VUSD: ‘Op naar een effectieve en democratische Eerste Kamer’

door Ingezonden op 01/05/2015

in Haagse vierkante kilometer

Post image for VUSD: ‘Op naar een effectieve en democratische Eerste Kamer’

Al sinds haar bestaan wordt er gediscussieerd over de waarde van de Eerste Kamer. Bij iedere spanning tussen de Eerste en Tweede Kamer wordt de discussie nieuw leven ingeblazen. Van de  Eerste Kamer wordt enerzijds verwacht dat zij zich opstelt als een chambre de reflexion anderzijds zijn senatoren politieke dieren. Dat dit tot conficten kan leiden, bleek bij de behandeling van de Zorgwet in december vorig jaar.

In het Studentenparlement wordt een wetsvoorstel behandeld dat deze twee problemen probeert op te lossen. In het wetsvoorstel krijgt de Eerste Kamer expliciet de taak van ‘kwaliteitstoetser’ toebedeeld en worden senatoren rechtstreeks door de kiezers gekozen. De VUSD ziet onder ogen dat het oplossen van het ene probleem, het andere probleem kan vergroten. Een versterkte legitimatie kan het politieke karakter immers vergroten. Toch is het wetsvoorstel een stap in de goede richting.

Een groot bezwaar tegen de Eerste Kamer is de wijze waarop haar leden worden gekozen. Eerste Kamerleden worden gekozen volgens het zogenoemde getrapte kiesstelsel. Dit kiesstelsel wordt door de regering terecht geduid als ‘achterhaald’ en een ‘historische toevalligheid’. Volgens de VUSD is het goed dat de regering streeft naar een modern parlementair systeem waarbij de Eerste Kamer kan bogen op een sterkere democratische legitimatie. Uit een peiling van Maurice de Hond in 2013 bleek dat 62% van de bevolking de Eerste Kamer rechtstreeks wil kiezen. De wijze waarop de rechtstreekse verkiezingen door de regering wordt vormgegeven, laat echter te wensen over. De rechtstreekse verkiezingen verliezen ernstig betekenis door de verplichting om dezelfde partij te stemmen voor de Eerste en Tweede Kamer. De achterliggende gedachte van deze verplichting is dat de samenstelling van de Kamers niet te veel mag verschillen. Een (nagenoeg) gelijke samenstelling reduceert immers de kans op conflicten tussen de Kamers. De VUSD meent dat deze verplichting veel te ver strekt. Het is niet alleen een disproportionele inbreuk op de stemvrijheid, maar bovendien volstrekt onnodig. In het wetsvoorstel wordt door de regering namelijk ook voorgesteld dat de verkiezingen van de Eerste en Tweede Kamer gelijktijdig zullen plaatsvinden. Het ligt voor de hand dat de samenstelling van de Kamers hierdoor al vrijwel gelijk zal zijn. Kiezers zullen waarschijnlijk op dezelfde partij stemmen, zeker omdat de stem op de ene Kamer invloed zal hebben op de stem van de andere Kamer.

Dan wordt door de regering voorgesteld om de Eerste Kamer in de Grondwet expliciet te belasten met het toetsen van wetgeving op kwaliteit. Een nadere omschrijving van het begrip kwaliteit wordt in de Grondwet terecht achterwege gelaten. Voor het begrip ‘kwaliteit’ is volgens de regering al een kader geformuleerd dat als standaard is gaan gelden. Hiermee wordt gedoeld op het toetsingskader dat geënt is op de Nota Zicht op Wetgeving. Ondanks het bestaan van zo een kader zal niet steeds even duidelijk zijn wat de taak van de Eerste Kamer is. Iedere keer zal de kwaliteitsbeoordeling afhankelijk zijn van de context. Het lijkt onoverkomelijk dat steeds politieke aspecten een rol kunnen spelen. De regering meent dat toekenning van een specifieke rol aan de Eerste Kamer het gevolg zal hebben dat senatoren zich naar die rol gaan gedragen. De VUSD heeft ernstige twijfels bij deze gemakkelijke conclusie. Deze twijfels vloeien niet voort uit een wantrouwen jegens de Senaat, maar hangen voornamelijk samen met de ruime taakomschrijving van de Eerste Kamer. Het is allerminst zeker of senatoren steeds realiseren of zij binnen de aan hen toebedeelde functie opereren. Juist om die reden lijkt het volgens de VUSD van belang in de Grondwet te benadrukken dat de bevoegdheden en rechten van de Senaat zich toespitsen op de voorgestelde rol als ‘kwaliteitstoetser’. Dit heeft tot gevolg dat senatoren zich niet alleen bewust zijn van hun nieuwe taak (thans wordt de Eerste Kamer namelijk al door velen, en niet in de laatste plaats door senatoren zelf, gezien als een heroverwegingskamer), maar zich bovendien realiseren dat dit consequenties heeft voor haar dagelijkse werkzaamheden. De Eerste Kamer zal hierdoor effectief kunnen blijven toetsen op kwaliteit. Deze effectieve toets wordt aangetast door de benodigde tweederde meerderheid om tot verwerping van een wetsvoorstel te komen. Deze gekwalificeerde meerderheid maakt dat de Eerste Kamer slechts in heel uitzonderlijke gevallen tot verwerping van een wetsvoorstel kan komen. De regering wil ‘vooralsnog’ vasthouden aan deze gekwalificeerde meerderheid. Tevreden ziet de VUSD dat de regering voorzichtig terugkomt op dit voorstel. Wil de Eerste Kamer effectief haar nieuwe rol kunnen uitoefenen dan is een kleinere meerderheid gewenst.

De regering zal net als de VUSD de huidige tweeledige rol van de Eerste Kamer onder ogen hebben gezien. Het lijkt tijd voor het vergroten van de democratische legitimatie van de Eerste Kamer. Een vrijwel onvermijdelijk gevolg van rechtstreekse verkiezingen is dat de Eerste Kamer politiseert. Door de Eerste Kamer in de Grondwet een volledig autonome functie toe te kennen in het wetgevingsproces die zich toespitst op kwaliteit van wetgeving, wordt de politisering van de Eerste Kamer tegen gegaan. De ruime taakomschijving kan tot moeilijkheden leiden. Een nadere definiëring in de Grondwet lijkt niet de oplossing, maar het is raadzaam in de Grondwet te wijzen op de invloed van de toebedeelde functie op de bestaande rechten en bevoegdheden van de Eerste Kamer. Bovendien lijkt het voor effectieve uitoefening van haar nieuwe functie goed dat de regering inderdaad terugkomt op haar voorgestelde tweederde meerderheid van stemmen om tot verwerping van een wetsvoorstel te komen. De VUSD steunt de regering op de ingeslagen weg naar een effectieve en democratische Eerste Kamer.

H.J. (Johan) Oosterhagen, fractielid Verenigde Unie der Sociaal Democraten (VUSD), Vrije Universiteit. Deze post maakt deel uit van een reeks posts in het kader van het Studentenparlement 2014-2015.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

{ 1 trackback }

Vorige post:

Volgende post: