Terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers: symbool voor structurele fouten?

door Redactie op 26/04/2013

in Bestuursrecht, Haagse vierkante kilometer

Post image for Terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers: symbool voor structurele fouten?

De dood van de Russische asielzoeker Aleksandr Dolmatov heeft de afgelopen dagen het nieuws beheerst. Even leek het zelfs de kop van Fred Teeven te gaan kosten, maar na een slepend debat en de noodzakelijke excuses werd duidelijk dat hij aan kon blijven als staatssecretaris van Veiligheid en Justitie. Daarmee is de vraag of de zaak Dolmatov een incident is of symbool staat voor structurele gebreken in de manier waarop asielzoekers in Nederland behandeld worden, echter allerminst beantwoord.

Om die vraag te beantwoorden laat Teeven een onderzoek instellen dat “binnen afzienbare tijd” moet worden afgerond. De Onderzoeksraad voor Veiligheid, die het onderzoek moet uitvoeren, doet er goed aan om naar de uitkomsten van de voorjaarsbijeenkomst van de Dutch Association for Migration Research te kijken. Tijdens die bijeenkomst, die eerder deze week plaatsvond, is namelijk uitvoerig gesproken over de structuur van het Nederlandse asielbeleid, waarbij werd ingezoomd op de problematiek rondom de terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers.

Een van de uitkomsten van de bijeenkomst is dat er altijd wel asielzoekers zullen zijn die – ook al zijn ze uitgeprocedeerd – niet teruggestuurd kunnen worden. Of het nu gaat om Somaliërs die na terugkeer voor hun leven hebben te vrezen of anderszins gevaar lopen, Soedanezen die de vereiste documentatie niet krijgen om terugkeer te bewerkstelligen of Irakezen die alleen terug kunnen keren wanneer de terugkeer ‘vrijwillig’ is. Het zijn deze niet-uitzetbare asielzoekers waar de Nederlandse asielwetgeving geen adequate oplossing voor heeft.

Een andere uitkomst betreft de groep uitgeprocedeerde asielzoekers die wél uitzetbaar is. Tijdens de terugkeerprocedure wordt weinig tot geen rekening gehouden met de motieven die in de eerste plaats hebben geleid tot migratie. Er wordt enkel gehamerd op het gebrek aan integratieperspectief in Nederland om de asielzoekers tot vrijwillige terugkeer te bewegen. Dat andere motieven, met name de situatie in het land van herkomst, niet op structurele wijze worden meegenomen heeft een negatieve invloed op de bereidwilligheid om terug te keren.

Het gevolg is dat lang niet alle uitgeprocedeerde én uitzetbare asielzoekers daadwerkelijk het land verlaten. Ten aanzien van de groep asielzoekers die in Nederland blijft, werd ook een opmerkelijke bevinding gedaan. Door hun status kunnen ze niet volwaardig deelnemen aan de Nederlandse samenleving. Althans niet op een legale manier. En dus verdwijnen velen van hen in de illegaliteit, waarbij ze zich wenden tot criminele netwerken om in hun levensonderhoud te voorzien. Ook met deze realiteit houdt het Nederlandse asielbeleid onvoldoende rekening.

Terug naar de zaak Dolmatov. Tijdens het debat in de Tweede Kamer werd al gesproken over een “ambtelijke cultuur van onverschilligheid” en een gebrek aan “menselijke maat” bij de behandeling van asielzoekers. Of daar echt sprake van is, zal moeten blijken uit het nog te verschijnen onderzoek van de Onderzoeksraad voor Veiligheid. Op het punt van de terugkeer van uitgeprocedeerde asielzoekers kan echter al voorzichtig gesteld worden dat het Nederlandse asielbeleid gebukt gaat onder structurele fouten.

Isabelle Swerissen, verbonden aan het onderzoekscentrum ACIL, UvA.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: