Senaat past terughoudendheid gedurende de formatie

door WV op 30/08/2010

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Senaat past terughoudendheid gedurende de formatie

Het was tot voor kort goed gebruik dat de Eerste Kamer zich wat op de achtergrond hield bij de formatie. Ten eerste omdat de informatie en formatie meestal direct zijn gerelateerd aan Tweede Kamerverkiezingen. Het gaat er na (of op basis van) die verkiezingen om de getalsverhoudingen te vertalen in een coalitie die het vertrouwen van een meerderheid in de Tweede Kamer kan krijgen. Ook als een coalitie niet verder kan, wordt er in geval van lijmpogingen gezocht naar een alternatief op basis van de verhoudingen in de Tweede Kamer.

Die Tweede Kamer komt het politieke primaat toe. Dat volgt uit de bevoegdheden die die Kamer heeft en de wijze waarop die rechtstreeks wordt gekozen. Het mandaat van de Eerste Kamer ligt anders. Die Kamer wordt indirect gekozen, samengesteld op basis van de provinciale statenverkiezingen. De senaat heeft daarom ook een andere rol. Het is een bezinningskamer waarin niet de politieke discussie over beleid en wetsvoorstellen zoals die in de Tweede Kamer heeft plaatsgevonden, nog eens wordt overgedaan. De Eerste Kamer heeft een aanvullende, subsidiaire rol in dit opzicht; de senaat weegt beleid en voorstellen op andere schalen. Zaken die over het hoofd zijn gezien, argumenten die nog niet aan de orde zijn gesteld, dat soort zaken.

De senatorenbrief van 26 augustus aan informateur Opstelten getuigt niet van de bescheiden rol die de Eerste Kamer in het politieke bestel past. In die brief herinneren de Eerste Kamer fracties Opstelten aan zijn opdracht te komen tot een program voor een kabinet dat kan rekenen op een vruchtbare samenwerking met het hele parlement, inclusief de Eerste Kamer. De senatoren – die een meerderheid in de senaat vertegenwoordigen – vragen om bij het informatieproces te worden betrokken. Dat lijkt allemaal logisch, nu de overwogen minderheidscoalitie CDA/VVD niet op gedoogsteun van de PVV kan rekenen in de Eerste Kamer. Toch trekken de senatoren hier een veel te grote broek aan die de positie van de Eerste Kamer op termijn kan schaden. Ten eerste past het niet dat de senaat zich gedurende de informatie meldt. Dat past niet bij de rol en het politieke gewicht dat die Kamer toekomt. Ook is het ontijdig. Informeren in een politiek verpulverd landschap is al een heksenklus, maar het wordt helemaal onmogelijk als oppositiepartijen mee willen gaan praten over de informatie zelf en al helemaal als die uit de kringen van de Eerste Kamer komen. Daarmee ontstaat heel snel een onwerkbare situatie en een onregeerbaar land. Als er een resultaat ligt, kan de Eerste Kamer zich daarover uiten. Eerder blikkertanden kan het systeem destabiliseren.

De aanmatiging van een politieke rol op dit moment heeft nog andere mogelijk vervelende gevolgen, ook voor de senaat zelf. De provinciale statenverkiezingen van maart volgend jaar worden daarmee niet meer of minder dan een tweede verkiezingsronde na die van juni van dit jaar. Daarmee ondermijnt de senaat in wezen het gezag van het eigen mandaat, en ontstaat het risico dat de Kamer nog verder aan rolverwarring ten prooi gaat vallen. Als je je politiek zo breed maakt, dan kan je straks ook niet meer zomaar in de oude plooi van bezinningskamer vallen, maar zul je de verwachtingen bij de verkiezingen gewekt ook waar moeten maken (of denken dat te moeten doen). De Eerste Kamer kan zo verworden tot een soort politieke appèlinstantie en dat is niet waar ons politieke bestel, de (grondwettelijke) regels die we daarvoor hebben, op is ingericht. Het zou de Eerste Kamer sieren ook hier de rust en de bezinning aan de dag te leggen die al zolang het gezag van die Kamer schragen. Als de Eerste Kamer dit kabinet wil keren dan zijn daartoe nog voldoende (inhoudelijke) mogelijkheden in de nabije toekomst.

Wim Voermans

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: