Primaries

door Redactie op 28/09/2007

in Buitenland, Haagse vierkante kilometer

Lijsttrekkersverkiezingen zijn in Nederland een relatief recent verschijnsel. Alleen bij D66 wordt van oudsher de lijsttrekker door de leden gekozen. Vorig jaar is de VVD daar ook toe over gegaan, ook al mocht dat eigenlijk niet van Wiegel. Zijn bezwaren waren dat door dergelijke verkiezingen de kandidaten gedwongen worden verschillen in standpunten op te blazen, waardoor het voor de buitenwereld lijkt dat er tweespalt in de partij heerst. Dat laatste vinden kiezers niet leuk en leidt dus tot electoraal verlies. Na de recente gebeurtenissen in de VVD kunnen we vaststellen dat de voorspelling van Wiegel, voorzover het zijn eigen partij betreft, eerder wat te optimistisch dan te pessimistisch was: er lijkt geen tweespalt te zijn, er is tweespalt. Blijkt hieruit dat Wiegel gelijk heeft?

Bij de PvdA en Groen Links hebben de lijsttrekkersverkiezingen geen noemenswaardige problemen veroorzaakt. Dat is echter niet zo vreemd, omdat er bij die partijen, naar oud Irakeesch voorbeeld, maar één kandidaat voor de functie was. Bij het CDA hebben ze overigens, naar oud Assyrisch voorbeeld, helemaal geen verkiezingen.

In de Verenigde Staten bestaat een verschijnsel dat op lijsttrekkersverkiezingen lijkt: de zogenaamde primaries of voorverkiezingen. In die voorverkiezingen worden de kandidaten gekozen die de namens de beide partijen aan de verkiezingen deelnemen. Op dit moment vinden de campagnes plaats in de strijd om de nominatie van presidentskandidaat van de democratische en de republikeinse partij. De republikeinen hebben een tiental kandidaten en de democraten hebben er zeven. Er wordt intensief campagne gevoerd. Dit heeft natuurlijk nadelen. In hun strijd om de nominatie moeten democraten en republikeinen bijvoorbeeld oppassen dat ze geen dingen zeggen, die, als ze genomineerd worden, hen de zege in de presidentsverkiezingen kan kosten. Om de nominatie van hun partij te winnen, moeten de kandidaten de democratische (of de republikeinse) stemmers voor zich winnen. Maar wat de typisch democratische stemmer leuk vindt om te horen, is meestal niet wat de gemiddelde stemmer leuk vindt om te horen. Wat tijdens de campagnes om de nominatie gezegd wordt, kan derhalve gevolgen hebben voor de campagne om het presidentschap zelf. Er kan dus wel eens wat fout gaan. Af en toe doen zich ook VVD-achtige problemen voor. Vorig jaar verloor Joe Lieberman bijvoorbeeld in Connecticut de strijd om de nominatie als senaatskandidaat voor de democratische partij. Hij deed vervolgens echter mee als onafhankelijke kandidaat en won de algemene verkiezing en versloeg dus ook de wel genomineerde democratische kandidaat. Ondanks deze problemen is het systeem van voorverkiezingen in de VS onomstreden. Hoe is dat te verklaren?

Misschien speelt het een rol dat Amerikanen veel meer vertrouwd zijn met verkiezingen dan wij. Amerikanen kiezen vrijwel alles. Niet alleen hun bestuurders en afgevaardigden, maar ook hun officieren van Justitie, hun rechters en hun schoolhoofden. In Louisiana kiezen ze zelfs de vent die de WOZ waarde van je huis vaststelt.

Daarnaast speelt het tweepartijensysteem een rol. In de Tweede Kamer zijn momenteel 11 fracties vertegenwoordigd (inclusief die van het lid Verdonk). Het hele politieke spectrum is in de Amerikaanse situatie echter verdeeld over slechts twee partijen (er zijn natuurlijk wel meer parijen in de VS, net zoals er in Nederland meer dan 11 partijen zijn, maar die zijn niet vertegenwoordigd in het congres). De verschillen in opvattingen bij de democraten onderling en bij de republikeinen onderling zijn dan ook veel groter dan die bij de PvdA of de VVD onderling. Dat betekent dat de Amerikaanse voorverkiezingen ook echt ergens over gaan: er zijn relevante inhoudelijke verschillen tussen de kandidaten die om de nominatie strijden.

In de Nederlandse verhoudingen zijn de verschillen van inzicht binnen een partij veel geringer. Dat maakt de kans dat bij de lijsttrekkersverkiezingen in Nederland inhoudelijke kwesties een rol spelen veel kleiner. Dat betekent weer dat de persoonlijke eigenschappen belangrijker worden en dat heeft een aantal voor de hand liggende nadelen. Eén daarvan is dat het de kans op persoonlijke aanvallen vergroot. Dat vergroot vervolgens weer de kans op ruzie en tweespalt. Maar misschien moeten we met dat nadeel leren leven. Het alternatief, het oud Hollandsch lijsttrekker-benoemen-door-partijtijgers is eigenlijk veel erger.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Volgende post: