Over pannenkoeken en mierenneukers

door CM op 16/05/2012

in Grondrechten, strafrecht

Post image for Over pannenkoeken en mierenneukers

Sommige arresten van de Hoge Raad zijn alleen al door hun roepnaam onsterfelijk geworden. Denk aan het ‘Koperen centen en sassafras-arrest’ (poging tot moord met een aftreksel van centen vermengd met sassafras), het Hoornse taart-arrest (door een giftige taart sterft niet het beoogde slachtoffer, maar diens vrouw) of het arrest Baliekluivers (over hangjongeren uit de jaren ’50). Aan deze reeks kunnen we nu het Mierenneukersarrest toevoegen. Hierin gaat het om een Twentse zwerver die door agenten werd weggestuurd bij een parkeergarage in Enschede. Een van de agenten pakte een blikje bier af dat de zwerver wilde meenemen en gooide het weg. Om de een of andere reden vond de zwerver het vervolgens nodig de andere agent toe te voegen “jij bent een mierenneuker”. Deze voelde zich beledigd en vervolgens kwam het tot een strafzaak. Rechtbank en hof veroordeelden de verdachte wegens belediging van een ambtenaar in functie (artikel 266 Wetboek van Strafrecht), maar legden hem geen straf op. Hierop belandt de zaak bij de Hoge Raad. Die is streng voor het hof: mierenneuker is in het algemeen niet beledigend, zodat voor de eventuele strafbaarheid de context waarin de uitlatingen gedaan zijn van belang is. Woorden die op zichzelf niet beledigend zijn, kunnen immers in een bepaalde context toch een beledigend karakter hebben. Op dit punt is het hof tekortgeschoten:

“Het Hof heeft in dit verband in de nadere bewijsoverweging weliswaar verwezen naar “de geschetste context”, maar onvoldoende duidelijk gemaakt wat die context in het onderhavige geval precies inhoudt en hoe die context tot het oordeel van het Hof over belediging heeft geleid. De bestreden uitspraak is in dit opzicht dus ontoereikend gemotiveerd.”

Volgt vernietiging en terugverwijzing naar (hetzelfde) hof om het hoger beroep opnieuw te behandelen.

Het Mierenneukersarrest zal niet alleen vanwege zijn casus en dictum worden herinnerd, maar vooral ook vanwege de politieke commotie die rondom de uitspraak is ontstaan. Met name van CDA-zijde is zeer verontwaardigd op het arrest van de Hoge Raad gereageerd. Kamerlid Cörüz wil Kamervragen stellen, kandidaat-lijsttrekker Van Toorenburg meent dat het “echt niet gekker moet worden” en haar collega Sterk noemt de uitspraak simpelweg “onbegrijpelijk”. De vraag is evenwel of wat meer terughoudendheid van de politiek in dit geval niet gerechtvaardigd en gewenst is. De zaak is namelijk nog onder de rechter. De Hoge Raad heeft immers helemaal niet geoordeeld dat het gebruik van de term “mierenneuker” nooit beledigend en dus nooit strafbaar jegens een politiefunctionaris kan zijn, maar enkel dat het gerechtshof onvoldoende heeft gemotiveerd waarom in dit geval van belediging sprake was. Anders gezegd: er werd niet gecasseerd wegens strijd met het recht, maar vanwege gebrekkige motivering. Het hof krijgt een herkansing. Wellicht dat bij het opnieuw behandelen van het hoger beroep nog een rol kan spelen dat de “beledigde” agent niet betrokken was bij het weggooien van het biertje, de handeling die kennelijk de onvrede van de verdachte opriep. Even rustig afwachten dus maar. De bliksemreactie van de CDA-fractie doet vrezen dat kandidaat-raadsheren straks in de Tweede Kamer stevig bevraagd worden over deze uitspraak.

Er is overigens wel iets voor te zeggen de verdachte in hoger beroep alsnog vrij te spreken. Een mierenneuker is volgens de Van Dale iemand die over kleinigheden valt, met als synoniemen haarklover, kommaneuker, muggenzifter en pietlut. Ik kan het oordeel van de Hoge Raad dat dit woord in zijn algemeenheid niet beledigend is wel volgen. Een mierenneuker is nog geen geitenneuker! Zeker, politiefunctionarissen hebben het zwaar tegenwoordig, ongetwijfeld zwaarder dan enkele decennia geleden. Ze zijn vaak betrokken bij geweld en agressie en krijgen de meest verschrikkelijke verwensingen (doorgaans met verwijzingen naar afschuwelijk ziektes) naar het hoofd geslingerd. Dat daar hard, en dus via het strafrecht tegen wordt opgetreden is zonder meer te rechtvaardigen. Maar een politieagent “mierenneuker” noemen lijkt mij een casus waarin een stevige vermaning meer op z’n plaats is dan een gang naar de strafrechter. Het feit dat de lagere instanties wel veroordeelden, maar geen straf oplegden zegt toch ook wel iets. En dat de Advocaat-Generaal vooral lijkt te vallen over de verwijzing naar het werkwoord “neuken” in de term “mierenneuker” doet wel heel preuts aan.

Interessant is dat NRC Handelsblad verwijst naar onderzoek naar belediging van politiefunctionarissen en de wijze waarop dat bestraft wordt. Uit het onderzoek:

“Klootzak en teringlijer werden door alle parketten vrijwel eensgezind afgedaan met een boete. Maar juist het woord mierenneuker stuitte op willekeur. De ene officier legt een boete op, de ander seponeert wegens ‘gering feit’. Pannenkoek, wijsneus of koekenbakker kun je wel redelijk veilig tegen een agent zeggen”.

Ik ben benieuwd of dat ook voor officieren van justitie geldt. In dat geval is de officier van justitie die deze zaak voor de strafrechter meende te moeten brengen een pannenkoek.

Clara Mens

{ 7 reacties… read them below or add one }

1 Martin Holterman 16/05/2012 om 15:01

In de categorie “ceterum censeo” zou ik graag opmerken dat ik het helemaal niet zo vanzelfsprekend vind dat via het strafrecht enthousiast tegen allerlei beledigingen wordt opgetreden. Het lijkt me eerder vanzelf spreken dat de burger het recht heeft om zich luidkeels over politieoptreden te beklagen, en dat een al te voortvarende beperking van de woorden die hij daarbij mag gebruiken dat recht aantast.

2 Filip S. 16/05/2012 om 16:10

Heb me enigszins verbaasd over de uitspraak en ben eens op zoek gegaan. De eerste pak-m-beet 4 pagina’s bij google op de woorden mierenneuker…Hoge Raad leidde mij bij talloze (al dan niet serieuze) nieuwsmedia. Bij een groot aantal slechts een verwijzing naar het nieuwsbericht daarover, sommigen ook al voorzien van commentaar.

Deze eensluidendheid maakte mij nieuwsgierig naar de omstandigheden van de zaak (ik wist toen bijv. nog niet dat het ging om iemand uit het leuke plaatsje Enschede) en ook mij viel direct op dat de HR het hof terugfloot op de motivering i.p.v. dat het direct betrekking had op het uitgesprokene zelf.

Ik vind het ontstellend om te moeten constateren dat zelfs bij de kwaliteitsmedia de juridische redactie onderbezet is, en dat dit gebrekkige niveau helaas ook te bespeuren valt bij het CDA (juist een der partijen die altijd de hijgerigheid van het Binnenhof hekelt). Nee, het mierenneukersarrest komt bij mij definitief in de ‘fail’-la, waar ook de berichtgeving van o.m. het appeltjesonderzoek van de Europese Commissie al ligt.

3 Super De Boer 16/05/2012 om 19:33

Gelukkig is hier gekozen voor de naam “Mierenneukersarrest”.

Het heeft er namelijk alle schijn van dat het in casu niet om slechts één mierenneuker gaat. Van politieagent tot OvJ, van Advocaat-Generaal tot CDA-Kamerleden: zij dragen allen bij aan de rechtvaardiging van het meervoud.

🙁 Het zal je gebeuren: je zit rustig ergens bij een parkeergarage met een blikje Grolsch in de hand na te genieten van een – in 2010 was dat nog zo – prima resultaat van de plaatselijke FC, stuit je op een kolonie mierenneukers, die niet alleen je zuurverdiende pint wegsodemietert, maar je de eerste paar jaar ook niet meer loslaat. Dat alles in naam der Koningin, zoals bekend de hoogste mier in rang.

De zwerver is in dit verhaal waarschijnlijk de enige actor zonder insectenfetisj.

4 EMP 16/05/2012 om 21:52

De redenering van de A-G is al helemaal verwonderlijk. Daar het werkwoord neuken vervoegd is in het werkwoord miereneuken, komt er een negatieve lading aan het begrip, aldus de A-G.

Dan snap je er taalkundig weinig van denk ik zo.

5 Ruudt 17/05/2012 om 10:05

Ha..dat dacht ik al. Buruma was een van de raadsheren, Van hem was bekend dat hij vond dat agenten zich niet te snel beledigd moesten voelen. Dat leidt tot vervolging in flutzaken. Wellicht dat dat ook hier heeft meegespeeld? http://www.flitsservice.nl/phpBB/media/beledigen-politie-kost-geld-t8126.html

Verder ben ik blij dat wij juristen ons niet meer beledigd hoeven te voelen als iemand ons weer eens mierenneuker, kommazeiker of regeltjesfetisjist noemt…

6 Eric 18/05/2012 om 17:34

Grappig was de opmerking van de woordvoerder van de politiebond, die het maar raar vond dat er geprocedeerd zou moeten worden om te bepalen of iets wel of niet beledigend is. De spreuk “Johnson Molenaar” was hem blijkbaar niet bekend. Of zou een ambtenaar in functie zich ook beledigd mogen voelen als iemand ‘m uitmaakt voor pakweg Opelrijder of hondenbezitter? De ambtenaar *voelt* zich beledigd, en dat dient blijkbaar hoe dan ook bestraft te worden.

7 a.zecha 20/05/2012 om 16:59

M.i. draagt het antwoord op de vraag – of de sensitiviteit en de capabiliteit van figuren “in functie” in een recht- of in een omgekeerd-evenredige verhouding tot elkaar staan – bij aan begrip voor gevoeligheden van velen “in functie”.

Een minderjarig meisje in Hoorn werd jaren geleden aangehouden, voorgeleid en veroordeeld doordat op de spijkerjack die zij droeg het Brusselse “manneke pis logo” boven de Nederlandse “politielogo” stond gedrukt. Indien deze zaak tot voor de Hoge Raad zou zijn gebracht waren wij ook een “manneke pis-arrest” rijk zijn geweest.

Het maakt m.i. wel duidelijk dat van de zijde van onze twee wetgevende en uitvoerende machten in eendracht de toegang voor modale burgers tot de rechter worden belemmerd.
a.zecha

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: