Staatsrecht Stemwijzer: GroenLinks

door GB op 24/03/2010

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Staatsrecht Stemwijzer: GroenLinks

Staatsrecht is geen voters issue klaagde Thom de Graaf in de Volkskrant en Inge van der Vlies schrijft weinig hoopvol op het NJBlog dat constitutionele toetsing in het bijzonder en grondrechtenbescherming in het algemeen ‘best een rol zouden mogen spelen bij de verkiezingen.’ Desondanks gaan we op dit blog toch een poging doen om in de aanloop naar de verkiezingen een Staatsrecht Stemwijzer in elkaar te zetten. Daarvoor zullen we allereerst samenvattingen van verkiezingsprogramma’s geven op staatsrechtelijke punten. Vandaag de eerste: GroenLinks. Het is weliswaar nog maar een concept, maar veel wezenlijks zal er op deze punten waarschijnlijk niet veranderen.

GroenLinks wil fors verbouwen in het Huis van Thorbecke, vooral door het een en ander samen te voegen. Het meest verstrekkende is de ‘krachtige middenlaag’: zeven landsdelen waar de huidige provincies en de huidige waterschappen in opgaan. Deze landsdelen zullen zaken van het rijk kunnen overnemen bijvoorbeeld op het gebied van ruimtelijke ordening en verkeer en vervoer. Een deel van de taken van de huidige provincies (lichte jeugdzorg bijvoorbeeld) zou  juist weer naar de gemeenten moeten worden doorgeschoven. Niet alle gemeenten kunnen dat aan, zodat meer gemeenten zullen moeten samengaan om de benodigde schaalgrootte te leveren.

Op landelijk niveau valt in ieder geval minder te doen, zodat het aantal ministeries terug kan naar 8 en er gesnoeid moet worden in de ZBO’s. Het meest opvallend is de samentrekking van Binnenlandse – en Algemene Zaken. Betekent dit dat de minister-president (weer) een  zwaar ministerie zal moeten gaan leiden? Om zich vervelende parlementariërs voor te zijn stelt GroenLinks voor om de Tweede Kamer terug te brengen tot 100 leden, en de Senaat helemaal af te schaffen. En uiteraard pleit GroenLinks voor het invoeren van constitutioneel toetsingsrecht.

Ter versterking van de democratie stelt GroenLinks voor om burgers twee stemmen te geven. Eén op een partij en één op een voorkeurscoalitie. Meer dan de mogelijkheid een voorkeur uit te spreken wil GroenLinks de kiezer niet geven: de Tweede Kamer kiest (in)formateur, minister-president en staatshoofd. Jawel, Nederland moet ‘op termijn’ een republiek worden. Ook op lokaal niveau mogen de burgers niet rechtstreeks de uitvoerende macht kiezen: de gemeenteraad kiest de burgemeester. Maar ondanks dat niet rechtstreeks voor de uitvoerende macht gestemd kan worden moet het allemaal wel veel ‘dualer’ in alle bestuurslagen. Voor gewone burgers heeft GroenLinks het correctieve en adviserende referendum in petto, en een heel nieuwe Wet op vrijheid van informatie. ‘Deze legt het recht op vrije toegang tot informatie van de publieke sector vast, alsmede een plicht tot snelle openbaarmaking. Het aantal uitzonderingsgronden wordt beperkt.’

Over de problemen bij politieke partijen is GroenLinks helaas weinig concreet: wat dat betreft alleen een oproep tot een ‘Breed Maatschappelijk Debat’ – een term waar men zich volgens mij vroeger vrolijk over maakte.

UPDATE CONGRES: De plannen om de Tweede Kamer te strippen zijn door het congres afgeschoten. Voor de argumenten, zie hier. Ook het voorstel om een aparte stem op de coalitie uit te brengen moest eraan geloven. De jongeren gingen vervolgens dwars op de referendumplannen van hun partij, gevolgd door het congres. Het koningshuis werd tenslotte dwarsgezeten door Ineke van Gent hoger op de lijst te plaatsen.

{ 10 reacties… read them below or add one }

1 Hank 24/03/2010 om 08:11

Wat bedoelt GL precies met de problemen bij politieke partijen?

2 GB 24/03/2010 om 10:20

Een ‘legitimiteitscrisis’ met in één adem daarbij de ‘geringe betrokkenheid van burgers bij de politiek’; teruglopende ledenaantallen dus.

3 Wouter Hulstijn 24/03/2010 om 12:37

Het is teleurstellend dat GL de noodzakelijke bezuinigingen zoekt in grootscheepse verbouwing van de landsinrichting. Dit levert altijd slechts papieren bezuinigingen op. Als het werk niet minder wordt – en daar zorgen burger en politicus samen wel voor – zal er ook niet minder worden uitgegeven.
Trouwens, hoeveel burgers denken na over de gewenste coalitie? Weinigen, en degenen die het doen wilen maar één coalitie: zij die doet wat hij wil (in het algemeen belang uiteraard)

4 Sanne Crombach 24/03/2010 om 14:31

Ik vind vooral de combinatie van afschaffen eerste kamer en afschaffing van 120 GW interessant, er valt wel het een en het ander voor te zeggen. Verder wil ik nog even laten weten dat ik dit een hele goede site vind met interessante artikelen!

5 MD 24/03/2010 om 14:47

Ik vind het fascinerend dat constitutionele toetsing als alternatief voor de Eerste Kamer wordt gezien (ik heb het huidige verkiezingsprogramma niet doorgelezen maar een dergelijke overweging ben ik wel eens bij Halsema tegen gekomen). Alsof die een vergelijkbare toetsing uitvoeren en hetzelfde doel dienen! De rechter wordt wat mij betreft toch al veel te veel gezien als een dorpsoudste die Rechtvaardige Oordelen velt, maar deze uitkleding van het parlement maakt het er niet beter op!

6 Ans H. 24/03/2010 om 17:24

MD, waar heb jij dan gelezen dat Halsema constitutionele toetsing ziet als een alternatief voor toetsing door de Eerste Kamer? Volgens mij heeft Halsema gedurende de gehele eerste lezing van haar voorstel betoogd dat de rechter een aanvullende rol speelt, en de toetsing door de wetgever geenszins overneemt. Dit citaat uit de nadere memorie van antwoord spreekt wat mij betreft boekdelen:

“De leden van de fractie van de VVD vragen tenslotte of het gebrek aan vertrouwen in de volksvertegenwoordiging niet voorwerp van zorg zou moeten zijn. Als er inderdaad sprake is van gebrek aan vertrouwen in het (functioneren van het) parlement, dan is dat zeker zorgelijk. Deze kwestie staat echter los van mijn voorstel. In dat voorstel staat niet gebrek aan vertrouwen in de volksvertegenwoordiging centraal, maar liefde voor de Grondwet en vertrouwen in de waardevolle aanvullende rol die de nationale rechter hier vanuit de rechtsstaatgedachte kan spelen. Wetgever en rechter hebben ieder een eigen rol te spelen. De wetgever toetst in abstracto vooraf, de rechter in een concreet geval achteraf. Toetsing
achteraf door de rechter zal de wetgever mogelijk tot nog grotere
zorgvuldigheid verleiden. Dat komt de rechtsbescherming van burgers en de «checks and balances» in onze democratische rechtsstaat ten goede.”

De bezwaren van GroenLinks tegen de Eerste Kamer (die overigens in het conceptverkiezingsprogramma niet worden toegelicht) komen mijns inziens eerder voort uit de beperkte(re) democratische legitimatie van dit orgaan en de conservatieve inslag van senatoren als het gaat om staatkundige vernieuwing. Wat ook meteen de reden is dat het voorstel de Eerste Kamer af te schaffen kansloos is…

7 MD 24/03/2010 om 17:51

Ik kan de vindplaats zo niet terugvinden. Wel een citaat dat misschien evenzeer tekenend is voor hoe zij tegen de functie van rechters aankijkt: “De rechtszaal kan het forum bieden waar traditionele waarden geconfronteerd worden met nieuwe waarden in de pluriforme samenleving, zonder dat de ‘logge’ wetgever het debat domineert, dicteert of doet stagneren.” (Kamerstukken II, 2003/04, 28 331, nr. 11, p. 3 (nota n.a.v. verslag).

Ze erkent dus inderdaad wel dat wetgever en rechter een eigen, van elkaar te onderscheiden rol spelen, maar zoekt haar heil m.i. veel te veel in rechters en rechtspraak. Blijkens het bovenstaande citaat ziet ze rechtspraak deels zelfs als alternatief voor wetgeving. Het argument dat de Eerste Kamer onvoldoende of slechts weinig democratisch gelegitimeerd zou zijn kan ik overigens niet rijmen met de gedachte dat het volgens haar door de Kroon voor het leven benoemde ambtsdragers moeten zijn die uiteindelijk beslissen over de juiste uitleg van de Grondwet.

8 Ans H. 24/03/2010 om 21:58

Bedankt voor je reactie MD. Ik hoor graag weer van je als je de vindplaats gevonden hebt. Het citaat dat je nu geeft vind ik, zeker gezien het feit dat je nogal scherpe woorden als ‘uitkleding van het parlement’ gebruikt, niet erg overtuigend. Je leest er mijns inziens teveel in. Het standpunt van Halsema is duidelijk: abstracte toetsing van wetsvoorstellen aan de Grondwet door de wetgever (inclusief de Eerste Kamer zolang die nog bestaat) blijft onverminderd van belang. Daarnaast kan aanvullende, concrete toetsing door de rechter de rechtsbescherming van de burger verhogen. Het citaat ziet op de situatie dat de afweging van de wetgever lang geleden heeft plaatsgevonden. Hoe kan een burger dan de wetgever verleiden de afweging opnieuw te maken, in het licht van misschien inmiddels gewijzigde omstandigheden? ‘Naar de wetgever’ stappen kennen we niet in ons staatsrecht. Het petitierecht en het zwak ontwikkelde burgerinitiatief zijn in Nederland nauwelijks serieuze opties om de wetgever aan het werk te zetten. In die situatie kan rechterlijke toetsing een ingang bieden. Waarmee helemaal niet gezegd is dat de burger die schending van zijn grondwettelijke grondrechten claimt gelijk krijgt.

Je laatste zin begrijp ik niet. Daar leg je weer een relatie tussen óf toetsing door de wetgever (i.c. de Eerste Kamer) óf toetsing door de rechter. Die relatie is er niet. Het argument dat de democratische legitimatie van de Eerste Kamer zwak(ker) is en dat deze Kamer mede daarom afgeschaft dient te worden, wordt vooral gebruikt in relatie tot de rechtstreeks gekozen Tweede Kamer. Zo heeft GroenLinks het argument volgens mij ook altijd naar voren gebracht. Niettemin heb je natuurlijk een punt als je zegt dat de rechter (met uitzondering misschien van de raadsheren van de Hoge Raad, bij wier benoeming de Tweede Kamer nog betrokken is) niet over een sterke democratische legitimatie beschikt. Zijn legitimatie is echter gelegen in zijn onpartijdigheid en onafhankelijkheid, en daarmee in de rechtsstaat. Dat is een andere legitimatie, maar geenszins een zwakkere.

Als de wetgever zijn taak om wetsvoorstellen te toetsen aan de Grondwet verzaakt, dan is dat op zichzelf nog geen reden om de rechter toetsingsbevoegdheid te geven. Andersom is een goed ontwikkelde toetsing door de wetgever geen reden om van constitutionele toetsing door de rechter af te zien. Zoals je zelf al opmerkt, gaat het om verschillende vormen van toetsing. Het voorgaande neemt niet weg dat er op de toetsing door de wetgever wel het nodige aan te merken valt. Regering, Raad van State, Tweede Kamer én Eerste Kamer gedragen zich op dit vlak vaak inconsequent, arrogant en opportunistisch. Jit Peters en Geerten Boogaard hebben daar recent nog een schitterend voorbeeld van gegeven in een NJB-artikel. Het betrof het geval van een senator die tijdens de behandeling van het voorstel-Halsema nog verontwaardigd had uitgeroepen dat in de Eerste Kamer toetsing aan de Grondwet wel degelijk werd uitgevoerd. Binnenkort zou zelfs een compleet beleidsdebat aan wetgevingskwaliteit worden gewijd! En vervolgens ging het in dat debat geen minuut over toetsing aan de Grondwet. En zo zijn er nog wel meer voorbeelden, zoals de rare fratsen van de wetgever in het Antillendossier, waarover op deze blog uitgebreid geschreven en gediscussieerd is, of de senator die tijdens een debat over de bewaarplicht van telecommunicatiegegevens niet meer kan uitbrengen dan dat de vraag naar de grondwettigheid van het voorstel ‘moeilijk’ is. Dit alles geeft in elk geval deze burger geen moed.

9 MD 25/03/2010 om 07:51

Beste Ans, ik ben het nogal met je oneens maar volgens mij is dit niet de plaats om dit debat hierover verder te voeren.

Mijn ‘scherpe woorden’ handhaaf ik overigens ook zonder die discussie op basis van de door GB weergegeven samenvatting. Ik vind het terugbrengen van het aantal Tweede Kamerleden naar 100, onder afschaffing van de Eerste Kamer een uitkleding van het parlement. Of er nu een relatie bestaat met wat rechters wel of niet gaan doen of niet.

10 PJK 19/04/2010 om 09:48

En wat was het spannend. Bij de meeste staatsrechtelijke onderwerpen kwame de (toen nog werkende) stemkastjes te voorschijn. De EK moest er aan geloven met 410 tegen 416 stemmen…

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: