Reconstructie van een deconfiture

door PWdH op 19/06/2009

in Uncategorized

Inmiddels hebben de hoogleraren Du Perron en De Moor hun onderzoek naar het optreden van DNB rondom de deconfiture van Icesave (ik moet dan altijd denken aan jam) afgerond en verslag uitgebracht aan Minister Bos, redder der banken. Het biedt een zeldzame blik achter de schermen bij de toezichthouders van DNB.

Kort samengevat luidt de conclusie dat als gevolg van het systeem van home state controle een juridisch toezichtsvacuum bestond. De IJslandse toezichthouder FME greep niet in, en DNB had geen bevoegdheid om in te grijpen en een verbod op verder aantrekken van spaargeld op te leggen, terwijl Icesave (Landsbanki) zich bovendien tegen ingrijpen verzette. Had DNB dan feitelijk ‘krachtdadiger’ (p. 60; ‘daadkrachtiger?’) moeten optreden? De onderzoekers merken op – met terecht de nodige slagen om de arm – dat DNB Landsbanki wellicht minder ‘welwillend’ toegang had kunnen verlenen tot de Nederlandse markt. Aan de toetreding tot het depositogarantiestelsel had DNB vertragingstactieken kunnen ontlenen. Ook had DNB kunnen ingrijpen op grond van de bevoegdheid te waken over de liquiditeit van bijkantoor Amsterdam van Landsbanki, omdat de liquiditeit van de bank als geheel niet in orde was. DNB betwist dat dat laatste gegeven bevoegdheid schiep ten aanzien van de Amsterdamse vestiging.

Natuurlijk was voor DNB het dilemma ingrijpen versus het veroorzaken van een run op de bank, met waarschijnlijk niet te overziene consequenties op financiële wereldschaal. Lees verder>>

Europees paspoort en home state control

Het voornaamste juridische kader (hoofdstuk 3) is de Herziene Bankenrichtlijn (2006/48/EG) met het systeem van het ‘Europees paspoort’ voor banken. Heeft een bank in een lidstaat een vergunning, dan hoeft voor het vestigen van een bijkantoor in een andere lidstaat geen vergunning te worden gevraagd in dat land. De toezichthouder van het land van herkomst bepaalt of de bank hiertoe in staat moet worden geacht (financiële en administratieve deugdelijkheid). IJslandse banken vallen onder dit regime omdat het partij is bij de Europese Economische Ruimte.

De toezichthouder van de lidstaat van ontvangst mag gedurende twee maanden voor daadwerkelijke vestiging echter wel degelijk voorwaarden stellen ‘waaronder deze werkzaamheden om redenen van algemeen belang’ moeten worden uitgeoefend (artikel 26, eerste lid Herziene Bankenrichtlijn). Materieel heeft deze bevoegdheid niet heel veel betekenis: de voorwaarden mogen niet in de richtlijn zijn geharmoniseerd (dat zijn er niet veel) en evenmin in strijd komen met de vrijheid van vestiging en dienstverlening. Als eerste en in Icesave-verband cruciaal harmoniseert de richtlijn het ‘in ontvangst nemen van deposito’s en andere terugbetaalbare gelden’.

Volgens het principe van home state control is het bedrijfseconomisch toezicht geheel overgelaten aan de home state. De toezichthouder van de home state ziet toe op solvabiliteit en liquiditeit van de hele bank; de lidstaat van het bijkantoor alleen op de liquiditeit van het bijkantoor (artikel 41 Herziene Bankenrichtlijn). Ook hier kon Landsbanki dus grotendeels de dans ontspringen. Toch biedt de richtlijn DNB ook hier een achterdeurtje: bij problemen moest DNB weliswaar eerst de IJslandse toezichthouder FME inschakelen, maar bij ‘geen gehoor’ kan de lidstaat van het bijkantoor zelf maatregelen treffen zoals een transactieverbod, of in noodsituaties beslaglegging (artikelen 30-33 Herziene Bankenrichtlijn).

Op weg naar de deconfiture

In hoofdstuk 4 wordt de gang van zaken op weg naar de deconfiture uitgebreid besproken: het leest als een spannend boek. Ik verklap dat is overwogen om wetgeving te vragen als Landsbanki niet zou stoppen met spaargeld ophalen. Interessant is ook dat de hoogleraren daar constateren (p. 41) dat van een afspraak tussen DNB en Landsbanki over een maximumbedrag aan in Nederland op te halen spaargeld niet is gebleken, anders dan verschillende malen in de pers is bericht.

Tenslotte vraag ik me af: is het systeem van het Europees paspoort en de home state control echt ondeugdelijk, of geldt dat laatste vooral voor home state IJsland, waar de bankensector de FME boven het hoofd groeide? De onderzoekers betogen in elk geval dat het stelsel grondig moet worden herzien. Het is ook wel moeizaam dat DNB nauwelijks bevoegdheden heeft ten aanzien van een bank die hier 1,5 miljard euro spaargeld beheert.

Overheidaansprakelijkheid voor gebrekkig toezicht

Overheidsaansprakelijkheid voor gebrekkig toezicht: een interessant thema, waarvan we op korte termijn ongetwijfeld veel meer gaan horen. Zo procederen de slachtoffers van de vuurwerkramp tegen de gemeente Enschede en de Staat. Volgens mij is inmiddels het hof aan zet, waarna vast ook de Hoge Raad wordt ingeschakeld. Daarnaast is het wachten op de claims als gevolg van de kredietcrisis van teleurgestelde beleggers tegen hun vermogensbeheerders. En van de Icesave-spaarders natuurlijk, met dit rapport in de hand. Zij mochten er immers op vertrouwen dat hun spaargeld veilig was, omdat de DNB daarop toezag. Of toch niet? Voor wie zich alvast wil inlezen: zie de gelijknamige inleiding van G.E. van Maanen in Themis 2007/4.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: