Provinciale Statenverkiezingen en de Eerste Kamer: een ongelukkig huwelijk

door Ingezonden op 01/04/2019

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Provinciale Statenverkiezingen en de Eerste Kamer: een ongelukkig huwelijk

Op 21 maart was het weer zover: Nederland mocht naar de stembus. De verkiezingen, die door menigeen liefkozend het ‘feest van de democratie’ worden genoemd, draaiden uit op onder meer een grote winst voor het Forum voor Democratie. Buiten eenieders persoonlijke mening over het FvD en de heer Baudet, staat de wijze van deelname van deze partij symbool voor een zorgelijke ontwikkeling binnen het Nederlandse politieke bestel.

De indirecte verkiezing van Eerste Kamerleden door de Provinciale Staten heeft al jarenlang invloed op de wijze waarop kiezers tot hun beslissing komen. Het dagelijkse reilen en zeilen van de provincie spreekt voor menig burger helaas niet bepaald tot de verbeelding. Wanneer men een blik werpt op het opkomstpercentage bij de Provinciale Statenverkiezingen, ligt dit van oudsher lager dan dat bij de Tweede Kamerverkiezingen alsook de gemeenteraadsverkiezingen. Dat is wellicht ook wat de afgelopen Provinciale Statenverkiezingen ‘anders’ dan andere maakten: de opkomstcijfers lagen flink hoger dan voorgaande jaren. Was dit nu het gevolg van een hernieuwde voorliefde van de burger voor provinciale politiek of moeten we toch concluderen dat de invloed van de Eerste Kamerverkiezingen de overhand neemt bij deze, toch in en in lokale, verkiezingen.

Helaas zal geconcludeerd moeten worden dat dit laatste toch het geval is. Wanneer men kijkt naar de politieke campagne op landelijk niveau, werd het belang van deze Eerste Kamerverkiezingen op de voorgrond gesteld. Maar wordt de Eerste Kamer niet juist indirect verkozen om de inhoud, en niet de politiek, te laten zegevieren? Indien campagne wordt gevoerd op wat men in de Eerste Kamer wil bereiken en men daar ook op verkozen wordt, kan in zekere mate gesproken worden van een eigen democratisch mandaat. Er bestaan al langer stemmen om de Eerste Kamer haar eigen verkiezingen te geven. Sarah de Lange, bijzonder hoogleraar politieke wetenschappen in Utrecht, stelt in het Financieel Dagblad zelfs voor om de rollen om te draaien: een verkozen Eerste Kamer die de Provinciale Staten samenstelt.

Wat in dit hele narratief wordt vergeten, is dat de provinciale bestuurslaag over zeer wezenlijke zaken gaat – zaken die de burger direct kunnen raken. Ruimtelijke ordening en infrastructuur zijn van groot belang en hebben een duidelijke impact op de wijze waarop onze omgeving wordt ingericht. Het doet daarom tevens vreemd aan dat er dit jaar een historisch hoog aantal kandidaten woonachtig is in een andere provincie en eveneens een recordaantal mensen die op meerdere lijsten tegelijkertijd stonden. Het is lastig vol te houden dat men zich vol wil gaan inzetten voor een bepaalde provincie indien deze persoon geen band met de provincie heeft en in de tussentijd ook nog eens verkiesbaar is binnen een andere provincie.

Een ander, vaak onbesproken, democratisch manco waar het huidige systeem aan ten grondslag ligt, bestaat uit de onmogelijkheid van mensen zonder de Nederlandse nationaliteit om te stemmen voor de Provinciale Staten. Waar we mensen die ingeschreven staan in een gemeente, die EU-burger zijn of voldoen aan de criteria voor niet EU-ingezetenen in staat stellen te stemmen voor de gemeenteraad, bestaat dit recht op inspraak niet binnen de provincie. Terwijl het belang van infrastructuur, ruimtelijke ordening en leefbaarheid toch ook voor deze inwoners niet te onderschatten is. Wederom is de, in zekere mate onnavolgbare, verbinding tussen de Provinciale Statenverkiezingen en de Eerste Kamerverkiezingen de boosdoener. Dit democratisch gemis en de toch enigszins dubieuze samenstellingen van de provinciale lijsten doen af aan de kwaliteit van onze lokale democratie en politiek. De Provinciale Staten fungeren zo als middel tot een doel: vertegenwoordiging in de Eerste Kamer.

Als de Eerste Kamer zou fungeren als vertegenwoordiger van de lokale belangen in de Staten-Generaal, zou het huidige electorale systeem beter te verantwoorden zijn. Dit is echter evenmin aan de orde. De Eerste Kamer bestaat niet uit afgevaardigden van de verschillende provincies, noch staan de belangen van de provincies bovenaan het lijstje van de verkozen Eerste Kamerleden. Daarom zie ik reden om de verkiezingen van de Provinciale Staten en de Eerste Kamer van elkaar los te koppelen.

Een andere mogelijke oplossing kan worden gezocht in een vereiste voor potentiële statenleden om in de desbetreffende provincie te wonen voor een bepaalde tijd voorafgaande aan de Provinciale Statenverkiezingen. Hoewel dit de regionale binding van statenleden ten goede zou kunnen komen, zou dit louter symptoombestrijding zijn. De nadruk zou evengoed blijven liggen bij de Eerste Kamerverkiezingen. Daarnaast kan een tijdgebonden woonvereiste ook problemen met zich meebrengen. De keuze voor een termijn zal hoogstwaarschijnlijk arbitrair zijn en er bestaat de gerede kans om kwalitatief goede statenleden met een sterke regionale binding uit te sluiten. Zij het alleen al omdat ze net over de provinciegrens wonen.

Het meeste baat zou de provincie, en daarmee de lokale politiek, hebben bij een echtscheiding van de verkiezingen. Vaststaat dat het huidige stelsel de provinciale belangen dreigt te ondermijnen. Maar zoals bij iedere echtscheiding zal dit niet gemakkelijk gaan, maar het zal wel beter zijn voor beide partijen.

Yannick van den Berg, student onderzoeksmaster Rechtswetenschappelijk Onderzoek Rijksuniversiteit Groningen

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 Fons Zinken 02/04/2019 om 12:34

De oplossing is gebeiteld in onze Grondwet. Dat betekent geen landelijke partijen bij de Provinciale- en gemeenteraadsverkiezingen (zie rapport UvT “Lokale kiezers: lokale keuzes?”). Strengere toepassing vrije mandaat. Eisen aan kandidaten qua kennis staatsinrichting conform de Grondwet. Functie-eisen aan volksvertegenwoordigers. In deze tijd is deze functie in alle bestuurslagen een dagtaak. Geen ledenpartijen maar stichtingen.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: