Parlementair hangen en wurgen

door JU op 10/05/2010

in Buitenland

Post image for Parlementair hangen en wurgen

En zo werd het de week van de hangende parlementen. Eerst zorgde de verkiezingsoverwinning van de Britse Tories ervoor dat het Verenigd Koninkrijk voor het eerst sinds 1974 te maken heeft met een patstelling tussen de twee grote partijen. De LibDems van Nick Clegg hebben dan niet de overwinning geboekt die hen wekenlang scheen toe te lachen, hun deelname aan welke coalitie dan ook is cruciaal. Zelf beschikken de Tories, noch Labour over een parlementaire meerderheid. Een hung Parliament noemt men dat daar zo mooi.

Gisteren kregen de Britten gezelschap van de Duitsers. In Nordrhein-Westfalen werd de zwart-gele coalitie van de christen-democratische CDU en de liberale FDP hard afgestraft. De winnaars van de verkiezingen zijn de Groenen en de SPD van Merkel-lookalike Hannelore Kraft. Die verkondigt al weken dat alleen een rood-groene coalitie van SPD en Groenen het land nog van de ondergang kan redden. Maar voorlopig lijkt het er op dat CDU en SPD even groot zijn geworden, en dat de beide traditionele coalities (rood-groen en zwart-geel) allebei één zetel tekort komen. Hangendes Parlament?

Net als in het Verenigd Koninkrijk is daarmee de positie van het kleine grut cruciaal geworden. Een tweepartijencoalitie lijkt uitgesloten. Zelfs de onwaarschijnlijke combi CDU-Groenen redt het niet. Met de aangeslagen liberalen is al helemaal niets meer te proberen. De alternatieven? Theoretisch is dat bijvoorbeeld de Jamaica-Koalition: christen-democraten, liberalen en Groenen. Weinig aanlokkelijk voor de laatsten. Nadrukkelijker wordt door de media gehint op een uitgesproken linkse coalitie van SPD, Groenen en Die Linke: rood-rood-groen. Een coalitie waar ze bij PvdA, GroenLinks en de SP vooralsnog alleen van kunnen dromen. Maar anders dan de relativerende Job Cohen, is men bij de SPD tot dusver zeer beslist over regeren met de concurrenten van Die Linke: ausgeschlossen!

Die afwijzing van de Kameraden Volksgenossen heeft niet alleen te maken met hun soms wereldvreemd klinkende eisen. De Linke, ontstaan uit een fusie tussen de Linkspartei.PDS en de WASG (Wahlalternative Arbeit & Soziale Gerechtigkeit), heeft wortels in de oude communistische partij van de DDR. Met de WASG heeft men bovendien nog een appeltje te schillen. Zij werd opgericht door Oskar Lafontaine, oud-kanselierskandidaat, oud-minister, oud-premier van Saarland en jarenlang eredissident van de SPD. Men houdt hem binnen de SPD persoonlijk verantwoordelijk voor het eind van het tijdperk-Schröder. Geen echte liefde dus. Concurrenten van een mogelijke linkse meerderheid doen er bovendien veel aan om Die Linke af te schilderen als een stalinistisch bolwerk. CDU en FDP benadrukken vaak dat een stem op de SPD óók een stem kan zijn op de voormalige communisten. Die Linke wordt in opdracht van diverse christen-democratische regeringen gevolgd door het Bundesamt Verfassungsschutz, de constitutionele inlichtingendienst. In plaats van de vraag op te werpen of die houding niet riekt naar demonisering, distantieert de SPD zich doorgaans luidkeels van Die Linke.

De groeiende rol van Die Linke legt echter feilloos de verkrampte spagaat bloot waarin de SPD-top zich bevindt. Steeds vaker is regeringsdeelname voor de SPD alleen weggelegd als er met Die Linke wordt samengewerkt. Dat was bijvoorbeeld het geval in Berlijn, waar burgemeester Klaus Wowereit al jaren met succes een coalitie met de ex-communisten leidt. Maar vaak gaat het ook mis. In 2008 probeerde de voorvrouw van de SPD in Hessen, Andrea Ypsilanti, een verkiezingsoverwinning om te zetten in regeringsdeelname met gedoogsteun van Die Linke. De beoogde regering van Ypsilanti kreeg niet de steun van de landelijke partijtop en zelfs niet van de gehele SPD-fractie in het Hesser parlement. Nieuwe verkiezingen volgden en daarin moest de partij van Ypsilanti een gevoelige nederlaag incasseren. Ypsilanti raus.

Sinds het vertrek van Oskar Lafontaine als medepartijleider van Die Linke lijkt er echter ruimte voor toenadering. Hoewel de SPD samenwerking op bondsniveau nog steeds uitsluit, lijkt er binnen de partijtop ruimte voor pleidooien voor meer samenwerking op regionaal terrein. In Nordrhein-Westfalen werd het DL-woord gisteravond dan ook angstvallig vermeden.

Een linkse coalitie in Düsseldorf zou een gevoelige klap betekenen voor de federale regering van Angela Merkel. In de Bondsraad, het vertegenwoordigend lichaam van de Länder, zou zwart-geel haar meerderheid dan kwijt zijn. Kopstukken van de SPD kondigden al aan dat zij het de regering van Merkel even moeilijk gaan maken als de christen-democraten het de regering van Schröder hebben gemaakt. Oog om oog, tand om tand, denkt men daar in Berlijn. Vraag is echter of Merkel er per se rouwig om is. Tussen de Griekse crisisbesprekingen door wordt Merkel vooral in beslag genomen door de wens van haar liberale coalitiegenoot om forse belastingverlagingen te realiseren. Die wens verscheurt de CDU, al was het maar omdat dit in een tijd van monetair zwaar weer niet erg voor de hand ligt. Een blokkade van dat plan door de SPD kan in de kanselarij weleens met een bescheiden lachje worden begroet.

Een tweede scenario doemt op als de SPD niet met Die Linke in zee gaat. Dan ligt een grote coalitie van CDU en SPD voor de hand. Maar wie gaat die regering leiden? De huidige CDU-premier Rüttgers omdat zijn partij een paar stemmen meer haalde? Of Kraft die werd uitgeroepen tot de morele winnaar van de verkiezingen? Vraag is bovendien wat voor gevolgen een dergelijke coalitie heeft voor de stemverhoudingen in de Bondsraad. Wordt steun aan belangrijke voornemens van het kabinet-Merkel inzet van het voortbestaan van de coalitie in Düsseldorf? En wat als men het daar een keer niet eens mocht worden? Stemmen de SPD-ministers dan tegen en de CDU-ministers voor? Volgens artikel 51 Grundgesetz mag dat niet. Nordrhein-Westfalen heeft weliswaar zes stemmen, maar die moeten ‘einheitlich’ worden uitgebracht. Stemmen de diverse ministers verschillend, dan telt de stem van NRW eenvoudig niet mee. In de praktijk zal dat betekenen dat de voorstellen van de regering Merkel het niet halen.

In 2002 leidde zo’n situatie tot een heus constitutioneel moment. Bij de stemming over de nieuwe vreemdelingenwet, een heet hangijzer, moesten de stemmen van het land Brandenburg de doorslag geven. Ministers van SPD en CDU stemden, na tot diep in de nacht te hebben onderhandeld, echter verschillend. De voorzitter van de Bondsraad vroeg daarop hoe de vlag er in Brandenburg nu bij hing. ‘Voor’ antwoordde de SPD-premier. ‘Sie kennen meine Auffassung’ voegde diens vice-premier van CDU-huize de voorzitter echter toe. Deze stelde vervolgens vast dat het land Brandenburg voor had gestemd omdat, zoals hij later verklaarde, de stem van de premier volgens hem de doorslag had gegeven en de vice-premier niet nogmaals woordelijk ‘tegen’ had gestemd. ‘Verfassungsbruch!’ schreeuwden de CDU-bewindslieden nadien en zij kregen daarin uiteindelijk van Karlsruhe gelijk.

Destijds beschouwde Angela Merkel die uitspraak als een overwinning. Of zij het vandaag de dag nog zo ziet staat te bezien. Het is echter duidelijk dat haar regering moet vrezen voor een zich langzaam sluitende wurggreep van de SPD. En de hoofdrol daarbij is weggelegd voor iemand die van achteren Kraft heet. Dat stemt tot nadenken in Berlijn.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: