarom verwachten dat hij een nieuwe grondwet wil, waarin een meer (semi)-presidentieel systeem wordt aangekondigd, zodat hij een ‘Putin’ kan doen, door na zijn premierschap voor het presidentschap te gaan? Een nieuwe grondwet is al aangekondigd…
– De AKP heeft net geen voldoende meerderheid om direct een referendum uit te schrijven (mist 5 zetels); vandaar deze woorden van Erdogan (hurriyet)
“We have also been given the authority to make the new constitution. We have been given the chance to make the new constitution with consensus. We deem our promises on the rallies hope-inspiring. We will not close our doors just because we have 330 deputies (PB: die hebben ze dus niet…).
I say that if the main opposition and other opposition parties approve, we will sit and talk, and we will have dialogue with the political parties outside the Parliament, nongovernmental organizations and associations. We will make a liberal constitution altogether. The east, the west, the north and the south will find themselves in this constitution.
– Oh, en nog 1 ding: Turkije hoort niet bij Europa….

2 JU 13/06/2011 om 13:05

Beste PB,

In antwoord op je eerste vraag. Ik wierp een vluchtige blik op de Turkse Grondwet en leerde daaruit dat het premierschap niet aan een bepaalde maximumtermijn gebonden is. Wikipedia meldt ons dat diverse premiers het tot zelfs een tien, respectievelijk twaalf jarige ambtstermijn schopten. Maar dat is niet langer dan onze eigen Poetin uit de jaren tachtig, Ruud Lubbers, zich wist te handhaven. Zo lang staat Erdogan nog niet aan het roer. Die is pas sinds 2003 premier, beetje vergelijkbaar dus met onze eigen voormalige JP de MP.

Het presidentschap is in Turkije kennelijk wel gebonden aan twee termijnen van elk vijf jaar. Bovendien wordt de volgende president middels rechtstreekse verkiezingen gekozen, waar hij volgens het oude systeem een tweederde meerderheid in het parlement nodig had (voor één amtstermijn van 7 jaar overigens).

Het lijkt er vooral op dat Erdogan het, sterk door het Duits-Oostenrijkse model geïnspireerde model wil vervangen door een model dat wat meer geschoeid is op de Amerikaanse leest. Dat lijkt me ook niet zo gek. Volgens sommig aanstormend rechtsfilosofisch talent dat vooral in de NRC publiceert moeten wij daar ook in Nederland naar toe. En be honest: wie wil er nou niet een Obama of, smaken verschillen, een Bush zijn? Daar zou ik het liever mee vergelijken dan met Poetin.

En overigens ben ik van mening dat Turkije wel tot Europa behoort. In elk geval tot de Raad van Europa, en daar doelde GB volgens mij op in deze post.

3 GB 13/06/2011 om 17:15

Waar Europa staat, stond eerst idd. ‘Raad van Europa’.

‘Europa’ is veel te diffuus om een duidelijke grens op land te hebben, lijkt me. Als Turkije volwaardig opgenomen is in de Raad van Europa, dan zijn ze voor dit soort democratische-rechtsstaat-kwesties in ieder geval onderdeel van de Europese gemeenschap.

4 PB 13/06/2011 om 23:42

@ JU. Dat is precies mijn gedachte… wat er ook verder daadwerkelijk uit gaat komen…
Ik begreep dat de Raad van Europa werd bedoeld. Het is ook een beetje een nietsnuttig grapje, waarmee ik mijn onnozele mening geef dat ik Turkije nooit in de Europese Unie wil zien treden.

5 PB 23/06/2011 om 09:08

Er zijn inmiddels wat nieuwe ontwikkelingen in Turkije die van belang zijn voor dit verhaal. Op dit moment zou de AK 330 van de nodige 367 zetels hebben. Er is echter een conflict ontstaan met de BDP die 36 zetels heeft in de nieuwe kamer. De BDP is de koerdische partij die door middel van onafhankelijke kandidaten de 10% kiesdrempel omzeilt. Niettemin zitten 6 van de 36 kandidaten in de gevangenis wegens terroristische of andere verboden activiteiten. De BDP eist dat deze kandidaten vrijkomen uit de gevangenis om hun eed in het parlement af te leggen. De Turkse kiesraad heeft echter besloten dat de vijf geen zitting kunnen nemen en vervangen worden door andere kandidaten. Van de AKP natuurlijk. Daarmee zou de AKP al de referendum grens halen. Maar de BDP eist dat alle 6 vrijkomen en dreigt anders geen zitting te nemen in het parlement. Daarmee zouden alle 35 zetels vrijkomen voor andere kandidaten… Maar er zijn ook nog 2 CHP’ers die in de gevangenis zitten. Deze 37 zetels zouden voor de AKP genoeg zijn de 2/3 meerderheid te halen. Ik weet eerlijk gezegd niet precies of de AKP dan al deze zetels zal innemen. Feit is wel dat de AKP blijkbaar nog wat trucs heeft het zetelaantal wat op te hogen….

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: