Staatsrecht Stemwijzer: D66

door GB op 08/04/2010

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Staatsrecht Stemwijzer: D66

D66 begint het staatsrechtelijke deel van het verkiezingsprogramma met een soort imitatie van Van Mierlo en zijn beroemde ‘wij waren ongerust’-spotje:

Burgers worden vaak teleurgesteld in een overheid die belemmeringen opwerpt, in plaats van wegneemt. Teleurstelling over politieke partijen die verwachtingen scheppen, maar deze niet inlossen. Teleurstelling over politici die van alles beloven, maar hun beloftes niet nakomen. D66 maakt zich zorgen over een overheid die haar status als betrouwbare partner verloren heeft. Verloren, door stuntelende, niet afrekenbare bestuurders. […]  Er wordt zelden of nooit iets afgeschaft in Nederland. D66 maakt zich zorgen over de verouderde staat van onze democratie. De spelregels van onze democratische rechtstaat zijn geschreven met de ganzenveer en moeten zien te overleven in de tijd van internet.

Het komt enigzins grotesk over om zo te beginnen. Anders dan toen is D66 namelijk inmiddels ook een partij geworden met een geschiedenis van compromissen sluiten en standpunten bijstellen. Na de nacht van Wiegel, na de nacht van Van Thijn en na het Afghanistan besluit: D66 stuntelde lekker verder in het kabinet. Ondanks dat ze daar sinds 1994 wel degelijk op worden afgerekend door de kiezer, omdat ze sindsdien bij elke kamerverkiezing verloren hebben. Laatstelijk bleven ze de SGP met één zetel voor. Maar goed. Ook marginalisatie kan een buitenstaandersperspectief rechtvaardigen. Verlaat de gevangenis en ga terug naar start!

De Volkskrant schreef dat staatkundige vernieuwing een ondergeschikte rol speelt in het verkiezingsprogramma. Voor dat oordeel moet uiteraard het hele programma gelezen worden, maar vergeleken met de tot nu toe besproken anderen is D66 verreweg de meest inhoudsvolle. Er is duidelijk een poging gedaan om ook discussies die wat minder aandacht krijgen in de media een plek te geven in het programma, en staatsrechtelijke onderwerpen die de afgelopen periode een rol speelden vallen duidelijk terug te lezen. Hervorming van het commissiestelsel in de Tweede Kamer (departementen overstijgen) is bijvoorbeeld een interessant maar specialistisch voorstel. Haakt aan bij de ‘Parlementaire Zelfreflectie’. Dat geldt ook voor het voorstel om Algemene Zaken de centrale rol te laten spelen bij de vertegenwoordiging van Nederland in Europa in plaats van Buitenlandse Zaken. Daarmee wordt een belangrijke hoeveelheid ambtelijk duwen en trekken definitief verbannen naar biografieën over figuren als Luns. De democraten realiseren zich wel dat ze daarmee de ongekozen minister-president meer macht geven. Een ‘aanwijzings-bevoegdheid’ (zoals die Balkenende graag wilde ten aanzien van de bonnetjes van het koninklijk huis) krijgt de minister-president pas als hij rechtstreeks is verkozen. Want dat punt staat nog altijd fier overeind: een gekozen uitvoerende macht op alle niveaus, met uiteindelijk – om historische redenen – niet meer dan een ceremonieel koningschap.

Historische redenen redden de waterschappen niet. Zij moeten – net als provincies – opgaan in landsdelen. Die zijn groter dan de huidige provincies. Een deel van de overheidstaken zal worden doorgeschoven naar de gemeenten; en ook zij zullen daarvoor moeten opschalen. Op rijksniveau valt er dan minder te doen, maar zijn er ook minder ministeries en ministers (geen ministers zonder portefeuille meer). Consequent van D66 is dat ze decentralisatie niet alleen met de mond belijden maar ook feitelijk vertalen in armslag voor gemeenten: meer mogelijkheden om lokaal belasting te heffen en accepteren dat er verschillen ontstaan tussen gemeenten.

Een andere lijn in het programma is het versterken van de positie van de Tweede Kamer, het meest rechtstreeks democratisch gelegitimeerde orgaan op landelijk niveau. De Tweede Kamer moet zich ook gaan bemoeien met de benoeming van belangrijke bestuurders, moet ambtenaren kunnen horen, de informateur benoemen en ook op voorstel van een 1/3 minderheid een enquête kunnen houden. Op de lange termijn wil D66 daarmee verder gaan:  geen verplichte advisering meer door de Raad van State, de Regering geen onderdeel meer van de wetgevende macht en de Eerste Kamer afschaffen of tenminste beperken tot een club die wetsvoorstellen alleen maar terug kan sturen.

D66 beseft wel dat ze daarmee het redelijk rigoreuze alternatief zijn geworden. Daarom hopen ze ook op een beetje hulp van de Staatscommissie Grondwet. Als die klaar is kan ‘de ruimte die ontstaat naar aanleiding van het advies van de commissie voor eventuele wijzigingen van de Grondwet’ ook worden gebruikt om de D66 plannen een stapje verder te helpen.

UPDATE CONGRES: van de democraten op het congres mocht het wel een grondrecht meer zijn. Zoals ook de socialisten vinden, hoort toegang tot internet in de grondrechtencatalogus.

{ 1 reageer… read it below or add one }

1 LD 18/04/2010 om 20:59

Het partijcongres leverde nog een aantal andere staatsrechtelijk interessante aanvullingen op het programma op. Zo werd een amendement om dubbelmandaten voor volksvertegenwoordigers te verbieden aangenomen. De motivering:

“D66 wil dat een einde wordt gemaakt aan het dubbelmandaat van volksvertegenwoordigers op verschillende niveaus. Het lidmaatschap van Tweede of Eerste Kamer, Provinciale Staten en Gemeenteraad dient de aandacht te krijgen die het verdient en niet te worden gecombineerd
met een tweede vertegenwoordigende functie. De Gemeentewet en Provinciewet worden op dit punt aangescherpt.”

In de mondelinge toelichting werd vooral gewezen op het gevaar van belangenverstrengeling. Een deel van de zaal vond het amendement opportunistisch, omdat het verwijt voor de hand ligt dat het is ingegeven door het dubbelmandaat van Geert Wilders. De meerderheid liet zich echter overtuigen door de indieners. Het amendement roept wel de vraag op waarom een gemeenteraadslid geen Eerste Kamerlid mag zijn, maar een wethouder of burgemeester wel. Qua mogelijke belangenverstrengeling lijkt er weinig verschil te zijn.

Verder werd een amendement om alleen de Hoge Raad met constitutionele toetsing te belasten verworpen en – als ik me goed herinner – een amendement om pas aan afschaffing van de Eerste Kamer te denken als een volwaardig systeem van constitutionele toetsing functioneert aangenomen. Ook komt in het programma een zin over onafhankelijk toezicht op de openbaarheid van overheidsinformatie.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: