Stop het liegen (niet)

door IvorenToga op 13/05/2014

in Rechtspraak, strafrecht

Post image for Stop het liegen (niet)

Medeblogger Korthals Altes kwam vorige maand met een originele en inventieve beschouwing over de liegende verdachte. De liegende verdachte moet worden teruggedrongen en dat kan – zonder enige twijfel – door hem onder ede te laten verklaren. Of hij vertelt de waarheid of hij zwijgt.

Dat is nogal wat.
De verklaringsvrijheid van de verdachte wordt per definitie aangetast want hij mag niet meer liegen. De verdachte gaat door zijn zwijgen ook meer dan nu meewerken – zij het passief – aan zijn eigen veroordeling, want hij heeft de kans om onder ede zijn onschuld te betogen en dat doet hij niet. Waarom toch niet? Zo werkt het natuurlijk nu ook al, alleen dan nog veel sterker. Tegengeworpen kan worden dat het dan niet om het bewijs gaat maar we hebben ook nog de overtuiging. Wie kent niet de grap over een ex collega-advocaat waarbij de voorzitter tegen de oudste rechter zegt: “het bewijs was er al, de overtuiging komt net binnenwandelen”. Zwijgen laat zich hier zeker vergelijken. Het is toch niet voor niets dat de helft van de zwijgers bij de politie hoort dat dit zwijgen toch alleen maar schuld kan betekenen. De door Korthals Altes genoemde vrijheid om niet te verklaren is in de door hem voorgestelde aanpak relatief, meer dan nu.

Aan het voorstel kleven ook grote praktische bezwaren.
Anders dan wordt gedacht liegen verdachten vaak ook tegen hun advocaat. Zoals Korthals Altes terecht opmerkt zijn het de advocaten die inschatten dat zwijgen beter is als (geconstateerd) liegen en dat je beter met verklaren kunt wachten totdat het hele dossier bekend is. Dat de verdachte dan later verklaart conform inhoud dossier kan immers twee dingen betekenen: of hij heeft zijn verklaring helemaal afgestemd op die inhoud of hij verklaart conform dossier omdat dat nu eenmaal de waarheid bevat en zijn verklaring ook. Daar zit het probleem dus niet, de eventuele meineed zal ook lastig te bewijzen zijn.
Het probleem van Korthals Altes (en vele anderen) zit in het oeverloos gezwets.
Mij lijkt het een illusie dat beëdiging daar een eind aan gaat maken. De zwetsende verdachten zijn meestal bereid om aan de leugendetector te gaan, zij zweren op het licht in de ogen van hun kinderen en op ieders graf. Daar kan een meineed best bij. Sterker, deze verdachten zullen in de beëdiging juist een mogelijkheid zien hun leugens nog meer kracht bij te zetten.
Het cultureel bepaalde liegen (“je bent pas schuldig als je zelf bekent”) zal er ook niet door afnemen.
Wellicht gaat er juist meer gelogen worden.

Daarbij komt dat zonder handhaving dit een lachertje wordt en de praktijk die we allemaal kennen bij liegende getuigen is in dat opzicht weinig hoopgevend; die lopen immers meestal na bewezen diensten fluitend de zaal uit. Het gaat justitie meestal niet om het liegen als zodanig, justitie beoordeelt de betekenis van de verklaring en pas als voor de zaak gevaar dreigt komt justitie in het geweer. Zal ook wel met capaciteit te maken hebben.

De positie van de advocaat wordt een lastige.
Een advocaat die met potentieel meinedige getuigen wordt geconfronteerd kan meestal met wat uitleg wel voorkomen dat het zover komt. In het uiterste geval kan hij desgewenst afscheid van de cliënt nemen. Maar de advocaat die zijn ontkennende cliënt afraadt om onder ede te verklaren breekt al snel de vertrouwensrelatie af. Gelooft mijn advocaat mij niet eens? Er ontstaat een reden voor de advocaat om de waarheid niet te horen en dat kan de kwaliteit van de rechtsbijstand aantasten. En wanneer de advocaat weet dat zijn cliënt onder ede staat te liegen wordt het wel erg lastig om bij pleidooi op de kracht van die eed te wijzen; als hij dat dan inderdaad niet doet is dat ook weer veelzeggend voor de overtuiging en wat vindt de cliënt daar dan weer van?

Het is een originele en inventieve gedachte maar ik stel voor het toch maar te houden bij het “ik hoor het u zeggen” en “uw standpunt is duidelijk”.
Dat zou best wat vaker kunnen en rechters hebben het ook deels in eigen hand om oevers rond gezwets neer te zetten. Gewoon waar nodig een wat strakkere regie.

Het voorstel van Korthals Altes zou wel een mooi miniatuurtje op kunnen leveren. De onder ede liegende verdachte die op de zitting waar de meineed wordt behandeld betoogt dat hij wel degelijk de waarheid heeft gesproken. Enzovoort. Het Droste-effect in de rechtszaal!

Peter Plasman
Strafpleiter

Deze bijdrage verscheen eerder op Ivoren Toga

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: