Staatsrecht herbronningswijzer: VVD

door GB op 09/02/2012

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Staatsrecht herbronningswijzer: VVD

Dit blog geeft graag staatsrechtelijke voorlichting als er wat te kiezen of te verbinden valt. Zo verzorgden wij een staatsrecht stemwijzer tijdens de verkiezingen voor de Tweede Kamer (waarvoor we nota bene nog achter de vodden werden gezeten door het gesubsidieerde Instituut voor Publiek en Politiek). Ook recenseerden we even belangeloos als objectief het staatsrechtelijke gehalte van de kandidaat-senatoren, om de leden van Provinciale Staten bij te lichten bij hun keuze. In diezelfde reeks bespreken we ook graag rapporten of herbronningsdocumenten met staatsrechtelijke potentie. Deze keer een Liberaal Geschrift over ‘juridisering en het evenwicht tussen rechtsstaat en democratie’. Onbetwistbaar recht?, heet het. Een verwijzing naar Thorbecke’s Narede: ‘in beide gevallen stoort men, zoo handelende, door uitoefening van een formeel onbetwistbaar regt den regelmatigen gang der constitutionele regering.’

Het voorwoord komt op dit citaat terug. ‘Als we willen weten of de wetgever, de rechter en het openbaar bestuur inderdaad ten dienste van de burgers staan, zoals liberalen verlangen, dan is het niet alleen relevant te weten hoe de macht van bijvoorbeeld parlement of minister is afgebakend. Het komt ook aan op de vraag hoe zij van hun rechten gebruik maken.’ Of het hier onder woorden gebrachte liberale verlangen ook op Thorbecke is terug te voeren, vraag ik mij af. Volgens mij was zijn constitutionele ideaal niet één groot Nationaal Servicepunt, maar een staatsinrichting die ‘de vraag naar het hetgeen regt, waar, goed en uitvoerbaar is’ centraal stelt. Het aangehaalde citaat van Thorbecke slaat op het gebruik van bevoegdheden in dat kader, en juist niet conform de wens van het volk. Wat niet wegneemt dat de titel Onbetwistbaar recht? heel goed gekozen is.

Het gaat de liberalen namelijk om ‘juridisering’, gedefinieerd als: de culturele trend om het geldende recht, inclusief de rechterlijke uitleg ervan, te verheffen tot doel op zich en steeds vaker niet als voor verbetering door democratische besluitvorming vatbaar te beschouwen, dan wel als de onaantastbaarheid nabij. Met zo’n subtiele formulering is wel duidelijk: dat moeten we dus niet hebben. Daartoe is een aantal aanbevelingen opgesteld die variëren van de Crisis en Herstelwet permanent maken tot accepteren dat niet elk risico kan worden uitgesloten. Vertrouwende denkrichtingen bij VVD.

Maar het gaat nu ook over het evenwicht in de Trias Politica. Meer regeldruk draagt bepaald niet bij aan de kenbaarheid van het recht en versterkt de macht van de rechter. ‘Hoe donkerder het woud van de wetten, des te opvallender schijnt de zaklamp van de rechtsvinder.’ De rechter zal zo neutraal mogelijk moeten zijn, maar we weten allemaal dat er een grijs gebied is tussen de juridisch technische redeneringen en politieke afwegingen. Als een fact of common knowledge wordt aangevoerd dat een rechter een besluit waar hij het politiek gewoon niet mee eens is, sneller ondeugdelijk gemotiveerd zal vinden dan een besluit waar zijn linkse hart sneller van gaat kloppen. Dat vermoedt de VVD concreet bij de uitspraak van het hof Den Haag over krakers. Het Haagse hof oordeelde dat krakers niet zomaar zonder kort geding uit hun kraakpand gezet kunnen worden. Het is namelijk nogal wat om iemand op de enkele verdenking dat het eigenlijk niet zijn eigen huis is, meteen op straat te knikkeren en het verder aan hem zelf over te laten om eventueel aan te tonen dat hij dat huis wel degelijk huurde. De Teldersstichting daarover: ‘we verzanden in een politieke – en dus geen juridische – discussie als we twisten over de vraag of de kraker begrepen kan worden als een persoon met een woning en daarmee beschermd wordt door het EVRM.’

Let wel: dan moeten we het nog gaan hebben over het EHRM.

Dat hof heeft zich ‘buiten de maatschappelijke realiteit van de partijstaten geplaatst’. Waar dat volgt? Uit Lautsi, hoewel de Grote Kamer die veroordeling heeft ingetrokken. En natuurlijk het stemrecht van Britse gevangenen. En altijd weer die ene zaak waarin Straatsburg het wel heel zuur vond om een geadopteerd gehandicapt jongetje een toelage te weigeren omdat hij formeel pas op zijn 18e Fransman zou worden. Daarover schrijft de VVD dat het jongetje ‘nog nooit aan de sociale zekerheid had bijgedragen.’ Hoe dan ook: het moet anders. Dat kan volgens de VVD als het EHRM zich gewoon zou bekeren tot Scalia’s school van originalism, als het Comité van Ministers een grotere vinger in de pap krijgt om het Hof in zijn hok te houden als het zich met geluidsoverlast gaat bemoeien en als het Hof met de margin of appreciation-doctrine wat vaker een zaak laat passeren. Dan zal de werklast van het Hof ook weer beheersbaar worden.

Eigenlijk is dat allemaal geen nieuws. De ene helft is reeds kabinetsbeleid, de andere helft schreef Stef Blok een jaar geleden al in De Volkskrant. De kern van het denkwerk van de liberalen zit in de titel van het geschrift in combinatie met de hun definitie van juridisering: op de schaal van ‘een vonnis is ook maar een mening’ tot ‘Straatsburg locuta, causa finita’ zijn we iets te veel naar dat laatste opgeschoven. Met andere woorden: we moeten niet te snel achter elke overweging van het Hof aanhollen. Je hebt ook betwistbare uitspraken waarover dialoog mogelijk moet zijn. Die dialoog adviseert de Teldersstichting vooral.

Dat lijkt mij op zich een zeer zinvolle benadering, al wekt het toch enige argwaan als we een partij die de minister-president levert dit soort dingen zien ontwikkelen. Maar wie ben ik als juist het Hof zich onlangs van zijn meest inschikkelijke kant getoond heeft. Juist in een zaak tegen het Verenigd Koninkrijk, schikte het Hof in tweede instantie een beetje in om een Britse eigenaardigheid overeind te laten. Het enige probleem wordt dan echter toch weer die werklast, als er minder kwesties echt in Straatsburg worden afgedaan.

{ 2 reacties… read them below or add one }

1 Filip S. 10/02/2012 om 16:44

De dialoog aangaan is natuurlijk altijd goed, maar dan moet de VVD ook de juiste gang van zaken schetsen. Ik heb dat vorig jaar gedaan met Blok c.s., maar wat daar uitkwam werd ik niet vrolijk van. Ik hoop ook dat dit niet de inzet van de Teldersstichting is, maar blijkens uw bijdrage zijn zij nog niet gekeerd

In die zaak met dat Franse jongetje viel ik ook over de opmerking dat ‘er nog nooit was bijgedragen aan de sociale zekerheid’, dat was namelijk helemaal niet ter zake doende. Die meneer (het stadium van jongetje was hij reeds gepasseerd, maar gehandicapt was hij wel) voldeed aan alle eisen en verbleef al lang rechtmatig in Frankrijk. Hij had alleen geen Frans paspoort, maar een Afrikaans. Hij kon tevens niet voor een Frans paspoort in aanmerking komen. Nu kun je de politieke mening zijn toegedaan dat sociale zekerheid je alleen toekomt als je ook bijdraagt (zoals bij de AOW of de WW), maar niet enkel op basis van afkomst en paspoort.

Andere argumenten die ik van de beide auteurs kreeg te horen was dat het land het niet zo leuk vond dat het veroordeeld was. Nee, dat spreekt voor zich als in een van de toen aangehaalde zaken het EHRM de lidstaat alle hoeken van de kamer liet zien omdat het op alle bestuurlijke en juridische niveaus gefaald had. Hetzelfde gold voor een andere zaak waar het EHRM juist buiten de inhoudelijke toetsing was gebleken, maar omwonenden van een internationaal vliegveld wel bepaalde rechten gaf om zienswijze bekend te maken. Volgens mij is dat precies waar de MoA voor bedoeld is.

Je kunt niet een dialoog beginnen als je zo de beginselen van het hof tracht aan te tasten en met dergelijke argumenten jouw betoog wil aanzetten. Gelukkig maakten de beide VVD-ers het nog niet zo bont als de rechtsconservatief die een week voor Blok c.s. een artikel mocht publiceren in de VK. Die vergat voor zijn gemak maar even de dood van een stomtoevallige voorbijganger in Noord-Ierland om het optreden van het Britse leger te rechtvaardigen.

2 a.zecha 10/02/2012 om 18:51

Een 2-delig citaat uit het nieuwsbericht van “Friday 13 January 2012” v/d Teldersstichting over hun geschrift 113 is verhelderend.

“Juridisering wordt door de auteurs opgevat als een trend om regels, procedures, wetten en verdragsbepalingen minder te zien als instrumenten van beleid, ……. “
Impliciet wordt gesteld dat de auteurs wetgeving meer zien als instrumenten om de rechtsstaat te besturen (ten dienste van de bestuurlijke macht). Wetgevende macht en bestuursmacht samenwerkend als één macht!
Eindelijk zwart op wit in een nieuwsbericht van een liberale denktank.

“, ……… maar te verheffen tot doel op zich.”
Rechtsbescherming van een burger tegen wangedragingen van staatsbestuurders valt in het beste geval onder “juridisering” en/of ”doel op zich”.
a.zecha

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: