United States of Europe

door JWvR op 17/01/2011

in Buitenland

Joschka Fischer kon het niet laten. Gevraagd naar zijn visie op de huidige crisis in Europa, antwoordde de voormalige Duitse minister van Buitenlandse zaken afgelopen week dat er wat hem betreft maar één oplossing is: ‘a United States of Europe’. Fischers oproep komt elf jaar na zijn beroemde speech aan de Humboldt universiteit in Berlijn, waarin hij, aan de vooravond van de Laeken Verklaring die uiteindelijk zou leiden tot de Europese Grondwet, al eens eerder zijn visioen over een Europese federatie uiteen zette. De omstandigheden waaronder Fischer indertijd sprak waren totaal anders dan nu. In 2000 maakte Europa een periode van economische voorspoed door en leefde er onder Europese en nationale politici een breed gedragen gevoel dat constitutionalisering hét panacee vormde om de EU de 21e eeuw binnen te loodsen. Vandaag wordt de Unie geconfronteerd met een economische en financiële crisis van jewelste en zijn politici, uitgeput door jaren van moeizame verdragshervormingen, zeer sceptisch over operaties die onder het grote publiek de indruk zouden kunnen wekken dat Europa op weg is een ‘superstaat’ te worden.

Fischer deed zijn uitspraken onder vrienden, tijdens een bijeenkomst van een verzameling van Eurofederalisten, de Spinelli groep. Anders dan een decennium geleden, zullen er deze keer buiten dit gremium waarschijnlijk weinig mensen zijn die zijn woorden hartstochtelijk omarmen. Het is echter de vraag of dit Fischer ook tot een roepende in de woestijn maakt. Sterker nog, de omstandigheden voor Fischers visioen zijn nu misschien wel gunstiger dan in 2000. Wie de afgelopen maanden het nieuws een beetje in de gaten heeft gehouden, weet namelijk dat de idee van een politieke unie al lang geen utopisch beeld meer is. Donderdag nog drong de Franse premier Fillon er in een interview met The Times bij de Britten op aan toch vooral in te zien dat meer politieke integratie binnen de EU, Groot-Brittannië incluis, de enige manier is om een catastrofe te voorkomen. Hervormingsmoeheid of niet, 2011 zou zo maar eens een jaar kunnen worden waarin de lidstaten stappen ondernemen waarvan Schuman en Monnet zestig jaar geleden droomden. Of deze stappen, als zij inderdaad worden genomen, ook daadwerkelijk tot een ‘United States of Europe’ leiden, is iets wat de toekomst moet uitwijzen. Dit lijkt uiteindelijk echter vooral een kwestie van verpakking te zijn.

Overigens zal het water de regeringsleiders wel echt tot de lippen moeten staan, willen zij instemmen met verdergaande politieke integratie. Verder zijn er natuurlijk altijd de notoire dwarsliggers die vinden dat het Europese integratieproces al ver genoeg gevorderd is. Zo leek de Britse premier Cameron niet echt onder de indruk te zijn van de woorden van zijn collega Fillon, die zijn interview aan The Times gaf tijdens een bezoek aan Downing Street. Cameron ontsnapte afgelopen week zelf nota bene ternauwernood aan een politieke nederlaag in de House of Commons bij het indienen van een wet die bedoeld was om de Britse soevereiniteit ten opzichte van Europa zwaarder te verankeren, maar door partijgenoten van de prime minister werd bekritiseerd omdat zij de parlementariërs niet ver genoeg ging. Een nogal bizarre situatie, waar meer Eurofiele lidstaten waarschijnlijk ongemakkelijk naar hebben gekeken. In dezelfde krant waarin Fillon zijn interview gaf, werd er een dag later bovendien fijntjes op gewezen dat de Fransen, die zelf dieper in de problemen zitten dan menigeen zich zou realiseren, het niet voor het zeggen hebben in de huidige crisis. De leiderschapstrui, zo stelde The Times, hangt binnen de Eurozone stevig om de schouders van Duitsland en daar is de bereidheid tot solidariteit met zwakkere broeders in de Unie op het oog niet bijzonder groot.

Ter besluit nog even aandacht voor de wijze waarop Fischer zijn droom van een ‘United States of Europe’ zou willen realiseren. In zijn toespraak voor de Spinelli groep wees de Duitse oud-minister er op dat politieke leiders in de toekomst beter hun best moeten doen om burgers bij het politieke proces te betrekken. Zo opperde hij dat verkiezingen voor het Europees Parlement de volgende keer echte Europese verkiezingen moeten worden. Fischer legde echter niet uit hoe dit precies zou moeten gebeuren, waardoor deze boodschap toch wat sleets overkomt. Dit beeld wordt versterkt doordat Fischer eerder in zijn toespraak benadrukt dat voor meer politieke integratie in eerste instantie geen verdragswijziging nodig is, maar dat kan worden volstaan met een beroep op bepalingen inzake nauwere samenwerking. In het geval van Schengen, aldus Fischer, hebben de burgers ook achteraf kunnen inzien hoe positief Europese integratie voor hen is. Dit mag waar zijn, maar Fischer slaagt er op deze manier niet in om de indruk van zich af te schudden dat zijn ‘United States of Europe’ gewoon weer het project is van een welwillende elite dat de inwoners van de EU, voor hun eigen bestwil, dient te worden opgedrongen. In Denemarken liet een deel van deze inwoners afgelopen dinsdag al indirect doorschemeren wat het van deze houding vindt. Daar werd de minister-president door een groep van 28 burgers voor de rechter gesleept vanwege de sluiting van het Verdrag van Lissabon zonder hierover ook een referendum te houden. Tot verbazing van de Deense regering heeft de Deense Hoge Raad, die vijftien jaar geleden ook al een kritisch oordeel over het Verdrag van Maastricht velde, deze klacht ontvankelijk verklaard. Een nieuw Lissabon-Urteil is dus in the making. Wordt vervolgd.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: