Politieke rechtspraak? Een conclusie van advocaat-generaal Spier

door PWdH op 24/08/2009

in Rechtspraak

In Nederland kennen we eigenlijk geen politiek geïnspireerde rechtspraak zoals in de Verenigde Staten (zie de reeks Souters Seat op dit weblog). Dat heeft vast ook te maken met de verschillende typen legitimatie van rechterlijke oordelen. In ons land is het van belang dat de rechter zijn oordeel en de motivering zo heteronoom mogelijk presenteert. Zo heteronoom mogelijk betekent: alsof het oordeel logisch volgt uit toepassing van de wet op de feiten van het geval (subsumptie). Zwart-wit gesteld staat voor de Amerikaanse rechter het resultaat voorop. De Amerikaanse rechter heeft daarmee als het ware meer manoeuvreerruimte, althans we krijgen daar meer van te zien. Ook als de Nederlandse rechter aan rechtsvorming doet, wordt dit namelijk toch ingekleed als subsumptie. Zie in dit verband ook het bericht van FTG over rechtsvorming door de rechter.

Dissenting (en concurring) opinions zijn dan in Nederland dan ook niet aan de orde. Wie in Nederland vonnis vraagt krijgt een eenduidige, unanieme uitspraak. Ook al zal dat niet zelden een fictie zijn. Het geheim van de raadkamer staat er aan in de weg dat we weten welke verschillende opvattingen er binnen één rechterlijk college tot een compromis moesten worden gesmeed. Hoe anders gaat het toe in het Supreme Court, waar soms felle, politieke polemieken tussen de verschillende Justices de lezer om de oren vliegen en in de aristocratische debating society van de in alle beleefdheid opinies uitwisselende Law Lords.

Op dit alles bestaat in het Nederlands recht één uitzondering. Dat zijn de conclusies waarmee de advocaten-generaal de Hoge Raad adviseren bij zijn beoordeling van cassatieberoepen. Het gezag van deze conclusies berust op het persoonlijk gezag van de advocaat-generaal als rechtsgeleerde en wijs man of vrouw. In deze conclusies vinden we soms ook hoogstpersoonlijke, politieke verklaringen zoals die in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk in de rechtspraak figureren.

Lees verder

Een voorbeeld hiervan zijn de hieronder geciteerde passages in de conclusie van advocaat-generaal Spier voor HR 7 mei 2004, NJ 2006, 281. Dit is de Duwbak Linda-zaak, die draait om de vraag of de Staat aansprakelijk is voor de schade als gevolg van het zinken van de door de Scheepvaartinspectie onvoldoende zorgvuldig gekeurde (want verrotte) duwbak. De feitelijke keuring was (grotendeels) uitbesteed aan een particulier keuringsbureau. Onder het kopje ‘Een breder perspectief’ geeft de advocaat-generaal het volgende commentaar (sub 4.44-4.45.2), dat ik veronderstel te zijn gericht tegen de roemruchte hervormingspolitiek van het toenmalige kabinet-Balkenende II.

In ons land is een trend te bespeuren dat de overheid steeds meer taken afstoot waarvan velen lange tijd hebben gemeend – en wellicht nog steeds menen – dat het gaat om typische overheidstaken. De sociale zekerheid is in hoog tempo afgekalfd en is in elk geval op onderdelen, in Europees verband, in de onderste regionen beland. Op andere terreinen valt een zekere verharding van de samenleving te bespeuren. Heel kort – misschien iets té kort – gezegd: de sociale verzorgingsstaat en de maatschappelijke solidariteit zijn op hun retour. Steeds meer klassieke overheidstaken (ook op het terrein van de sociale zekerheid en, als de voortekenen niet bedriegen, de gevolgen van arbeidsongevallen en beroepsziekten) worden in handen van particuliere verzekeraars gelegd, naar het lijkt zonder dat de consequenties (op langere termijn) (voldoende) zijn doordacht. Het voert te ver en gaat het bestek van deze conclusie verre te buiten inhoudelijk op deze ontwikkelingen in te gaan. Dat is ook niet nodig.

Hierna volgt een rechtspolitiek argument tegen overheidsaansprakelijkheid voor (onzorgvuldig verrichte) keuringen.

Voldoende lijkt mij te signaleren dat moeilijk valt uit te leggen waarom enerzijds de solidariteit tanende is met alle vaak diep ingrijpende gevolgen vandien voor velen die in vaak toch al moeilijke omstandigheden verkeren, terwijl op allerlei andere terreinen, waar (aanzienlijk) minder hoogwaardige belangen in [het; WdH] geding zijn, kwistig wordt gestrooid met overheidsgeld. Ik zou er een lans voor willen breken dat de rechter op dit punt terughoudendheid aan de dag legt.

Vervolgens gaat Spier weer in zijn hok.

Ik haast me daaraan toe te voegen dat een dergelijke onevenwichtigheid voor lief zal moeten worden genomen indien en voorzover het geldend recht (wet of rechtspraak) daartoe bepaaldelijk nopen.

Dat laatste was volgens de advocaat-generaal niet het geval, zodat hij – met bovenstaand ‘breder perspectief’ als steunargument – meende dat geen overheidsaansprakelijkheid moest worden aangenomen.

Is dit nu politiek geinspireerde rechtspraak? Nee, rechtspraak is het niet. Politiek geinspireerd is het wel.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: