Verkiezingen: een nationale crisis

door GB op 10/10/2007

in Buitenland

Op veler verzoek nog een korte bijdrage over hoe Alexis de Tocqueville in 1835 de Amerikaanse presidentsverkiezingen observeerde. Deze Franse edelman reisde officieel door Amerika om het gevangenissysteem te beschrijven, maar in feite ging zijn interesse uit naar de vraag hoe ‘democratie’ nu eigenlijk werkt. Omdat hij accepteerde dat de tijden van het ancien régime nooit meer zouden terugkeren, ging het hem dus eigenlijk om de toekomst van Frankrijk.

Het resultaat van zijn zoektocht, het boek De la démocratie en Amérique, genoot en geniet in Amerika zelf grote populariteit. Naar verluidt speelt daarbij een rol dat het een van de eerste publicaties is waarin een Europeaan zich eens niet neerbuigend over Amerika en de Amerikanen uitlaat…

Uiteraard analyseert Tocqueville ook de presidentsverkiezingen. Daarbij staat hij uitgebreid stil bij de gevaren die horen bij een stelsel waarin het hoofd van de uitvoerende macht verkozen wordt. Die gevaren worden groter naarmate de positie van president belangrijker wordt; dat trekt namelijk de verkeerde mensen aan, en bovendien zullen die kandidaten ook meer mensen om zich heen (kunnen) verzamelen die hun kandidaat steunen in de hoop zelf een graantje mee te gaan pikken in de vorm van een mooi baantje ergens in de Federal Government. Kort gezegd: de kans dat het verkeerde type mensen zich ermee gaat bemoeien wordt groter.

Gelukkig is dat in Amerika niet het geval, constateert Tocqueville: the president has only a temporary, limited and dependant power. Die zwakke positie zal voorlopig ook nog wel aanhouden, omdat uitvoerende machten hun positie in de regel pas kunnen versterken wanneer ze in buitenlandse oorlogen betrokken raken. En daar ziet het niet naar uit; iedereen laat de Amerikanen met rust en de Amerikanen hebben ook geen enkele aandrang om zich met de buitenwereld te bemoeien. Amerika’s onafhankelijkheid is onbedreigd.

Naast via een drukke buitenlandse agenda, kan een president zijn positie ook uitbouwen wanneer sprake is van veel binnenlandse onrust. De roep om een sterke man zal dan toenemen, en de bereidheid om zo iemand ook daadwerkelijk in office te stemmen ook. Maar ook dat gevaar is in Amerika niet echt aan de orde- al analyseert Tocqueville haarscherp dat de noordelijke en de zuidelijke staten op een confrontatie aankoersen.

Nee, de gevaren van de presidentsverkiezing ziet Tocqueville ergens anders. De wisseling van de macht op het hoogste niveau is feitelijk een moment van nationale crisis. Het is een periode waarin tegenstellingen gecreeerd, opgezocht en aangescherpt worden. Het is een periode van extreme verdeeldheid, waarbij soms (in het geval van herverkiezing) het hoofd van de uitvoerende macht ook nog eens rechtstreeks betrokken is. En het is altijd maar afwachten of een diepverdeeld land, na de verkiezingen rustig zal kunnen terugkeren naar eenheid en dagelijks werk.

Daar komt bij, aldus Tocqueville, dat zich steeds meer partijvorming voordoet, waarbij een specifieke kandidaat eigenlijk meer een symbool en representant van een ideologie is dan dat zijn persoonlijke kwaliteiten de doorslag geven. De oorspronkelijke bedoeling van de Federalist Papers (minder politiek inhoudelijk en meer gericht op het selecteren van de kandidaat met de beste persoonlijke kwaliteiten) komt daarbij minder uit de verf.

Partijvorming verscherpt ook de maatschappelijke tegenstellingen waar Tocqueville voor waarschuwde. Zeker als uiteindelijk twee partijen overblijven, maar dat was destijds nog niet het geval. Toch verbaasde Tocqueville zich toen al wel over de legitimerende kracht van de procedure. In Tocqueville´s woorden: de rivier die zo woest buiten zijn oevers trad keert de dag na de verkiezingen weer terug naar het rustige beekje dat het eerst was. Zo zeer zelfs, dat men zich verbaast waar de storm überhaupt vandaan kwam.

De gang van zaken tussen Bush en Gore, destijds in Florida, en een nipte conservatieve meerderheid in het Supreme Court die uiteindelijk de knoop doorhakt, zou Tocqueville helemaal met stomheid geslagen hebben. Al is het de vraag of die woest kolkende rivier van tegenstellingen toen wel daadwerkelijk is teruggekeerd naar een kalm stroompje…

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: