Ter Horst en referenda

door FTG op 02/12/2009

in Haagse vierkante kilometer

In Zwitserland is bij referendum bepaald dat er geen minaretten meer gebouwd mogen worden. Ik begrijp die Zwitsers wel. Een imam die vanaf een minaret in lederhosen, jodelend of eventueel met alpenhoorn, tot het gebed oproept, dat is natuurlijk geen gezicht.

Voor minister Ter Horst was de uitslag van het Zwitserse referendum aanleiding om te verkondigen dat ze blij is dat Nederland geen bindend referendum kent. Dit lijkt me een flagrante schending van de eer van het Zwitsers eedgenootschap. Daarnaast is het ook om een andere reden opmerkelijk. Er kunnen diverse redenen zijn om tegen een referendum te zijn. Correctieve referenda werken conservatief: je kunt er alleen veranderingen mee tegen houden. Bindende referenda, zoals in Zwitserland, hebben weer andere nadelen. Ze bestrijken bijvoorbeeld meestal niet het volledige probleem. Stel dat bij zo’n referendum besloten wordt de uitkeringen te verhogen. Dan brengt dat met zich mee dat elders bezuinigd moet worden. Waarop bezuinigd moet worden, daarover wordt in het referendum niet (noodzakelijkerwijs) besloten. Er moet dus nog steeds een politiek heikele kwestie beslecht worden. Het kan ook problemen van technisch-juridische aard met zich mee brengen, zoals de vraag of de uitslag van een referendum in strijd is met de grondwet of met bepaalde verdragen.

Opvallender is het als iemand, zoals Ter Horst, zegt tegen een beslissend referendum te zijn, omdat de uitslag van het referendum onwelgevallig kan zijn. Dat klinkt nogal regentesk (waar op zich overigens niets mis mee hoeft te zijn), want het komt neer op de stelling dat als we het volk onmiddellijke invloed geven op politieke beslissingen, dat dan kan leiden tot foute beslissingen. Aan die stelling liggen twee interessante vooronderstellingen ten grondslag. De eerste vooronderstelling is dat er kennelijk, naar objectieve maatstaven gemeten, goede en foute politieke keuzes zijn. Zoals het bijvoorbeeld goed, of juist fout is om de WAO-leeftijd te verhogen naar 67 jaar, of zoals het goed of juist fout is om geen onderzoek te verrichten naar de Nederlandse betrokkenheid bij de Irakoorlog.

De tweede vooronderstelling is dat Ter Horst weet welke beslissing goed is of fout. Zo is het bijvoorbeeld goed om de WAO-leeftijd te verhogen naar 67 jaar, ook al had haar partij daar niets over in het verkiezingsprogramma staan en zou haar partij ongetwijfeld tegen zijn als die partij oppositie voerde. Het is ook goed om de betrokkenheid van Nederland bij de Irakoorlog niet te onderzoeken, ook al is haar partij daar eigenlijk voorstander van.

Hoe weet Ter Horst eigenlijk zo precies wat goed is en wat fout? Is dat een vaardigheid die automatisch op je neerdaalt als je in de regering of in het parlement komt? Ikzelf heb wel voorkeuren voor bepaalde politieke oplossingen, maar ik heb vrijwel nooit de absolute zekerheid dat die oplossing ook de juiste is. Het is met betrekking tot de meeste politieke kwesties zelfs de vraag of keuzes daarin te bestempelen zijn als goed of fout.

Eigenlijk zegt Ter Horst dat je het volk niet kunt vertrouwen als het gaat om het nemen van belangrijke politieke besluiten. Het volk is daar niet wijs en geïnformeerd genoeg voor en heeft de neiging zich te laten leiden door de waan van de dag. Het is daarom verstandiger als er tussen het volk en besluitvorming een buffer zit, zoals een volksvertegenwoordiging en een regering met het vertrouwen van de volksvertegenwoordiging. Dat standpunt is niet noodzakelijkerwijs onjuist (ook al schijnt het parlement zich eveneens te laten leiden door de waan van de dag). Maar formuleer het dan ook op die manier in discussies over de invoering van het referendum en draai er niet omheen. Eigenlijk is het standpunt van Ter Horst: het volk is te dom en heeft foute politieke opvattingen, daarom is een referendum geen goed idee. Ik betwijfel echter of ze, bijvoorbeeld op verkiezingtournee, dat standpunt op die wijze durft te formuleren.

{ 7 reacties… read them below or add one }

1 FJJ 02/12/2009 om 08:35

De stelling van Ter Horst lijkt me niet noodzakelijkerwijs onjuist, maar er is nog een aanvullende reden om (bindende) referenda af te wijzen.

Als volksvertegenwoordigers er een potje van maken en – zoals gezegd – zich laten leiden door de waan van de dag, dan schop je ze naar huis.

De kiezer is echter aan niemand verantwoording schuldig, er ontbreekt dan ook controle. De enige vorm van controle is van kiezer op kiezer in steeds wisselende meerderheden, wat de stabiliteit van het politieke systeem net bepaald vergroot.

2 C.N. 02/12/2009 om 09:16

Er ontbreekt controle ja, maar is dat een probleem? Je zou kunnen verdedigen dat, nu de wil van het volk is gegeven, geen controle meer nodig is (afgezien misschien van rechterlijke controle wanneer de volkswil in strijd is met de grondwet).

3 WdH 02/12/2009 om 09:29

Eens met FJJ; verkiezingen als referenda over de vraag: mogen deze kamerleden blijven zitten?

Ik zie één probleem: het is in ons land niet goed mogelijk kamerleden weg te stemmen. Op een handjevol leden na hebben zij immers geen eigen mandaat.

4 Anoniem 02/12/2009 om 14:20

Dat 'handje vol' is overigens meer dan twee handen vol. En ligt aan het idee dat burgers mondig en goed geïnformeerd zijn ook geen (politieke) veronderstelling ten grondslag? Namelijk dat wij allemaal goed zijn opgeleid, de consequenties van onze keuzes (vooraf) doorzien en de tijd hebben en nemen om goed over vermeende antwoorden op vragen na te denken? Is dat waar? In een tijd dat verkiezingen steeds vaker meer weg hebben van een beauty-contest dan van een inhoudelijk debat over de koers van het land, in een tijd waar mensen vooral papegaaien en gehoord willen worden … Ik betwijfel het. Kiezers zijn niet dom, maar ze hebben (vaak) wel onvoldoende kennis van de materie of overzicht over de (mogelijke) gevolgen van een bepaalde keuze. Is dat erg? Nee, ik kan (als burger) niet alles weten. Ik kan mij niet overal over laten informeren. En ik WIL dat ook niet. Wat dat betreft is de representatieve democratie niet ideaal, maar nog het beste wat je kunt bedenken.

5 Anonymous 02/12/2009 om 14:31

Binnen die 'twee handen vol' valt het dan wel weer tegen hoeveel kamerleden hun zetel dan niet aan het lijsttrekkerschap hebben te danken of aan een voormalig ministersschap. Kamerleden die echt zelfstandig 60.000 stemmen halen – die zijn zeldzaam.

6 RvdW 13/12/2009 om 01:18

Ter Horst stelt natuurlijk in het geheel niet dat referenda slecht zijn omdat het volk dom is en de politiek alwetend. Wel dat het gebruik van referenda moet worden afgewezen omdat zij door toevallige meerderheden misbruikt kunnen worden om fundamentele rechten (zoals i.c. de vrijheid van godsdienst) aan minderheden te ontzeggen. De Zwitserse ervaring toont maar weer eens aan dat referenda bij uitstek leiden tot de dictatuur van de meerheid. Laten wij in Nederland het liever houden bij een representatieve democratie, waarin respect voor ieders mensenrechten centraal staat.

7 D. Mocraat 13/12/2009 om 11:07

"Laten wij in Nederland het liever houden bij een representatieve democratie, waarin respect voor ieders mensenrechten centraal staat".

Vingerafdrukken in een centrale databank, toegang voor politie en justitie tot vingerafdrukken van asielzoekers, cameratoezicht, een nagenoeg ongeclausuleerde ID-plicht, verplichte opslag van telecommunicatiegegevens gedurende vele maanden, het EPD, zeer vergaande anti-terrorismewetgeving, alsmaar uitdijende openbare ordebevoegdheden voor de burgemeester, nog altijd een toetsingsverbod etc. etc. Zie daar hoe mensenrechten tegenwoordig centraal staan in onze representatieve democratie.

Aan referenda kunnen inderdaad vele nadelen kleven, maar zij bieden burgers van een land tenminste de mogelijkheid zich uit te spreken over grondrechtenbeperkende maatregelen die onze representatieve democratie elke dag weer verzint. Dat zulke correctieve referenda alleen maar 'conservatief' kunnen werken, zou ik als voordeel willen beschouwen.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: