Pouvoir neutrale

door GB op 08/06/2009

in Haagse vierkante kilometer

De canon van het recht van Ars Aequi heeft ook een luikje voor de (constitutionele) monarchie. Geschreven door prof. Elzinga. Helaas is het niet vrij beschikbaar op internet, zodat niet-abonnees zijn aangewezen op het alumnimagazine van de RuG, waarin Elzinga vergelijkbare dingen zegt. En dit is de onderliggende wetenschappelijke publicatie.

Elzinga verdedigt de constitutionele monarchie door te wijzen op diens functie in het ‘constitutionele neutrum’; een a-politieke sfeer die het functioneren van de democratie mogelijk maakt. Het zijn de spelregels en de scheidsrechters waar ieder democratisch systeem behoefte aan heeft, zij het dat elk land zijn eigen vorm kent. De president in Duitsland wordt weliswaar gekozen, maar functioneert in hoge mate als a-politiek orgaan, terwijl de Amerikaanse president voluit een politiek orgaan is. De scheidsrechtersrol wordt daar veel meer vervuld door het Supreme Court. In het Verenigd Koninkrijk vindt Brown kennelijk dat er te weinig constitutioneel neutrum is, want hij wil externe functionarissen het gedrag van parlementariërs laten beoordelen. En ook de discussie rondom de gekozen burgemeester kan je in deze sleutel zetten.

Onze koningin moet volgens Elzinga gewaardeerd worden als ons constitutionele neutrum. Daarvoor is vereist dat het koningschap inhoud heeft, maar ook dat dit volstrekt partijneutraal wordt ingevuld. Op die manier vervult Beatrix een noodzakelijke functie die hoe dan ook vervuld moet worden. Als zij het niet doet, dan zou een gekozen-maar-toch-neutrale president het moeten doen, of een benoemde rechter. Geestelijk vader van deze gedachtengang is Benjamin Constant, een Franse denker uit het begin van de 19e eeuw. Hij formuleerde een ‘pouvoir neutre’ naast de Trias van Montesquieu en de checks and balances van John Locke.

De vraag lijkt mij in welke mate nu sprake is van een ‘macht’. Toegepast op de koning komen we dan op moeilijk te vatten onderscheidingen zoals ‘regeren zonder besturen’ (le roi règne, les ministres gouvernent), ‘naast maar niet boven’ de andere machten en ‘auctoritas versus potestas’. Hoe dan ook, de koning zal een zekere macht hebben en dan duikt toch de oude vraag ‘quis custodiet ipsos custodes’ op. Juist de invisible hand van de monarch moeten we scherp in de gaten houden.

Een tweede aarzeling zit bij de volstrekte neutraliteit die Elzinga aan de koningin wil voorschrijven. Dat gaat zo ver, dat zij de troonrede eigenlijk niet zou mogen voorlezen. Dat hoeft van mij ook niet, maar ik neig er toch naar om de koning veel meer te kunnen laten zeggen wat hij denkt. In de theorie van Elzinga zou het hele kaartenhuis in elkaar storten als de koningin de publieke discussie zou betreden. Toch vind ik een koning-met-een-onbekende-mening meer onverkropbaar dan een koning-met-een-afwijkende-mening. Sterker, ik denk dat de scheidsrechtersfunctie versterkt wordt wanneer wij weten of iemand een thuisfluiter is. Juist dan zal deze, om gezaghebbend te blijven, zeer zorgvuldig omgaan met beslissingen tegen de tegenstander.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: