Column: Twee stemmers in een hokje

door GB op 10/03/2010

in Haagse vierkante kilometer

En jawel: in Den Haag meldt ook de PVV zich met klachten over het verloop van de verkiezingen. Volgens Fritsma heeft ook hij beelden van stemlokalen met twee kiezers in een hokje. Maar hoe zit dat nu eigenlijk met die privacy in het stemhokje? Centraal daarbij staat het zogenaamde stemgeheim, de oude gedachte dat de machthebber niet over je schouder meekijkt of je wel op hem stemt. De vraag is echter hoe ver dat gaat. Ten aanzien van de huidige machthebbers denk ik niet dat die nu zo geïnteresseerd zijn in een individuele stem. Mogelijk zijn ze wel geïnteresseerd in uitslagen per stembureau. Zo kunnen ze namelijk vrij precies vaststellen in welke wijken ze het minste te verliezen hebben als ze daar een verslaafdenopvang plaatsen. Toch is er weinig verontwaardiging over de steeds verdergaande analyses van verkiezingsuitslagen in het licht van het stemgeheim. Ten aanzien van de concrete gang van zaken in een stembureau staat het echter weer volledig in de belangstelling.

In Nijmegen reageerde een hoogleraar politicologie nogal hysterisch op het feit dat een gordijntje ontbrak. De Kiesraad antwoordde dat een gordijntje nu juist weer in strijd was met de wet: de stembureauleden moeten de toegang tot het stemhokje in de gaten kunnen houden. Terwijl ze er in IJsland – zoals we konden zien – weer wel complete pashokjes van gemaakt hadden. De uitwerking van het stemgeheim is blijkbaar niet zo evident dat het overal tot dezelfde uitkomsten leidt.

Opvallend vond ik dat in De Wereld Draait Door de chef politieke analyses luidkeels schande sprak van die dubbele kiezers in stemhokjes. Het opvallende was niet dat hij ergens luidkeels schande van sprak, maar wel dat niet snel daarna aan tafelheer Hugo Borst werd gevraagd wat hij gestemd had zonder dat Felix weer begon te roepen. Hugo vertelde dat gewoon, en deed daarbij afstand van zijn stemgeheim. Dat is niet raar; exit-polls bestaan bij de gratie daarvan.

Stel dat deze scene zich nu in een stembureau afspeelt, en Hugo Borst komt net uit het stemhokje. ‘Wat heb je gestemd?’ vraagt Felix. ‘Kijk maar,’ zegt Hugo en hij vouwt zijn stembiljet open. Schande? Of wat zou er zijn gebeurd als Hugo naar het stemhokje toeloopt en dan door Felix gevraagd wordt wat hij gaat stemmen. ‘Kom maar mee,’ zegt Hugo. Schande?

In hoeverre mag Hugo eigenlijk zelf bepalen wat hij met zijn eigen stemgeheim doet? Als hij op Leefbaar Rotterdam wilde stemmen maar daar niet publiekelijk voor uit wil komen, dan had hij natuurlijk nooit zijn stembiljet laten zien of Felix in zijn hokje uitgenodigd. En dan had hij of kunnen weigeren antwoord te geven op de vraag wat hij gestemd had, of kunnen liegen dat hij – hij zat tenslotte bij de VARA aan tafel – PvdA stemde.

Als Felix tegen de zin van Hugo mee het hokje in gegaan zou zijn, of stiekem over zijn schouder mee had gekeken dan heb je een schending van het stemgeheim te pakken. Daar moeten de leden van het stembureau vooral op letten, als in voorkomende doch zeldzame gevallen wordt afgeweken van de hoofdregel van één kiezer per hokje. Dat betekent niet dat ze allemaal getraind moeten worden op sporen van huiselijk geweld. Ze moeten alleen hun gezond verstand gebruiken. En wij moeten ons realiseren dat de echte plegers van dat huiselijke geweld natuurlijk met een machtiging van hun vrouw komen stemmen.

Het recht op privacy betekent tenslotte ook niet dat het verboden is om met in een zwembad z’n tweeen in een hokje om te kleden als je dat allebei wilt. Of vindt Felix twee zwemmers in een hokje ook een schande?

NB: chaos in een stembureau, campagne-voerende raadsleden, heftige politieke discussies in het stembureau en onverklaarbaar lege stembussen zijn overigens andere zaken.

{ 3 reacties… read them below or add one }

1 Friso Jansen 10/03/2010 om 17:46

Schande, schande het is maar wat je schande noemt. Elke beinvloeding van een kiezer in het stemhokje moet worden voorkomen. Buiten het stemhokje gaat de zwembad-analogie wellicht, daarbinnen echter niet. Het is voor stembureauleden pas echt lastig om vast te stellen of het gaat om goedbedoelde aanwijzingen/helpen met invullen of dat er sprake is van dwang of drang. Het gaat om de stem van de individuele kiezer, beschouwingen over abstracte machthebbers die over schouders kijken zijn niet zo relevant. Wellicht de mogelijkheid introduceren dat er een koptelefoon in het hokje zit, zodat analfabete kiezers de kieslijst kunnen horen. Mooie nieuwe innovatie in de 21 eeuw.

2 Bibi Maduro 11/03/2010 om 01:03

Het stemgeheim is geen persoonlijk bezit. Het is een garantie voor fatsoenlijke verkiezingen, opdat wij niet verworden tot bananenkoninkrijk. Er toch wel verschil is tussen zeggen voor wie je hebt gestemd en bewijzen dat je zo hebt gestemd, door iemand je stembiljet te tonen, iemand mee te nemen in het stemhokje als je geen fysieke bijstand nodig hebt, een foto van je stembiljet maken als bewijs, zonder goede reden je volmacht afgeven. Mensen die dit doen leven in een democratie die ze niet verdienen.

3 MD 11/03/2010 om 12:13

De enige reden die ik zie om tegen bewijzen van wat je gestemd hebt te zijn is dat het anderen daarmee makkelijker wordt gemaakt je stem te manipuleren. Als het immers mag, kan een derde dreigen met van alles en nog wat als je het niet doet. Erg overtuigend vind ik dat argument vooralsnog echter niet: “[W]ij moeten ons realiseren dat de echte plegers van dat huiselijke geweld natuurlijk met een machtiging van hun vrouw komen stemmen.” Het stemgeheim is er ter bescherming van de stemmer. Het omdraaien tot een geheimshoudingsplicht of een verbod op het bewijzen van hoe je gestemd hebt lijkt mij erg ver gaan. Ook in het kader van het tegen zichzelf beschermen van mensen. Dat argument staat immers meestal garant voor vergaande overheidsinterventie. Maar misschien zegt de Kieswet iets over dergelijk gedrag?

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: