Radeloze raadsheren

door LD op 16/03/2009

in Uncategorized

Post image for Radeloze raadsheren

In het NRC Handelsblad van afgelopen zaterdag klaagde de president van het Gerechtshof te Amsterdam, Leendert Verheij, luid zijn nood over de reacties op de beschikking van datzelfde hof dat politicus Geert Wilders moet worden vervolgd. De raadsheren die de beschikking hadden gewezen waren door anoniem volk bestookt met haatmails. De president maakte zich hier grote zorgen om, en gaf ook politici als Mark Rutte (VVD) een veeg uit de pan, omdat deze kort na de uitspraak van het hof al hadden opgeroepen de wet te wijzigen. Verheij:

“Vroeger reageerden politici terughoudend. Dat was verstandiger want we hebben er allemaal belang bij dat de drie poten van de macht goed en gescheiden van elkaar kunnen functioneren. Vertrouwen en respect zijn hier sleutelbegrippen.”

De machtenscheiding wordt er dus weer eens bijgehaald. En zoals gebruikelijk wanneer het om kritiek op rechters gaat betekent ‘machtenscheiding’ hier weer echt ‘machtenscheiding‘: de machten moeten gescheiden van elkaar kunnen functioneren en klaarblijkelijk werkt een oproep zoals die van Rutte dat tegen. Dat vind ik een merkwaardige conclusie. Rechters geven regelmatig commentaar op wetgeving los van een concrete zaak die aan hen is voorgelegd. Ook wetgeving die nog aanhangig is bij het parlement wordt wel door hen becommentarieerd. In 2008 werkten ruim 650 rechters en officieren van justitie mee aan een onderzoek van Vrij Nederland (nr. 41, 11 oktober 2008) waaruit bleek dat velen van hen kritiek hadden op het beleid van minister van Justitie Hirsch Ballin. Anti-terrorismewetgeving, drugsbeleid en privacybeleid werden allemaal gekraakt. De minister vond dat de Commissie Evaluatie Afgesloten Strafzaken (CEAS) geen permanente rol hoefde te spelen. 55% van de ondervraagden vond van wel. Ook rechterlijke kritiek op lopende wetsvoorstellen komt zoals gezegd voor: de voormalige president van de Hoge Raad, Haak, vond het nodig in zijn afscheidsrede het voorstel-Halsema inzake constitutionele toetsing nog even af te drogen. Het voorstel werd als ‘achterhaald provincialisme’ weggezet (zie Kamerstukken II 2006/07, 28 331, C, p. 15).

Hebben de rechters en officieren van justitie die hebben meegewerkt aan dit onderzoek nu onvoldoende respect voor de scheiding der machten betoond? Gaat rechter Haak vlak voor zijn pensionering nog gauw even op de stoel van de grondwetgever zitten? Dat lijkt me niet. De kern van deze leer is niet scheiding, maar een gezond machtsevenwicht. Er is geen enkel bezwaar tegen als wetten, wetsvoorstellen en geldend beleid door rechters bekritiseerd worden, al was het alleen maar omdat diezelfde rechters vroeg of laat met die wetten of dat beleid geconfronteerd zullen worden in concrete zaken. Ik zie hier eerder een gezonde dialoog dan een respectloze miskenning van de eigen taak. Tegelijkertijd is er ook niets tegen als Kamerleden rechterlijke uitspraken bekritiseren. Professor Kortmann, inmiddels met emeritaat, stelde vorig jaar nog in het NRC Handelsblad dat er geen geschreven of ongeschreven regel is die Kamerleden verbiedt commentaar te leveren op individuele rechtszaken, zelfs niet wanneer in die zaken nog geen einduitspraak is gedaan. Proberen een bepaalde zaak te beinvloeden is daarentegen uiteraard verboden.

De grens tussen inmenging van politici in een concrete zaak en acties die niet als zodanig gekwalificeerd kunnen worden zal uiteraard vloeiend zijn. Maar Ruttes actie bevindt zich wat mij betreft aan de legale kant van de grens. De VVD’er vindt het niet acceptabel dat Wilders vervolgd wordt. Daarom wil hij van zijn grondwettelijke recht gebruik maken om een initiatiefwetsvoorstel aanhangig te maken. Daarmee wil hij voorkomen dat in toekomstige gevallen raadsheren van een gerechtshof een soortgelijke beslissing vellen, niet dat de beschikking van het Gerechtshof Amsterdam met terugwerkende kracht ongedaan wordt gemaakt. Dat laatste zou natuurlijk zeer dubieus zijn en gelijk staan aan Berlusconi-achtige praktijken. Ook een VVD-motie waarin de minister van Justitie wordt opgeroepen de officier van justitie te verbieden strafvervolging in te stellen lijkt mij inmenging in een concrete zaak en in strijd met de machtenscheiding. De beschikking van het hof moge omstreden zijn, zij moet wel worden nageleefd.

Vertrouwen en respect zijn inderdaad sleutelbegrippen. Dat betekent echter niet dat dissenters hun mond moeten houden. Een beter verwijt aan het adres van Rutte zou zijn dat hij zich schuldig maakt aan schaamteloos opportunisme, bedoeld om wat PVV-stemmers terug te halen bij de VVD. Of zijn wetsvoorstel er komt…. ik betwijfel het.

Vorige post:

Volgende post: