Professionele standaard: een kerstpakket voor rechters of hun managers?

door IvorenToga op 24/12/2013

in Rechtspraak, strafrecht

Post image for Professionele standaard: een kerstpakket voor rechters of hun managers?

Begin dit jaar beloofden de bestuurders van de rechtspraak de strafrechters uitzicht op een vakinhoudelijk fraaie toekomst. Een professionele standaard voor strafrechters zou tegemoet komen aan gerechtelijke problemen en bestaande spanningen. Vandaag, de dag voor kerst, is het de tijd de balans op te maken. Kort voor kerst werden de eerste bevindingen gepresenteerd door de werkgroep professionele standaarden. Zij kwamen nog niet met de definitieve standaard, maar met de eerste contouren daarvan. Wat zat er nu in het kerstpakket met bouwstenen voor de professionele rechterlijke standaard?

Voor buitenstaanders kan het wat vreemd lijken dat rechters een professionele standaard cadeau krijgen. Die professionele standaard zouden rechters immers zelf moeten ontwikkelen, maar iedereen snapt dat dat onmogelijk is met 1000 strafrechters en even zovele meningen. Dus is ervoor gekozen een werkgroep te vormen bestaande uit een al dan niet geselecteerde groep vrijwilligers. Zij ontwierpen de eerste bouwstenen waarna ruim 80 strafrechters op een bijeenkomst de verdere contouren schetsten. De vraag of en in hoeverre de vertegenwoordiging van alle strafrechters daarmee voldoende is gewaarborgd laat ik rusten. Evenals de vraag wat de invloed is geweest van de rechters daarbij die tevens een leidinggevende functie hebben.

Maar wat krijgen die strafrechters nu? Wat zijn de eerste bouwstenen voor die professionele standaard? Laat ik me beperken tot de eerste schets van de professionele standaard ten aanzien van de reguliere behandeling van enkelvoudige en meervoudige strafzaken. Ik pik er een aantal elementen uit.

De strafrechters vinden dan onder de kerstboom in de eerste plaats dat bij meervoudige kamerzaken in alle gevallen een tijdige en op de zaak toegesneden voorbereiding nodig is door een juridisch medewerker. Die voorbereiding moet de basis kunnen vormen voor het vonnis, zodat de rechters zich kunnen beperken tot hun kerntaken. De inzet van juridisch medewerkers daartoe dient uniform te zijn. De meervoudige kamerzaken dienen door de voorzitter zelf te worden geappointeerd. De voorzitter dient voorts regie te voeren in complexe zaken en bij een aanhouding dient op zijn minst de voorzitter van een complexe zaken die zaak verder te volgen. Voorts dient de samenstelling van de zittingscombinatie evenwichtig te zijn uit het oogpunt van talenten, ervaring en kennis.

Het kleinere pakketje voor de behandeling van enkelvoudige zaken kent soortgelijke bouwstenen. De zittingen dienen bijtijds door het OM te worden aangeleverd, er dient een griffier te zijn die naar behoefte van de unusrechter de zaken op de zitting voorbereidt en bij het plannen van unuszittingen dienen structureel pauzes worden ingebouwd.

Het klinkt allemaal prachtig en de belofte aan de 1000 strafrechters begin dit jaar lijkt op die manier in de toekomst ingelost te gaan worden. Wanneer kerstdiner en oliebol naar binnen zijn gewerkt, begint in januari een nieuwe tijd. Geen spanningen meer, geen gedoe en geen manifest. Welke strafrechter wil immers niet een deugdelijke voorbereiding, zelf appointeren, een evenwichtige samenstelling, vroege aanlevering van dossiers en een pauzerijke zittingsplanning?

Toch zou het kunnen zijn dat de eerste bouwstenen niet het begin van de professionele standaarden zijn die veel strafrechters verwacht hadden. Daarvoor is het goed eens te bezien wat het begrip professionele standaard inhoudt. Het begrip professionele standaard is een begrip dat rechtstreeks afkomstig is uit de medische wereld. In de wereld van artsen zijn de professionele standaarden al jaren een begrip. Het heeft zelfs een wettelijke basis. Artikel 7:452 BW bepaalt dat de hulpverlener bij zijn werkzaamheden de zorg van een goed hulpverlener in acht moet nemen en daarbij moet handelen in overeenstemming met de op hem rustende verantwoordelijkheid, voortvloeiende uit de voor hulpverleners geldende professionele standaard. De professionele standaard bepaalt dus het handelen van medici. Het beschrijft anders gezegd de norm van professioneel handelen.

Goed beschouwd doen de bouwstenen van de voorziene professionele standaard dat niet, nog niet althans. Ze bevatten vooral aansporingen aan het management van de strafrechters. Aansporingen aangaande de facilitering van de voorbereiding, de inzet van juridische ondersteuning, de appointering, het samenstellen van strafkamers, het aanleveren van de dossiers en het plannen van pauzerijke unuszittingen. Strafrechters die zich verheugen op een kerstpakket met een eigen professionele standaard en dus normen voor hun professioneel handelen, zouden wel eens teleurgesteld kunnen zijn bij het open maken van het kerstpakket dit jaar. Ze pakken eigenlijk het kerstpakket voor hun managers uit. Een echte professionele standaard of een begin daarvan krijgen ze dit jaar niet. Het is meer een managementstandaard en wel een met op het eerst gezicht kostbare voorstellen zonder een financiële paragraaf daarbij.

Toch vermoed ik als gezegd dat veel strafrechters verheugd zullen zijn. De vraag is echter of de managementstandaard gaat brengen wat rechterlijke bestuurders begin dit jaar beloofden. Wanneer de managers geen uitvoering aan die standaard geven wordt de kloof juist vergroot in plaats van verkleind. En wanneer ze dat wel doen, zou het wel eens zo kunnen zijn dat gerechten nog meer in de rode cijfers duiken. En van dat financieel resultaat kan dan niet gezegd worden dat die het resultaat is van het navolgen van een bepaalde professionele standaard. Het is juist een voorgeschreven managementstandaard die daar dan debet aan is.

Voor zover het zoeken naar een professionele standaard komend jaar wordt voortgezet, valt te hopen dat die zoektocht ook een debat zal initiëren over de norm van rechterlijk in plaats van louter managerial handelen. Ik ben benieuwd naar de verschillende opvattingen die daarover op de werkvloer leven evenals de verschillende prijskaartjes die daaraan hangen. Als ik iets mag wensen onder de rechterlijke kerstboom volgend jaar zou het dat dan ook zijn: een debat over de diverse rechterlijke standaarden en de aanvaarbaarheid van de daaraan verbonden kosten.

Rick Robroek
Stafjurist Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, wetenschappelijk medewerker vakgroep Strafrecht RUG en rechter-plaatsvervanger rechtbank Limburg

Deze post is onderdeel van een reeks bijdragen over de rechtspraak en de organisatie daarvan die tegelijk hier en op de blog IvorenToga.nl verschijnen. Reacties worden gesynchroniseerd.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: