Rechter Paris schiet kunstenaars te hulp

door GB op 04/01/2012

in Haagse vierkante kilometer, Rechtspraak, Uitgelicht

Post image for Rechter Paris schiet kunstenaars te hulp

Waar de BTW-verhoging voor de podiumkunsten voorlopig geaccepteerd is door de rechter, maakt rechter Paris, voorzieningenrechter in Den Haag, nu toch een probleem met een ander gevoelig punt uit het kabinetsbeleid: de afschaffing de speciale inkomensvoorzieningen voor kunstenaars (WWiK). Op 20 december vorig jaar accepteerde de Eerste Kamer de rauwelijkse afschaffing ervan, waardoor kunstenaars per 1 januari van dit jaar onder de gewone bijstandsregelingen vallen.

Op vordering van de FNV en een paar kunstenaars heeft de rechter daar dus nu een stokje voor gestoken met een dictum waarin de Staat geboden wordt de Intrekkingswet buiten werking te stellen voor kunstenaars die op 1 januari nog over een geldige WWiK-beschikking beschikten, ‘totdat de Staat heeft voorzien in adequaat overgangsrecht’. Even daarvoor heeft de voorzieningenrechter ook aangegeven wat hij verstaat onder adequaat overgangsrecht: ‘Een adequate overgangsperiode, waarin de desbetreffende kunstenaar zijn of haar beroepspraktijk kan aanpassen aan de veranderde omstandigheden.’

De onmiskenbare onverbindendheid die nodig is om zo’n dictum te kunnen uitspreken, berust op drie stellingen: de afschaffing van de WWiK is een vorm van ontneming van eigendom in de zin van het artikel 1 EP EVRM, in de tweede plaats de stelling dat volgens het EHRM het ontnemen van eigendom in het algemeen belang in de regel disproportioneel is als elke vorm van compensatie ontbreekt en ten derde: de mogelijkheid om gebruik te maken van de normale regelingen is geen vorm van (adequate) compensatie.

Hiermee activeert Paris de maximale rechtsbescherming voor de zware gevallen. Denk dan aan de onteigening van grote stukken landbouwgrond van kloosters in ruil voor 5% pachtopbrengst en de toezegging dat de Staat zal helpen de kloosterkerk op te knappen. Dat is ongeveer het soort gevallen waar de aangehaalde EHRM-jurisprudentie een stokje voor steekt. Dat stokje wordt dus nu ook voor de intrekking van de WWiK gestoken. Ik vraag mij af of dat past. Als een Wwb- of WIJ-uitkering geen adequate compensatie vormt, waarom doet een geleidelijke afbouw van de WWiK dat dan wel? Een redenering op basis van de rechtszekerheid kan ik volgen, maar iemand wiens landgoed wordt geconfisqueerd compenseren met de geleidelijke uitvoering ervan snap ik minder goed. Maar ik ben dan ook zeer beperkt bekend met de relevante afwegingskaders van het EHRM.

Opvallend is trouwens dat de voorzieningenrechter de Eerste Kamer zowel een tik op de vingers geeft (‘jullie zijn toch van de rechtszekerheid?’) als in bescherming neemt. De Staat betoogde namelijk dat de intrekking van de WWiK al vanaf het begin van Rutte I duidelijk is geweest. Daarvan zegt de rechter dat uiteindelijk pas duidelijk is wat er gaat gebeuren als ook de Eerste Kamer gesproken heeft. Opmerkelijk is verder de vermelding, bij de feiten, van de motie van Senator Scholten. De inhoud van de motie wordt wel beschreven (dat er overgangsrecht moet komen) maar niet vermeld wordt dat de motie vervolgens is verworpen. Met andere woorden: Paris vindt dat de Senaat de motie Scholten had moeten aannemen.

Een typisch juridische kwestie, tenslotte, is de vraag hoe het dictum dogmatisch ingepast moet worden. De Staat wordt bevolen de Intrekkingswet buiten werking te stellen. Zo’n ‘buitenwerkingstelling’ begrijpt de Hoge Raad als een absoluut toepassingsverbod. Gedragingen die op de werking van een regeling zijn gegrond, met name het uitvoeren of doen uitvoeren ervan, moeten achterwege blijven. De regeling zelf wordt niet geschorst – dat kan de burgerlijke rechter niet. De regeling wordt uitsluitend tandeloos omdat niemand meer wat te vrezen heeft.

Maar wat valt er toe te passen aan de Intrekkingswet? Het rechtsgevolg van die wet namelijk de intrekking van de WWiK is reeds per 1 januari 2012, toen de Intrekkingswet  in werking trad. Daar valt niet veel aan toepassing meer achterwege te blijven, en dus is er ook niets te verbieden voor rechter.

De voorzieningenrechter lijkt te hebben bedoeld dat de buitenwerkingstelling de oorspronkelijke WWiK weer doet herleven, althans voor de groep kunstenaars die op 1 januari een uitkering genoot. Herleving van een ingetrokken wet door de intrekking buiten werking te stellen, acht ik echter dogmatisch niet goed in te passen en strijdig met de regel dat een wet (ook de Intrekkingswet) haar kracht uitsluitend verliest door een latere wet, en (dus) niet door een rechterlijke uitspraak. Voor zover de Staat verplicht zou worden om het rechtsgevolg van de Intrekkingswet ongedaan te maken, is het eigenlijk een bevel om de WWiK weer terug in te voeren, al dan niet door de Intrekkingswet in te trekken. Dat is dan een wetgevingsbevel en daar doet de Hoge Raad sinds een paar jaar ontzettend moeilijk over.

Vermoedelijk is het de bedoeling dat we in het dictum een toevoeging lezen die niet is uitgesproken, maar wel gevorderd, namelijk een gebod aan de Staat om de Intrekkingswet ‘geen effect te doen sorteren’. Daar valt wat bij voor te stellen. Het rechtsgevolg (de intrekking van de WWiK) blijft in stand, maar de rechter gebiedt om de reeds afgegeven WWiK beschikkingen te blijven uitbetalen. Het enige probleem is dan dat dit bevel is uitgesproken jegens de Staat, terwijl de WWiK wordt uitgevoerd door 20 gemeenten. Die worden door dit bevel niet geraakt, omdat zo’n bevel uitsluitend de ambten bindt die tot de rechtspersoon Staat behoren. Dus zal de Staat van zijn bevoegdheden gebruik moeten maken om de 20 gemeenten te instrueren de WWiK-uitkeringen tot nader order te blijven betalen.

Het verdient allemaal geen schoonheidsprijs.

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 Martin Holterman 07/01/2012 om 16:11

Ik moet er nog wat beter naar kijken, want het is een fascinerend fenomeen, maar het Europese Hof heeft beslist dat de ontvanger een “proprietary interest” heeft in een subsidie als het WWIK.

Stec et al. v. UK (2006): http://www.bailii.org/eu/cases/ECHR/2006/1162.html

Andrejeva v. Latvia (2009): http://www.bailii.org/eu/cases/ECHR/2009/297.html

Beide (Grand Chamber) zaken gingen om de combinatie art. 14 en art. 1 P1, niet om art. 1 P1 als zodanig. In Andrejeva vat het Hof het als volgt samen:

77. The Court has also held that all principles which apply generally in cases concerning Article 1 of Protocol No. 1 are equally relevant when it comes to welfare benefits (ibid., § 54). Thus, Article 1 of Protocol No. 1 does not guarantee as such any right to become the owner of property (see Van der Mussele v. Belgium, 23 November 1983, § 48, Series A no. 70; Slivenko v. Latvia (dec.) [GC], no. 48321/99, § 121, ECHR 2002-II; and Kopecký v. Slovakia [GC], no. 44912/98, § 35 (b), ECHR 2004-IX). Nor does it guarantee, as such, any right to a pension of a particular amount (see, for example, Kjartan Ásmundsson v. Iceland, no. 60669/00, § 39, ECHR 2004 IX; Domalewski v. Poland (dec.), no. 34610/97, ECHR 1999 V; and Janković v. Croatia (dec.), no. 43440/98, ECHR 2000 X). Similarly, the right to receive a pension in respect of activities carried out in a State other than the respondent State is not guaranteed either (see L.B. v. Austria (dec.), no. 39802/98, 18 April 2002). Furthermore, Article 1 of Protocol No. 1 places no restriction on the Contracting State’s freedom to decide whether or not to have in place any form of social-security scheme, or to choose the type or amount of benefits to provide under any such scheme. If, however, a Contracting State has in force legislation providing for the payment as of right of a welfare benefit – whether conditional or not on the prior payment of contributions – that legislation must be regarded as generating a pecuniary interest falling within the ambit of Article 1 of Protocol No. 1 for persons satisfying its requirements (see Stec and Others (dec.), cited above, § 54).

Deze alinea alleen al lijkt me voldoende om te concluderen dat de rechter het verkeerd heeft gezien. Er is hier immers geen sprake van discriminatie of iets dergelijks.

Reactie achterlaten

{ 2 trackbacks }

Vorige post:

Volgende post: