Van rechterlijk activisme naar rechterlijke verantwoordelijkheid

door GB op 09/10/2009

in Rechtspraak

Als het om rechterlijk activisme gaat, dan wordt in het publieke debat vaak verwezen naar de scheiding der stoelen. Academici kunnen het er wel over eens worden dat dit stoel-argument vooral wordt ingezet om afstand te nemen van uitspraken waar ze het gewoon niet mee eens zijn. De ‘stoel van de rechter’ zegt dus eigenlijk weinig. Maar komen de academici zelf wel zoveel verder als het om het definieren van rechterlijk activisme gaat?

Die vraag staat centraal in een essay van Eric Segall (Georgia State University). Zijn hoofdargument is dat veel academici ‘rechterlijk activisme’ weliswaar neutraler definieren, maar daarmee tegelijk de grip op de kwestie verliezen. ‘Rechterlijk activisme’ wordt bijvoorbeeld gemeten naar de uitkomst van een zaak.Een beslissing waarin de rechter dan dwars op een parlementaire meerderheid gaat is activistisch, een beslissing waarin dat niet gebeurt is dat niet. Of: een rechter die vaak ‘omgaat’ is activistisch, terwijl hij dat niet is als hij zich aan (zijn) precedenten houdt. Dat type maatstaven. Een recent voorbeeld van dergelijk onderzoek is het op dit weblog besproken boek van Lindquist en Cross. Het probleem met deze benadering is volgens Segall echter dat dan blijkt dat iedere rechter op zijn tijd ‘activistisch’ is. Daarmee verliest deze benadering zijn onderscheidende waarde.

Hij stelt daarom een ‘reconceptualizing’ voor. We moeten toe naar een model van ‘Judicial Responsibility’ waarbij neutrale waarden de rol van de rechter definieren. Dus: ‘if we change our perspective to an analysis of how we expect the Court to write its decisions and justify its outcomes, most scholars and politicians will agree on certain fundamental principles. Apart from the obvious rules of judicial ethics, which no scholar has suggested the Court has violated in any significant way, we should expect the Court to explain its decisions with a minimum degree of transparency, coherency, and honesty.’

Dit lijken niet echt begrippen die ons verder helpen. Maar met een heel aantal voorbeelden laat Segall zien dat er nog een wereld te winnen valt, als er vanuit dit soort basisprincipes naar de rechtspraak van het Supreme Court wordt gekeken. Een precedent wordt nogal eens verkeerd weergegeven, de geschiedenis wordt nogal eens geweld aangedaan en sommige dingen zijn gewoon niet met droge ogen vol te houden – laat staan als argument voor een bepaalde beslissing te gebruiken. Segall concludeert dan ook: ‘The Supreme Court has an obligation to act as a court, not just another political institution making political decisions. By that, I mean it should wrestle honestly and transparently with the past, even if that past cannot generate an objectively right answer. Far too often, the Court has failed in this task, and it is time to hold it accountable.’

Far too often. Dat zal best. Maar zelfs als we toegeven dat een heel aantal zaken waarover nu gevochten wordt in het model activism vs. restraint ook in technisch juridisch opzicht niet deugt, dan nog is het de vraag of we met de ‘judicial responsability’ een sluitende benadering van de rol van de rechter te pakken hebben. Ook binnen een verantwoord gebruik van de rechtsbronnen blijft er soms een keuze tussen verschillende mogelijke uitkomsten van een zaak. Het normatieve deel van de rechtswetenschap laat zich inderdaad niet wegstoppen achter een neutrale definitie van ‘activistisch gedrag’ van de rechter. Maar volgens mij ook niet helemaal achter procedurele deugden.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: