Sesam, open u!

door Ingezonden op 05/06/2012

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Sesam, open u!

Een paar weken geleden vond hier een discussie plaats tussen mr. E.J. Daalder en prof. mr. J.A. Peters over de ontwikkelingen rondom openbaarheid van bestuur en de vraag of deze een bedreiging vormen voor de rechtsstaat. Dat een gebrek aan openbaarheid en transparantie een bedreiging kunnen vormen voor de rechtsstaat is evident. Het is immers veel makkelijker voor het bestuur om het legaliteitsbeginsel te omzeilen als burger en volksvertegenwoordiging in het duister tasten: ‘sunlight is the best disinfectant’

Om openbaarheid en transparantie juist een sterke impuls te geven, presenteerde Mariko Peters (GL) vandaag haar voorstel voor een nieuwe Wob. Daarmee zet ze hard in tegen de voorstellen van Donner (overgenomen door Spies). Onder Peters’ voorstel krijgt iedereen het recht op toegang tot publieke informatie, moet veel meer informatie actief openbaar worden gemaakt en worden verzoeken kosteloos en binnen twee weken afgehandeld.

Voor staats- en bestuursrechtjuristen is dit voorstel in meerdere opzichten interessant, maar omdat ik hier niet schaamteloos het voorstel wil promoten, beperk ik me tot een drietal opvallende onderdelen. De noodzaak voor een verbeterde openbaarheid en transparantie zal zeker ook in het parlementaire debat (en op dit blog) nog terugkomen.

(Full disclosure: ik ben actief betrokken bij het voorstel en schrijf mee aan het voorstel en de toelichting. Ik ben lid van de PvdA.)

Elke week verschijnt op dit blog een update van de (persconferentie van de) ministerraad. Het blijft daarbij onduidelijk wat er allemaal in de ministerraad is besproken of besloten. Helaas moeten we het doen met de persberichten. Onder het voorstel zal dat veranderen: agenda’s, besluiten en besluitenlijsten van de ministerraad moeten verplicht openbaar gemaakt worden (artikel 3:3 lid 2 sub e). Dat is niet alleen leuk voor de lezers van dit blog, maar ook voor Kamerleden (voor zover die groepen niet overlappen). Ook zij weten nu vaak niet wanneer er over zaken besloten wordt in de ministerraad en het is een stuk makkelijker om de koers te beïnvloeden voordat er een besluit gevallen is. Opvallend genoeg zijn de Kamerleden van de coalitiepartijen altijd iets beter op de hoogte dan de rest. De notulen vallen niet onder deze openbaarmakingsverplichting, waardoor de eenheid van de ministerraad in stand kan blijven.

Ook het parlement en de Raad van State (minus de Afdeling rechtspraak) gaan onder de nieuwe Wob vallen. Onder de huidige Wob zijn ze uitgesloten omdat ze geen bestuursorgaan zijn. Voor de Raad van State betekent dit onder andere dat wetsvoorstellen die door de regering ter advies naar de Raad worden gestuurd, al openbaar worden bij de adviesaanvraag (hiervoor wordt ook de Wet op de Raad van State aangepast). Voor de Eerste en Tweede Kamer betekent dit dat de ondersteunende diensten en de Kamers als geheel er wel onder vallen, maar individuele Kamerleden niet. Er is geen principiële reden om de Raad en de Kamers in hun geheel niet onder de Wob te laten vallen, al moet wel rekening gehouden worden met hun speciale posities.

Om de implementatie van de wet te begeleiden en de toepassing ervan te stimuleren komt er een een Informatiecommissaris. Diens voornaamste taak is om een cultuur-omslag in het bestuur tot stand te brengen. Daartoe krijgt de commissaris in de eerste plaats de opdracht om gevraagd en ongevraagd advies te geven over de uitvoering van de wet. Daarnaast beslist hij in administratief beroep. Geen bezwaar-fase meer dus, aangezien deze door veel gebruikers als overbodig of vertragend wordt ervaren. Het kan nu een flinke tijd duren voordat de rechter een oordeel kan geven over een verzoek, wat voor veel verzoekers een reden is om niet door te zetten. Door hier administratief beroep te introduceren, kunnen organen de procedure veel minder vertragen.

Ten slotte kan de Informatiecommissaris door organen om toestemming worden gevraagd om een verzoek te weigeren als kennelijk sprake is van misbruik van de Wob. Donner worstelde in zijn plannen nogal met een antimisbruikbepaling, aangezien misbruik enkel af mag worden geleid uit het verzoek. Als het oordeel hierover bij het orgaan zou liggen, zou snel misbruik kunnen worden gemaakt van deze antimisbruikbepaling. Door de beslissing hierover bij de Informatiecommissaris te leggen, wordt dat gevaar flink kleiner.

Al met al krijgt de Informatiecommissaris dus stevige bevoegdheden. Zijn positie wordt derhalve dezelfde als die van de Nationaal Ombudsman.

Het voorstel is vandaag gepresenteerd als onderdeel van de internetconsultatie op nieuweWob.nl. Daarbij worden een aantal vragen gesteld over de inhoudelijke keuzes van dit voorstel en de technische uitvoering daarvan. Ook is er een prijsvraag voor de preambule (considerans). Alle hulp is welkom.

Marijn van der Sluis

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 Matsoe Matsoe 06/06/2012 om 10:13

De te winnen prijs is natuurlijk aardig, maar een date met Mariko was natuurlijk leuker geweest!

2 a.zecha 22/06/2012 om 16:23

Indien partijvertegenwoordigers in parlement en regering inderdaad ook vertegenwoordigers van Nederlandse burgers willen worden, zouden zij m.i. dit initiatief wetsvoorstel daadwerkelijk steunen.
Belemmeringen daarbij zijn m.i. mogelijke. belangenverstrengelingen met liberale-markt-giganten. De laatstgenoemden zullen m.i. zich bij monde van hun vertegenwoordigers hevig verzetten tegen deze (groenlnkse) ruimere WOB-toegankelijkheid.

Snel na zijn inauguratie en conform zijn opvatting dat “A democracy requires accountability, and accountability requires transparency”. kondigde de huidige US-president een forse verruiming van de toegankelijkheid door herziene richtlijnen bij de toepassing van de Freedom of Information Act (FOIA).

Nederlandse politieke publieke bestuurders schuwen het democratisch transparant besturen vermits zij m.i. vrezen dat hun imago’s getoetst kunnen worden aan hun ware gezichten.
a.zecha

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: