Republiek Amsterdam redt stadsdelen

door FTG op 24/10/2013

in Decentralisatie, Uitgelicht

Post image for Republiek Amsterdam redt stadsdelen

Een paar weken geleden kreeg mijn vrouw het verzoek zich kandidaat te stellen voor de stadsdeelverkiezingen in Amsterdam Centrum, die gelijk met de gemeenteraadsverkiezingen in maart 2014 gehouden zullen worden. Zij was daar nogal verbaasd over, want zij dacht dat de deelgemeenten waren afgeschaft bij wet van 7 februari 2013. Dat klopt ook, want op grond van die wet (die vermoedelijk in maart 2014 in werking treedt), vervallen de bepalingen (de artikelen 87-92) uit de Gemeentewet die het bestaan van de deelgemeenten regelen.

Maar de gemeente Amsterdam heeft een list verzonnen om de stadsdelen toch in stand te houden. De deelgemeenten ontleenden hun bevoegdheden aan delegatie. De gemeenteraad droeg bevoegdheden (waaronder die om algemeen verbindende voorschriften te stellen) over aan de deelraden. Het college van B&W droeg bevoegdheden over aan het stadsdeelbestuur. De burgemeester tenslotte, droeg bevoegdheden over aan de stadsdeelvoorzitter. Als de deelgemeenten uit de Gemeentewet verdwijnen kan dat niet meer. Althans, niet meer op grond van artikel 87 van de Gemeentewet.

De Gemeentewet kent namelijk ook bestuurscommissies (zie artikel 83 Gemeentewet). Blijkens het eerste lid van dat artikel kunnen de raad, het college en de burgemeester bevoegdheden overdragen aan deze bestuurscommissies, net zoals deze organen bevoegdheden konden overdragen aan de deelgemeenten. De gemeente Amsterdam is van plan de stadsdelen te laten voortbestaan, maar dan in de vorm van de bestuurscommissies van artikel 83 van de Gemeentewet.

In de verordening op de bestuurscommissies 2013 is geregeld dat ieder stadsdeel een bestuurscommissie krijgt. De bestuurscommissie krijgt een algemeen bestuur (lees: stadsdeelraad), dagelijks bestuur (kenden de stadsdelen ook al) en een voorzitter (lees: stadsdeelvoorzitter). Het algemeen bestuur wordt gekozen door de inwoners van het stadsdeel, en de voorzitter en leden van het dagelijks bestuur worden benoemd door het algemeen bestuur.

Welke bevoegdheden zullen worden overgedragen aan de bestuurscommissies is nog niet precies vastgesteld, maar is al wel op hoofdlijnen bekend. Er zullen twee belangrijke verschillen zijn in vergelijking met de huidige stadsdelen. De bestuurscommissies zullen niet de bevoegdheid krijgen algemeen verbindende voorschriften op te stellen die door strafbepaling of bestuursdwang te handhaven zijn. Daarnaast zullen de openbare ordebevoegdheden van de burgemeester niet worden overgedragen aan de bestuurscommissies. Dat betekent echter niet dat de bestuurscommissies (of de voorzitters daarvan) hier geen taak zullen krijgen. Volgens de eerste zin van de bijlage bij de verordening zal namelijk aan de openbare orde-taken van de bestuurscommissie “door middel van mandatering vorm en inhoud worden gegeven”.

Maar dat het verder om een breed scala van gedelegeerde bevoegdheden zal gaan, is wel duidelijk. Zo worden onder andere bevoegdheden die te maken hebben met wonen, monumenten, afval, parkeren, waterbeheer of subsidieverlening overgedragen. Het gaat dan niet alleen om het formuleren van beleid op deze punten, maar ook om de vergunningverlening en handhaving (zie voor de hele lijst de bijlage bij de Verordening).

Zo te zien blijven de stadsdelen dus gewoon bestaan, met min of meer dezelfde taken en bevoegdheden. Was dat de bedoeling van de wetgever? Nee. Een duidelijk citaat uit de Memorie van Toelichting bij de wet: “Het wetsvoorstel maakt een einde aan de mogelijkheid voor gemeentebesturen om deelgemeenten in te stellen.” En: “Aan een (territoriale) bestuurscommissie kan niet de behartiging van een aanzienlijk deel van de belangen van een deel van de gemeente worden opgedragen; dat was immers door de wetgever uitdrukkelijk voorbehouden aan de deelgemeenten. Het takenpakket van een dergelijke commissie kan dus nooit zo breed en algemeen zijn als dat van een deelgemeente.”(TK 2011-2012, 33 017, nr. 3, p. 2).

Valt er iets tegen de gemeente Amsterdam te ondernemen als zij deze als bestuurscommissies vermomde stadsdelen optuigt? Bij de bestuursrechter in ieder geval niet. De besluiten van een bestuurscommissie zullen niet om deze reden vernietigbaar zijn, zolang de delegatie van de bevoegdheid waar het besluit op is gebaseerd maar op juiste wijze tot stand is gekomen. Zou men de burgerlijke rechter kunnen laten vaststellen dat de Verordening op de bestuurscommissies 2013 onrechtmatig is? Dat is niet erg waarschijnlijk. Los van allerlei andere problemen, ligt het niet voor de hand dat de burgerlijke rechter zich hier aan zal branden, al was het alleen maar omdat de Verordening niet direct in strijd is met de wet zelf, maar hoogstens in strijd is met de bedoeling van de wetgever.

Ten slotte zou de verordening nog vernietigd kunnen worden bij koninklijk besluit op grond van artikel 268 Gemeentewet. Ook dat lijkt me echter erg onwaarschijnlijk, gelet op de politieke deining die dat zou veroorzaken. Amsterdam zou zich dan waarschijnlijk afscheiden van het Koninkrijk om eindelijk een soevereine republiek te zijn. Een belangrijk gevolg hiervan zou zijn dat dan artikel 32 van de Grondwet aangepast zou moeten worden. De Koning kan dan natuurlijk niet meer in Amsterdam ingehuldigd worden!

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 CR 24/10/2013 om 13:12

Zowel de Raad van State als fracties uit de Eerste Kamer hebben de vraag opgeworpen of het voorstel wel effectief is, omdat de deelraden grotendeels opnieuw kunnen worden opgetuigd als raadscommissies. De regering heeft de effectiviteit verdedigd, maar het is wat lastig om hier een eenduidige wil van de wetgever in te zien.
Sterker nog, terwijl de parlementaire behandeling liep zijn Amsterdam en Rotterdam al aan de gang gegaan om de omvorming tot raadscommissies uit te werken. In de Eerste Kamer heeft minister Plasterk dat zelfs al argument gebruikt om de wet aan te nemen! Kennelijk gunde hij de twee grote steden wel de ruimte om de deelraden althans gedeeltelijk overeind te houden.
Hij liet daar de waarschuwing op volgen dat hij de relevante besluiten zal vernietigen als er teveel bevoegdheden worden overgedragen. Je zou daar de conclusie aan kunnen verbinden dat, als niet binnen enkele jaren de vernietigingsbevoegdheid wordt gebruikt, de regering stilzwijgend instemt met de uitwerking in Rotterdam en Amsterdam, maar ik besef ook wel dat je aan stilzitten niet teveel conclusies moet verbinden.

Men ziet hoe lastig het is om de wil van een staatsorgaan vast te stellen.

2 Martin Holterman 24/10/2013 om 20:27

Het is altijd wel grappig hoe ze in Amsterdam net doen alsof ze een grote stad zijn. Ter vergelijking, de Borough in Londen waar ik op het moment woon heeft een kwart miljoen inwoners. Maar goed, het is altijd nog beter dan de chaos van Brussel.

Reactie achterlaten

{ 3 trackbacks }

Vorige post:

Volgende post: