Rood blanco blauw

door GB op 24/05/2011

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Rood blanco blauw

Kan D66 nog wat? Alleen ten koste van de heldere toepassing van het kiesrecht of ten koste van de waardige reactie van Wim Cool.

Het relevante staatsrecht begint bij artikel T8 lid 3 Kieswet:

Voorts is ongeldig de stem die niet als blanco wordt aangemerkt, maar waarbij de kiezer op het stembiljet niet, door het geheel of gedeeltelijk rood maken van het witte stipje in een stemvak, op ondubbelzinnige wijze heeft kenbaar gemaakt op welke kandidaat hij zijn stem uitbrengt, of waarbij op het stembiljet bijvoegingen zijn geplaatst waardoor de kiezer kan worden geïdentificeerd.

Wie met een blauwe pen stemt, heeft zijn keuze wel op ondubbelzinnige wijze kenbaar gemaakt, maar heeft dat niet gedaan ‘door het geheel of gedeeltelijk rood maken van het witte stipje in het stemvak’ en heeft dus een ongeldige stem uitgebracht.

Juridisch zou je er nog wel een mouw aan kunnen passen door zogenaamd ‘teleologisch te interpreteren’. Dat wil zeggen: interpreteren met het oog op het doel van de bepaling. In plaats van ‘rood maken’ lees je dan ‘inkleuren’, of zoiets. Dat staat er weliswaar niet, maar we kunnen afspreken dat het dat wel betekent. Om succes te hebben moet D66 een bevoegde instantie vinden die deze noviteit wil volgen en wil constateren dat er een geldige stem op D66 is uitgebracht.

De eerste kans was een besluit van Provinciale Staten, als dit een ‘geval van twijfel’ zou zijn geweest geweest. Artikel T9 Kieswet biedt de mogelijkheid om dan met zijn allen over de geldigheid van de blauwe stem te besluiten. Wie vasthoudt aan de letterlijke tekst van T8 Kieswet ziet echter weinig twijfel. Duidelijk is in ieder geval dat die kans gepasseerd is. De volgende die iets kan is de Kiesraad, die op grond van U17 Kieswet als centraal stembureau de verzegelde pakken mag openmaken en opnieuw de geldigheid van de stembiljetten beoordelen. Als D66 de Kiesraad overtuigt van het opnieuw open maken, en van de overbodigheid van de eis dat het echt om de rode kleur moet gaan, dan heeft D66 beet. De kans dat de Kiesraad daarin meegaat, lijkt echter nihil.

Blijft over de nog hypothetischer mogelijkheid dat de nu zittende Eerste Kamer, straks als ze de geloofsbrieven van de nieuw gekozen kamerleden moeten goedkeuren, een probleem gaat maken. Op grond van V4 Kieswet kunnen ook zij de pakken van Noord-Holland weer open maken en de blauwe stem alsnog geldig verklaren en laten meetellen. Maar dan moet de Eerste Kamer nu opeens zwaar wegende bezwaren gaan koesteren tegen de vooralsnog altijd helder toegepaste regel dat je met een rood potlood moet stemmen. Dat zie ik niet snel gebeuren, omdat kiesrecht als geen ander recht gedetailleerd moet zijn en strak moet worden gehandhaafd. In 1922 is besloten om met rood te stemmen, omdat het voordien gebruikelijke zwart te moeilijk werd bij het stellen van de stemmen op steeds omvangrijkere stembiljetten.

Het is overigens ook nog mogelijk dat D66 een probleem gaat maken met de ‘afwezigheid’ van het rode potlood want dat schijnt achter een richel gelegen te hebben. Artikel J5 Kiesbesluit eist voor elk stemhokje ‘rood schrijfmateriaal’. Via deze route zou kunnen worden aangestuurd op een nieuwe stemming in Noord-Holland, waarbij iedereen een nieuwe kans krijgt om het goed te doen. Er is echter één groot nadeel aan deze optie: hij zou ernstig afbreuk doen aan de waardige reactie die het betrokken statenlid nu zelf geeft.

{ 17 reacties… read them below or add one }

1 RK 24/05/2011 om 09:14

Strikt genomen is Cool niet bekend, want de kiezer kan niet worden geïdentificeerd op basis van het stembiljet. Of wel?

2 Reeskamp 24/05/2011 om 09:16

To the point.
Inderdaad, D66 kan van alles proberen maar de vraag is of het iets uithaalt en of Van Boxtel er überhaupt verstandig aan doet.
Volgens mij (maar ik heb dat vast mis) zijn er nog een paar theoretische mogelijkheden, for arguments sake.
Men zou kunnen aanvoeren dat daar waar het ” rood maken” bij wet wordt voorgeschreven, dit ook geldt voor het “vakje”, dat “wit” dient te zijn. Nu zijn de stembiljetten zoals die vaak worden gehanteerd vaak op kringlooppapier gedrukt, zodat daarmee, vanuit de bedoeling van de opstellers van de wet geredeneerd, de kleur inderdaad ondergeschikt mag worden geacht aan de “onbetwistheid” waarmee de stem wordt uitgebracht.
Toch zal dit argument falen, aangezien het gebruik van een andere kleur voor het papier de anonimiteit van de stemmer, immers ook een belangrijk onderdeel van de Kieswet, níet opheft, maar het gebruik van een ander schrijfmateriaal dan het voorgeschreven rood dat wél doet.
Bovendien heeft Cool ook dát schip verbrand, door zich als de zwartstemmer bekend te maken. Al zou men willen, zoals de zaken daarmee nu liggen, moet de Kiesraad een protest alleen al om die laatste reden naast zich neerleggen.

Het is die combinatie van zaken die een protest uiteindelijk kansloos behoort te maken.

3 M 24/05/2011 om 15:53

@RK
Wel als je een blauwe pen gebruikt ipv een rood potlood, en er maar een paar D’66 kiezers zijn in je stemlokaal.

Wat mij betreft heffen ze het stemgeheim bij deze verkiezingen op. Gewoon allemaal naar Den Haag komen en stemmen per handopsteken in een congres.

4 M 24/05/2011 om 16:00

Toch raar dat niemand (zelfs de Democraten ’66 niet!) de functie van het rode rode potlood lijkt te begrijpen. Zonder dat kun je immers het stemgeheim niet garanderen.
Stel: ik bied iemand geld om op een bepaalde partij te stemmen. Om te bewijzen dat hij het gedaan heeft, stemt hij met een blauwe pen (of een afwijkende kleur). Ik mag bij de telling zijn die immers openbaar is, ik zie het gemarkeerde biljet en betaal de stemmer. Stemt iedereen met een rood potlood, dan kan ik nooit weten wat “mijn” stemmer heeft gestemd en mislukt mijn omkooppoging.
Met andere woorden: zonder rood potlood kunnen we net zo goed met een stemcomputer gaan stemmen.

5 RvdW 24/05/2011 om 17:18

@M
Lariekoek. Markering van een stembiljet kan ook door met het rode potlood niet enkel het witte vakje in te vullen, maar tevens een hartje op het biljet te tekenen. Of er een sigaret op uit te drukken. Of erop te schrijven (in kleur naar keuze): “betaling graag in contanten”. We stemmen met rood omdat dat zo duidelijk zichtbaar is voor de tellers; een andere reden is er niet.

@RK
Eveneens onjuist. Niet alleen houdt de kleur van het voorgeschreven schrijfmiddel geen verband met de door de Kieswet vereiste niet-identificeerbaarheid van de kiezer, ook de verklaring van een kiezer dat een bepaald stembiljet van hem was doet niet ter zake. De Kieswet verbiedt immers slechts bijvoegingen op het stembiljet, niet (al dan niet juiste) beweringen achteraf.

6 Peter Bootsma 24/05/2011 om 18:40

Om maar eens een knuppel in het hoenderhok te gooien, en geheel los van wat er gister in het provinciehuis in Haarlem gebeurde, het volgende. Het artikel uit de Kieswet dat Geerten aanhaalt is identiek aan een ander artikel daaruit, dat gaat over de stembiljetten van “normale” kiezers bij reguliere verkiezingen. Al een aantal jaren mag ik voorzitter van een stemburo zijn bij verkiezingen. Bij het tellen van de stemmen is daar de praktijk dat een eenduidige keuze voor één kandidaat bepalend is voor de geldigheid van dat stembiljet. Dat is het criterium waar mijn stemburoleden met mij op afgaan bij twijfel. Volgens mij handelen wij daarmee geheel in de geest van de Kieset, zij het mogelijk naar de letter. Ik maak mij bovendien sterk dat wij echt niet het enige stemburo zijn dat aldus handelt bij twijfel.

7 RK 24/05/2011 om 18:41

@RvdW

Ja, dat schreef ik dus. Niettemin stelt GB in zijn bijdrage: “de waardige reactie die het betrokken statenlid nu zelf geeft” . Beweert GB nu, dat verklaring van Colle dat een bepaald stembiljet van hem was, toch wel ter zake doet, of althans dat die kiezer identificeerbaar is? Of is hij, zoals vrijwel altijd ergens in zijn bijdrage, ironisch?

8 GB 25/05/2011 om 10:27

@ RK

Dank voor het compliment. Het is in dit geval denk ik niet zozeer ironie, maar vooral te cryptisch. Dat Cool niet op basis van het stembiljet geidentificeerd kon worden is maakt voor de ongeldigheid van zijn stem inderdaad niets uit.

De opmerking over de waardige reactie op het einde, sloeg op de discrepantie die ik wel zie tussen enerzijds waardig erkennen dat je stom bent geweest en het mogelijkheid om de onvindbaarheid van het rode potlood op dat moment te gaan opblazen tot een schending van het Kiesbesluit.

@ Peter

Ik kan als vaste stembureaubewoner ook niet vertellen over een zeer uitgebreide en specifieke controle op de vraag of er wel met rood is gestemd. We zijn, met jullie, vooral gefocust op de kennelijke bedoeling van de stemmer. Het zou dus goed kunnen dat wie van huis een paars potlood meesmokkelt en daarmee stemt bij ons toch een geldige stem heeft uitgebracht. Ik zou er zelfs mijn hand niet voor in het vuur durven steken dat als Cool op ons stembureau met zijn eigen pen gestemd had, dat we daarop zouden zijn aangeslagen. Dan gaat het echter niet om 1 van de 55 maar om 1 van de 2000.

Hoe dan ook, als dit soort lulligheden expliciet aan de oppervlakte komen, dan is de geest van de Kieswet volgens mij dat hij precies wordt toegepast. Zeker waar het belang van een individuele stem zo groot is.

9 JU 25/05/2011 om 10:53

@ Peter & GB

To add a drop op soft law van een bron die tegenwoordig overigens aan toenemende kritiek onderhevig is: die handelwijze lijkt mij in elk geval prima in lijn met de aanbevelingen van de Commissie van Venetië voor Democratie door Recht van de Raad van Europa. Die beveelt in haar ‘Code of Good Practices in Electoral Matters’ van 2002 het volgende aan:

“It is best to avoid treating ballot papers as invalid or spoiled. In case of doubt, an attempt should be made to ascertain the voter’s intention”. (§49)

Vraag is natuurlijk wel of je bij een blauw gekleurde wilsuiting nog kunt spreken van een ‘case of doubt’. Maar wat leven we in een heerlijk land dat we daar dan over mogen steggelen…

10 M 25/05/2011 om 17:41

@RvdW 24/05/2011 at 17:18
Dat vind ik verbazingwekkend. Iets anders met het stembiljet doen dan het hokje rood kleuren maakt het toch ongeldig? Strepen, erop schrijven, een handtekening zetten, allemaal genoeg reden om de stem ongeldig te verklaren, dacht ik.

Anders begrijp ik werkelijk niet waarom we van de stemcomputer zijn afgestapt.

11 M 26/05/2011 om 09:24

Artikel N7 lid 3 van de kieswet.
Voorts is ongeldig de stem die niet als blanco wordt aangemerkt, maar waarbij de kiezer op het stembiljet niet, door het geheel of gedeeltelijk rood maken van het witte stipje in een stemvak, op ondubbelzinnige wijze heeft kenbaar gemaakt op welke kandidaat hij zijn stem uitbrengt, of waarbij op het stembiljet bijvoegingen zijn geplaatst waardoor de kiezer kan worden geïdentificeerd.

12 Jesper Zuidberg 26/05/2011 om 13:40

@ M

De opmerking van RvdW is juist. Een stembiljet waarop de keuze kenbaar is gemaakt door het rood maken van het witte stipje voor de kandidaat en waarop een opmerking zoals in het voorbeeld van RvdW wordt geplaatst, is niet ongeldig. De kiezer kan door het plaatsen van deze opmerking in beginsel niet worden geïdentificeerd.

Hoewel het door u aangehaalde artikel betrekking heeft op de verkiezing van leden van de Tweede Kamer, van provinciale staten en van de gemeenteraden, luidt het gelijk aan het door de auteur aangehaalde artikel T8 lid 3. Afdeling III van de Kieswet heeft betrekking op de verkiezing van de Eerste Kamerleden.

Zie de website van de Kiesraad (http://www.kiesraad.nl) voor enige aardige voorbeelden van stembiljetten die op een ongebruikelijke wijze zijn ingevuld. Hierbij vermeldt de Kiesraad of de stem geldig of ongeldig is.

13 WvdB 26/05/2011 om 15:32

Kan de rechter, als het hem wordt voorgelegd, er niet een dosis redelijkheid en billikheid overheen gooien? Wat zou het EHRM ervan vinden? Is ongeldigheid in dit geval noodzakelijk in een democratische samenleving?

14 Jesper Zuidberg 26/05/2011 om 16:27

@ WvdB

Ik denk niet dat je met een civielrechtelijk sausje van redelijkheid en billijkheid over de (staatsrechtelijke) Kieswet dan wel met het EVRM in de hand (welke bepaling schendt de staat in dezen?) tot de conclusie kunt komen dat ‘rood maken’ ook best ‘blauw maken’ mag zijn. Mr. Cool c.s. zullen het wat dat betreft moeten doen met de wettelijke mogelijkheden die mr. Boogaard noemt.

15 RvdW 26/05/2011 om 20:54

Gezien par. 41 van de EHRM-uitspraak in Sejdic en Finci t. Bosnië en Herzegovina durf ik de stelling wel aan dat de Eerste Kamerverkiezingen dienen te voldoen aan art. 3 Eerste Protocol bij het EVRM. Een interpretatie in het licht van de door JU reeds genoemde ‘Code of Good Practices in Electoral Matters’ van de Commissie van Venetië lijkt me vervolgens bepaald niet uitgesloten.

16 M 27/05/2011 om 09:25

@Jesper Zuidberg,
Dank. Kennelijk heb ik de regels verkeerd geinterpreteerd en is er geen bescherming tegen het door mij geschetste scenario. Anders dan dat je als omkoper wel in het stembureau bij de telling aanwezig moet zijn en scherp moet opletten om een markering niet te missen. Lijkt me best lastig, riskant en niet op grote schaal uit te voeren.

17 Jesper Zuidberg 27/05/2011 om 10:41

@ M

Aardig om te vermelden, is dat artikel Z4 Kieswet een strafbepaling geeft voor omkoping. Wat opvalt, is dat het hier alleen om omkopen tot volmachtgeving gaat.

Overigens bepaalt artikel Z8 Kieswet dat het stelselmatig personen benaderen met het doel om een volmacht te verkrijgen ook strafbaar is. Bij mijn weten is er ten minste één grote landelijke partij waarvan vrijwilligers in ieder geval in het verleden bij voornamelijk ouderen langs de deuren zijn gegaan met het doel om ze te bewegen tot het geven van een volmacht.

Reactie achterlaten

{ 6 trackbacks }

Vorige post:

Volgende post: