Stempuzzelen in de Senaat

door GB op 05/04/2011

in Haagse vierkante kilometer, Uitgelicht

Hoewel je er officieel geen rechten aan schijnt te kunnen ontlenen, loont het altijd de moeite het stenogram van de vergaderingen van de Eerste Kamer door te nemen. Het stenogram van dinsdag 29 maart 2011 zorgt ervoor dat wij onze favoriete hobby kunnen uitoefenen: stempuzzelen aan hand van de lijst met aan- en afwezigen. De casus betreft dit keer de gang van zaken rondom een motie Schuurman om het natuurbeleid in de lucht te houden. De motie is, aldus de site van de Eerste Kamer, na stemming bij zitten en opstaan verworpen. De fracties van de ChristenUnie, de PvdA, de PvdD, de OSF, D66, de SP en GroenLinks stemden voor. Dat zijn op papier 37 leden en daarmee een half lid te weinig voor de helft, en een heel lid voor een meerderheid.

Laten we deze uitslag eens langs de lijst met aanwezigen leggen. Van de fracties die vóór hebben gestemd was alleen het lid Peters van de SP absent. 36 stemmen vóór dus. Hoewel het niet in het stenogram staat, mogen we aannemen dat de fracties van CDA (21 zetels), VVD (14 zetels) en SGP (2 zetels) tegen hebben gestemd. De eerste twee waren verre van compleet. De senatoren Flierman en Biermans verbleven namelijk in het buitenland, terwijl de leden Doek en Broekers-Knol wegens persoonlijke omstandigheden afwezig waren. Dat is 37 stemmen min 4 = 33 stemmen tegen de motie. Kortom, zelfs als we de heer Flierman nog meerekenen (hij staat zowel bij de aanwezigen als de afwezigen) moet de motie als aangenomen worden beschouwd. Wat is hier in vredesnaam aan de hand?

Het antwoord:  bij een stemming bij zitten en opstaan gaat de Eerste Kamer uit van de fictie de aanwezige leden door te gaan staan alle stemmen van hun fractie uitbrengen. De constitutionele zuiverheid van deze praktijk was hier al eerder voorwerp van discussie. Conclusie toen: een precieze uitslag is de norm, alle makkelijkere vormen zijn bedoeld om tijd te besparen als toch wel duidelijk is wat het besluit van de Kamer gaat worden. We hebben al eens een stemming gehad waarbij een motie verworpen zou zijn als iedere senator wel zijn eigen stem had mogen uitbrengen. Dat ging toen over – niet onbelangrijk – de hypotheekrenteaftrek. Er waren meer afwezigen bij het ‘voorkamp’, dan bij het ‘tegenkamp’, zodat een hoofdelijke stemming tot andere verhoudingen had geleid.

Nu doet zich echter een andere figuur voor die de houdbaarheid van de fictie uitdaagt. De oplettende lezer zal in het voorafgaande maar 74 zetels hebben geteld, terwijl de Senaat 75 leden kent. De verklaring: een hele fractie was afwezig. In dit geval ging het – overigens niet voor het eerst – om de SP-afzwaaier, de fractie Yildirim. Hij was de verkiezingen aan het waarnemen in Kazachstan, en dus was zijn hele fractie afwezig. De Voorzitter vroeg, conform de gewoonte, wie voor de motie was en constateerde vervolgens dat er fracties ter waarde van 37 zetels gingen staan. De tegenstemmers werden niet geïnventariseerd, zodat de fractie Yildirim het tegenkamp aan 38 fictieve tegenstemmen hielp. Was hij evenwel aanwezig geweest, dan was de motie waarschijnlijk aangenomen geworden omdat Yildirim niet bekend staat als een fan van CDA, VVD of SGP. Maar goed, dan had hij maar aanwezig moeten zijn is kennelijk de gedachte.

Het ontbreken van een persoon wiens stem niet door een ander kan worden uitgebracht (omdat er niemand van zijn fractie is om dat te doen) leidt in dit geval nog tot andere vraagtekens bij de gekozen stemmethoden. De Voorzitter vroeg, conform de gewoonte, wie voor deze motie was en constateerde aansluitend dat er een clubje mensen ter waarde van 37 zetels ging staan. De overige 38 zetels werden geacht tegen te hebben gestemd, waarmee de motie was verworpen. Had de Voorzitter het evenwel andersom gedaan, dan had hij geconstateerd dat de tegenstemmers ook maar een waarde van 37 zetels op de been konden brengen. Als hij dan het inventariseren van de voorstemmers achterwege had gelaten, was de motie aangenomen verklaard. Had de Voorzitter beide kampen geïnventariseerd dan hadden de stemmen gestaakt: 37 voor, 37 tegen. Bij stakende stemmen wordt het nemen van een besluit uitgesteld tot een volgende vergadering, waarin (de fractie) Yildirim misschien wel aanwezig zou kunnen zijn. Of waarin een hoofdelijke stemming zou worden gehouden.

Als er straks druk op de Eerste Kamer komt om met krappe verhoudingen belangrijke politieke besluiten te nemen, dan zijn zulke krakende procedures geen aanbeveling, lijkt me. Evenmin is het aan te bevelen om stenogrammen te publiceren waarin 70 leden aanwezig zijn, en er zes leden zich hebben afgemeld.

{ 10 reacties… read them below or add one }

1 PJK 05/04/2011 om 09:51

Werkelijk onbegrijpelijk. Is hier vanuit de EK zelf niet wat rumoer over ontstaan?

2 MD 05/04/2011 om 09:55

Curieuze gang van zaken weer… Kennelijk houdt de Voorzitter ook geen rekening met leden die zich onthouden van stemming, althans een ongeldige stem uitbrengen (door bijvoorbeeld niet te antwoorden als zouden worden opgeroepen? Als ik het goed zie, wordt nu dus de fictie gehanteerd dat de Kamer geheel aanwezig is. Dit vind ik vrij bizar. zeker als er specifieke regelingen zijn voor het quorum enzo.

3 John Massar 05/04/2011 om 11:19

Onbegrijpelijke gang van zaken. Als je pretendeert dat als de complete 1e kamer aanwezig zou zijn en zijn stem uit had kunnen brengen, hoort daar ook de fractie Yildrim bij. Zij stemgedrag had dus meegewogen moeten worden, of er had geen stemming plaats kunnen vinden. Ik ben echter niet in alle gevallen voor een hoofdelijke stemming, waarbij een “toevallige” meerderheid de doorslag geeft, afhankelijk van het minst aantal absenten.

4 Nicole Bode 07/04/2011 om 00:46

Het verbaast me allemaal weer niets. In de Tweede Kamer is iets dergelijks ook eens gebeurd: de hele fractie Verdonk was afwezig (Groep Verdonk, één lid: Rita Verdonk). De aanwezige Kamerleden stemden allemaal voor (min één dus), terwijl de voorzitter toen verklaarde dat de motie / het wetsvoorstel met algemene stemmen was aangenomen. Ik neem het de voorzitter geenszins kwalijk, eenmansfracties doen maar wat en zijn zelden aanwezig. De vermoeide toon van de Kamervoorzitter was iedere keer een voorbode voor zoiets.
De tafereeltjes in het Britse parlement zijn wel mooi: mensen die met ziekenhuisbed en al worden binnengereden voor een stemming. That’s the spirit!

5 GS 07/04/2011 om 11:37

Ik ben niet op de hoogte van de stemprocedure in de Eerste Kamer, maar als ik dit artikel lees, schijnt het mij toe dat men een verstandige gewoonte aanhoudt door alleen de voorstemmen te inventariseren. Dat betekent namelijk dat de status-quo (van het regeringsbeleid, de wetgeving of wat dan ook) altijd gehandhaafd blijft, tenzij onomstotelijk is vastgesteld dat een meerderheid van de volksvertegenwoordigers de bestaande situatie wil veranderen. Dat is een conservatieve benadering die mij prima lijkt te verdedigen. (En ja, dan had Yildirim maar aanwezig moeten zijn. Zolang men niet zeker is van een meerderheid, moet het devies zijn: de status-quo handhaven.)

Het inventariseren van de voorstemmen en het inventariseren van de tegenstemmen zijn mijns inziens dan ook niet equivalent. Stemmen voor een motie zijn immers stemmen om iets te veranderen en daar moet je voorzichtig mee zijn (tenminste, als je je behoudend opstelt). Stemmen tegen een motie zijn echter stemmen om de status-quo te handhaven, maar dat is ook hetgeen gebeurt als er helemaal niet wordt gestemd.

Het inventariseren van de tegenstemmen lijkt me dan ook niet zinvol. Als er een meerderheid tegen de motie is, gaat de motie vanzelfsprekend in de prullenbak en blijft de status-quo gehandhaafd. Maar als er een minderheid tegen de motie is, weet je nog steeds niet zeker of er een meerderheid is die de bestaande situatie wil veranderen. Ook in dat geval zou er dus niets mogen gebeuren.

6 maartje 07/04/2011 om 15:05

Mee eens. Totdat iemand een motie indient om de status quo niet te handhaven. Het zou aardig zijn te onderzoeken of moties in de regel ook zo in stemming worden gebracht en of het reglement van orde daar iets over zegt.

Bij amendementen ligt het overigens ingewikkelder. Een wetsvoorstel is immers een voorstel tot wijziging van de status quo (door de regering of een aantal kamerleden). Een amendement kan dus behoudend zijn (toch de status quo handhaven) of een ander voorstel tot wijziging van de status quo inhouden.

7 MD 07/04/2011 om 15:46

Ik kan die redenering niet helemaal volgen. Ten eerste niet omdat stemmingen volgens mij niet simpelweg in voor of tegen de status quo ingedeeld worden. En ten tweede niet omdat het inventariseren van alle stemmen nodig is om erachter te komen wat de werkelijke stemverhoudingen zijn. Dat laatste is van belang omdat uitgaan van de fictie dat alle Kamerleden aanwezig zijn op zijn minst in strijd is met de geest van de quorumregeling.
Het enkel tellen van de voorstemmer betekent volgens mij dat tegenstemmers lekker thuis kunnen blijven, terwijl een voorstel slechts dan wordt aangenomen als er een absolute meerderheid (een meerderheid dus van het Grondwettelijk aantal leden) voorstemt.

8 GS 07/04/2011 om 19:02

Mijn redenering houdt inderdaad geen stand. Ik ging er in mijn naïviteit van uit dat er een absolute meerderheid nodig was om een motie aanvaard te krijgen…

9 Gary Avercamp 08/04/2011 om 09:20

Misschien wel naief van mij, maar: het handhaven van de status quo zou toch inhouden dat men wetsvoorstellen – die immers ergens wijziging in aanbrengen – juist niet aanneemt?

10 maartje 08/04/2011 om 20:47

Inderdaad. Maar mijn bijdrage gaat over amendementen op wetsvoorstellen.

Reactie achterlaten

{ 9 trackbacks }

Vorige post:

Volgende post: