Oranjeakkoord?

door Ingezonden op 24/03/2013

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Oranjeakkoord?

De economische crisis maakt miljardenbezuinigingen nodig. Een nullijn voor bepaalde groepen moet helpen het financieringstekort in de hand te houden, want dat is dringend nodig.

Nee, dit gaat niet over de actuele politiek. Ruim 33 jaar geleden was er sprake van een politieke crisis, die uitmondde in het uitzonderlijke aftreden van de minister van Financiën, Frans Andriessen. Het bracht het toenmalige kabinet Van Agt-Wiegel op de rand van de afgrond. In een vertrouwelijke brief aan de president van de Nederlandsche Bank, die in het archief van Dries van Agt ligt, biechtte hij de premier de grote betekenis hierbij op van de komende troonswisseling. Hij opperde zelfs dat de abdicatie mogelijk niet eens door zou gaan als het kabinet ten val zou komen. Koninginnedag moest vooral niet overschaduwd worden door een verkiezingscampagne, en Bevrijdingsdag al evenmin.

Een naderende troonswisseling kan dus rare dingen met politici doen. PvdA-leider Samsom leek er ook door bevangen bij Pauw en Witteman. De Europese Commissie wil graag voor 1 mei zien dat het in de komende begroting met het financieringstekort de goede kant op gaat. Voor die tijd moet er een pakket komen door belangrijke stappen van achtereenvolgens de sociale partners, het kabinet en het parlement. Vermoedelijk omdat hij zo gauw niets beters wist te bedenken riep Samsom op tot een ‘Oranjeakkoord’. Dat werkte volkomen averechts. Sociale partners en Kamerleden (van de oppositie) leken er een verwijt bij voorbaat in te zien dat het níet steunen van het pakket onvaderlandslievend zou zijn. Samsom verontschuldigde zich dan ook deemoedig voor zijn woordkeus.

Zou het alsnog komen tot zo’n Oranjeakkoord? De FNV mag bij voorbaat niet onderhandelen over verkorting van de duur van ww-uitkering en aanpassing van het ontslagrecht. De coalitie lijkt zich daarbij neer te leggen, maar het financieringstekort terugbrengen wordt dan natuurlijk een stuk lastiger. Voor D66 en de kleine christelijke partijen kan dat een reden zijn om het pakket niet te steunen. Dat de PvdA zich verzette tegen het vorige akkoord met hen, over de woonsector, hielp ook al niet, evenmin als de weigering van de coalitiepartijen te voldoen aan de oproep van deze drie partijen om de strafbaarstelling van illegaliteit in Nederland niet door te laten gaan.

PvdA en VVD lijken aldus te zijn vergeten dat zij deze drie partijen nog wel eens nodig kunnen hebben in de Eerste Kamer. En dat terwijl zij er zelf voor gekozen hebben het avontuur van een minderheidskabinet aan te gaan. Helaas hebben Rutte en Samsom in hun haast om snel te formeren teveel geluisterd naar de VVD-er Fred de Graaf, die de informateurs Kamp en Bos gerustgesteld had dat de Eerste Kamer vooral toetst op ‘rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid’. Te weinig acht hebben zij juist geslagen op de ‘wet van Noten’: deze scheidende PvdA-senator was nagegaan dat fracties in Tweede en Eerste Kamer gewoonlijk hetzelfde stemmen. Kennelijk had ook niemand oud-VVD-minister Hans Hoogervorst even gebeld, die nog onlangs in Pauw en Witteman verkondigde dat de Eerste Kamer ‘hartstikke politiek’ is.

Als de sociale partners het over onderdelen wel eens worden en het kabinet zich daar wijselijk bij aansluit, lijkt het CDA de sleutel in handen te hebben om het kabinet overeind te houden in de Eerste Kamer. Of die partij zo vriendelijk zal willen zijn, zal uiteindelijk gewoon een afweging van platte politiek blijven. Dat was 33 jaar geleden niet anders. Van Agt biechtte aan Jelle Zijlstra eerlijk op dat hij nog een goede reden had om geen kabinetscrisis te willen: ‘Dat zodanige verkiezingen, ontstaan uit een conflict tussen CDA-ministers, desastreus kunnen worden voor het CDA, behoeft geen betoog’.

Peter Bootsma

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 CR 25/03/2013 om 11:08

Rutte II een minderheidskabinet… Is dit een verschrijving of voortschrijdend staatsrecht?

2 LD 25/03/2013 om 11:35

“Helaas hebben Rutte en Samsom in hun haast om snel te formeren teveel geluisterd naar de VVD-er Fred de Graaf, die de informateurs Kamp en Bos gerustgesteld had dat de Eerste Kamer vooral toetst op ‘rechtmatigheid, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid’.”

Dit zingt inderdaad vaak rond, maar hoe vaak het ook herhaald wordt, het kan mij niet overtuigen. Rutte wist als premier van het vorige kabinet uitstekend hoe lastig en hoe politiek de Eerste Kamer kan zijn. Dat geldt ook voor Kamp, die toen minister van SZW was. Van Bos en Samsom kan ik me ook niet voorstellen dat zij werkelijk dachten dat de Eerste Kamer zich alleen maar terughoudend op zou stellen. Er is simpelweg snel geformeerd omdat VVD en PvdA direct aan de slag wilden gezien de toestand van het land. Een formatie met nog een extra partij of zelfs twee extra partijen erbij zou maanden langer hebben geduurd. VVD en PvdA hebben daarom gekozen voor de optie om samen te regeren en te proberen door onderhandelingen van geval tot geval meerderheden in de Eerste Kamer te verwerven.

Dat dit in de praktijk nogal tegenvalt, valt niet te ontkennen. Moet er bijvoorbeeld met het CDA in de Eerste, of juist in de Tweede Kamer worden onderhandeld (casus Woonakkoord)? En als je een akkoord hebt met de Tweede Kamerfracties van D66, CU en SGP, mag je dan nog problemen verwachten door een PvdA-senator (eveneens casus Woonakkoord)? Er is al met al genoeg aan te merken op de keuze van Rutte en Samsom. Senator Ruud Koole sprak vlak voor de start van Rutte II al de vrees uit dat de snelheidswinst van de rappe formatie tenietgedaan zou worden door langdurige onderhandelingen om meerderheden in de Eerste Kamer te verwerven. Maar om nu de schuld van dit alles bij de Voorzitter van de Eerste Kamer neer te leggen met het verwijt dat hij door de wol geverfde politici als Rutte, Samsom, Bos en Kamp (en de secondanten Blok en Dijsselbloem) zand in de ogen heeft gestrooid…

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: