VVD op de bres voor de nationale staat

door JWvR op 24/02/2012

in Grondrechten, Rechtspraak

Post image for VVD op de bres voor de nationale staat

En weer springt de VVD op de bres voor de nationale staat. In een gisteren gepubliceerd opiniestuk in NRC Handelsblad, groots aangekondigd op de voorpagina van de krant, betogen drie liberalen – Stef Blok, Klaas Dijkhoff en Joost Taverne – dat de Grondwet moet worden gewijzigd om de ongebreidelde invloed van, vooral, mensenrechtenverdragen tegen te gaan. Achtergrond van hun betoog: op dit moment laat het Nederlandse parlement teveel zijn oren hangen naar de oordelen van ijverige internationale en nationale rechters. Daardoor is sprake van ‘een eenzijdige ontwikkeling van de mensenrechten’. Gevolg hiervan is dat grondrechtenbescherming uiteindelijk aan inflatie onderhevig raakt. ‘Juist wie de mensenrechten koestert’, stellen de drie liberalen, ‘moet bereid zijn bij te sturen om ze te behouden.’

Concreet stellen de Kamerleden twee maatregelen voor om het tij te keren:

1. In de eerste plaats zou aan de artikelen 93 en 94 Gw de zinsnede ‘behoudens voor zover bij wet anders is bepaald’ moeten worden toegevoegd. ‘Zo blijft de algemene regel bestaan dat internationale regelgeving boven de nationale staat’, aldus de heren Blok, Dijkhoff en Taverne, ‘maar kunnen regering en parlement preciezer aanduiden wat die doorwerking betekent.’

2. In de tweede plaats bepleiten de drie liberalen een wijziging in de Rijkswet goedkeuring en bekendmaking verdragen (Rgvb). Hierin zou moeten worden opgenomen dat goedkeuringswetten voortaan expliciet dienen te vermelden in hoeverre bepalingen in verdragen rechtstreeks verbindend zijn voor iedereen. Dit om de rechter te informeren over de bedoeling van de wetgever.

Als gezegd komt de wens van de VVD om het pantser van de Grondwet te verstevigen niet uit het niets. Het voorstel is de vrucht van een breed levend ongenoegen onder rechtse politici over de (te) grote invloed die het internationale recht uit zou oefenen op de Nederlandse rechtsorde. Met name het EHRM moest het al eerder ontgelden. Dat zou veel te gemakkelijk democratisch gelegitimeerde besluiten naar de prullenbak verwijzen. Nederlandse politici staan hier overigens niet alleen in. Recentelijk maakte ook de Britse regering, dezer dagen de partner in crime van Nederland op het Europese toneel, veel ophef over een uitspraak van het Straatsburgse Hof.

Het voorstel van de VVD zal ongetwijfeld voor veel Nederlandse juristen een gruwel zijn. Vooralsnog prijkt het constitutionele model dat in Nederland wordt gehanteerd ten aanzien van de doorwerking van internationaal recht bovenaan lijstjes die de Völkerrechtsfreundlichkeit van landen meten. En waar andere landen de afgelopen decennia juist hard bezig zijn om hun imago op dit punt te verbeteren, zou ons land met deze trend willen breken. Toch valt er voor de geest van het VVD-plan wel wat te zeggen. Het Nederlandse parlement lijkt door het huidige constitutionele regime inderdaad weinig geprikkeld te worden om zijn taak als hoeder van de Grondwet ernstig te nemen. En waar wel serieus over verdragen en de rol in dit verband van de Grondwet wordt gedebatteerd, in de Eerste Kamer, is dat vooral academisch. Verder lijkt in meer algemene zin de afgelopen jaren het taboe doorbroken dat internationaal recht per definitie ‘goed’ is. Een strijdbaarder houding van de Grondwet tegenover de internationale rechtsorde werd bijvoorbeeld ook door de Staatscommissie Grondwet overwogen.

Wat valt er concreet over de twee suggesties van de VVD te zeggen? Hoewel beide wijzigingen als aparte plannen worden gepresenteerd, sluiten zij duidelijk op elkaar aan. Als aan de artikelen 93 en 94 Gw de zinsnede ‘behoudens voor zover bij wet anders is bepaald’ zou worden toegevoegd – waarom niet kan worden volstaan met amendering van alleen artikel 94 is mij overigens niet helemaal helder, maar dat terzijde – is het formeel niet nodig dat de Rgvb dit nog eens dunnetjes overdoet. Logisch is dat gezien de systematiek van de regeling over verdragsrecht echter wel. En een addertje onder het gras is natuurlijk dat het parlement verplicht zou worden zich uit te spreken over de werking van verdragen die hem ter goedkeuring worden voorgelegd.

Het enkele feit dat de rechtstreekse werking van verdragen (mede) afhankelijk wordt gemaakt van uitspraken die de wetgever hierover doet, is naar mijn weten niet revolutionair. Ook andere landen die, zoals Nederland, een incorporatiestelsel hebben, kennen deze praktijk. Denk bijvoorbeeld aan de Verenigde Staten, waar het Supreme Court recentelijk in de zaak Medellin duidelijk maakte dat verdragsbepalingen alleen ‘self-executing’ zijn als dit duidelijk uit de verdragstekst volgt. En ook in een non-statelijke entiteit als de EU is het niet ongebruikelijk dat de verantwoordelijke constitutionele organen aangeven of een verdrag geschikt is om direct door burgers voor een rechter te worden ingeroepen. De WTO-verdragen zijn hiervan een bekend voorbeeld.

Wat volgens mij wel vrij bijzonder zou zijn, is dat constitutioneel verankerd zou worden dat de wet kan bepalen dat een verdrag rechtstreekse werking mist. Hierdoor zou de rechter geen eigenstandig oordeel meer toekomen over deze vraag. In dit verband lijkt zich te wreken dat Blok, Dijkhoff en Taverne, net als overigens menig jurist, de precieze aard van de regeling van de artikelen 93 en 94 Gw niet goed in de vingers hebben. Volgens de liberalen betekent deze regeling dat Nederland rechtstreekse werking toekent aan ‘alle internationale verdragen’. Dat is echter niet het geval. De stelregel dat internationaal recht automatisch doorwerkt in de Nederlandse rechtsorde is gebaseerd op een ongeschreven regel van constitutioneel recht. Deze regel bewerkstelligt echter niet – en dat is waarop de drie VVD’ers zinspelen als zij spreken over rechtstreekse werking – dat internationaal recht ook voorrang heeft boven nationale wetgeving. Die eigenschap is blijkens artikel 94 Gw voorbehouden aan bepalingen in verdragen die ‘een ieder verbindend’ zijn. Gekoppeld aan het bekendmakingsvereiste van artikel 93 Gw, vormt dit voorschrift dus in feite een correctie op de algemene monistische geest die de Nederlandse houding ten aanzien van internationaal recht ademt.

Voor de beoordeling van het plan van de liberalen is deze nuancering van cruciale betekenis. Zij leert namelijk dat rechters nu reeds veel ruimte hebben om de doorwerking van internationale verdragen te temperen. Zou daarom niet beter kunnen worden volstaan met de enkele wijziging van de Rgvb dat de wetgever verplicht wordt om aan te geven of een verdragsbepaling een ieder verbindend is? Een dergelijke aanpassing van het voorstel zou de Grondwet ook behoeden voor een ongelukkige redactie. Als aan artikel 94 Gw de zinsnede ‘behoudens voor zover bij wet anders is bepaald’ wordt toegevoegd, zou verankerd worden dat de wetgever de inroepbaarheid van verdragsbepalingen kan frustreren waarvan reeds vaststaat dat zij een ieder verbindend zijn. Dit zou behoorlijk dubieus zijn. En waarschijnlijk ook niet wat de VVD’ers beogen. Strekking van hun plan lijkt namelijk dat het parlement een zegje krijgt in de voorafgaande vraag of een verdragsbepaling een ieder verbindend is.

Zelfs als Blok en consorten hun voorstel zouden beperken tot een amendering van de Rgvb en de Grondwet verder ongemoeid zouden laten, komt dit neer op een aanzienlijke stelselwijziging. Althans, als het betreffende plan zo wordt geformuleerd dat de rechter geen zelfstandig oordeel meer kan vellen of een verdragsbepaling een ieder verbindend is. De deugdelijkheid van dit plan kan niet alleen worden bezien tegen de achtergrond van het feit dat Nederland nu het braafste jongetje van de klas is waar het gaat om de doorwerking van internationaal recht. Ook het oogmerk van het voornemen, de terugdringing van de invloed van internationale en Europese mensenrechten, moet in ogenschouw worden genomen. In dat verband wil ik nog twee afsluitende opmerkingen plaatsen.

Een eerste opmerking is dat het niet helemaal zuiver is om, ter rechtvaardiging van het VVD-voorstel, enkel te wijzen op het feit dat in menig ander Westers land veel conservatiever wordt omgesprongen met de rol van internationaal recht in de nationale rechtsorde. Neem bijvoorbeeld Duitsland, dat met zijn transformatiestelsel in dat verband vaak wordt genoemd. De voornaamste reden dat het EVRM in dit land minder invloed heeft dan in Nederland is het feit dat de Duitse Grondwet zelf reeds voorziet in een uitgebreid stelsel van grondrechtenbescherming. Iets soortgelijks geldt voor de Verenigde Staten. Dat rechters zoals Justice Scalia sceptisch staan tegenover buitenlandse invloeden op de rechtspraktijk, komt niet alleen voort uit benepen chauvinisme. Amerikanen zijn ook gewoon erg trots op hun eigen grondrechtencatalogus, die, hoewel misschien verouderd, een prominente rol speelt in de jurisprudentie van het Supreme Court. Nederland mist een eigen grondrechtentraditie. Als het VVD-voornemen werkelijkheid zou worden, en verder alles bij het oude zou blijven, dan zouden Nederlandse burgers per saldo mogelijk veel slechter af zijn dan Duitse en Amerikaanse burgers.

Dit brengt mij tot een tweede bespiegeling: het hete hangijzer van constitutionele toetsing. Want dat is natuurlijk het communicerende vat in landen als Duitsland en Amerika. Voor zover ik weet, is de VVD nou niet bepaald een warme pleitbezorger van het voorstel-Halsema, dat constitutionele toetsing gedeeltelijk mogelijk moet maken. In de Eerste Kamer kon dit voorstel in ieder geval op een tegenstem van de partij rekenen. Dit doet de vraag rijzen of de VVD, zoals Blok, Dijkhoff en Taverne beweren, wel echt het beste voor heeft met grondrechten. Uiteraard is het verdedigbaar ter zake een primaat van de politiek te bepleiten. Voor de effectieve bescherming van grondrechten lijkt de rechter mij echter beter geëquipeerd dan het parlement.

{ 20 reacties… read them below or add one }

1 Mihai Martoiu Ticu 24/02/2012 om 12:33

Men wil slechts mensenrechten vrij te kunnen schenden en de Britten willen weer vrij zijn om Irakezen te vermoorden en te martelen, zonder bemoeienis van lastige rechters in Strasbourg. Leuk geprobeerd.

2 Martin Holterman 24/02/2012 om 13:54

Wat ik hier mis is het onderscheid tussen een wetgever die zegt dat een bepaling niet eenieder verbindend is, en een wetgever die zegt dat het verdrag wordt geratificeerd met het voorbehoud dat een bepaling niet eenieder verbindend zal zijn. Zoals ik het begreep is het de bedoeling van het voorstel om dit laatste mogelijk te maken.

3 JWVR 24/02/2012 om 14:39

Ik geloof niet dat ik je helemaal goed begrijp. Wanneer zou de wetgever anders dan in de goedkeuringsfase moeten zeggen of een verdragsbepaling al dan niet een ieder verbindend is? Letterlijk schrijven de drie liberalen overigens: ‘Wij willen dat de wetgever voortaan in de goedkeuringswetten van verdragen zegt in hoeverre bepalingen in die verdragen rechtstreeks verbindend zijn voor iedereen’.

4 Bastian Michel 24/02/2012 om 15:00

U schrift het zelf al: “Als aan artikel 94 Gw de zinsnede ‘behoudens voor zover bij wet anders is bepaald’ wordt toegevoegd, zou verankerd worden dat de wetgever de inroepbaarheid van verdragsbepalingen kan frustreren waarvan reeds vaststaat dat zij een ieder verbindend zijn.”

Mee eens. Onder hun voorstel zou de wetgever ook aan art. 1 Sr een derde lid kunnen toevoegen: “De Nederlandse strafwet vindt toepassing ongeacht haar verenigbaarheid met een ieder verbindende bepalingen van verdragen en besluiten van volkenrechtelijke organisaties”. Wat vinden we daarvan?

“Dit zou behoorlijk dubieus zijn. En waarschijnlijk ook niet wat de VVD’ers beogen.”

Niet per se mee eens. Laten we ze even serieus nemen, en veronderstellen dat ze dit wel beogen. Het betekent dat ze de wetgever de optie willen geven om voor de Britse situatie te gaan:

“If the terms of the legislation are clear and unambiguous, they must be given effect to, whether or not they carry out Her Majesty’s treaty obligations, for the souverein power of the Queen in Parliament extends to breaking treaties, and any remedy for such a breach of an international obligation lies in a forum other than Her Majesty’s own courts.” (Salomon v Commissioners of Cutoms and Excise [1967] 2 QB 116, 143. Zie Tom Bingham, The Rule of Law, 162.)

Daar is helemaal niets dubieus in de zin van onduidelijk aan. Maat het is wel dubieus in de zin van bedenkelijk. Uiterst bedenkelijk.

5 Martin Holterman 24/02/2012 om 15:11

Laten we niet teveel focusen op mensenrechtenverdragen. Het omgekeerde kan ook gebeuren. Ik vind dat er op z’n minst ruimte moet zijn voor een soort Solange constructie, ongeacht of je dat bij de rechter neerlegt of bij de wetgever. Als de wetgever vindt dat een verdrag (of een bepaling van ongeschreven internationaal recht) consequenties heeft die onacceptabel zijn in de Nederlandse rechtsstaat, dan lijkt het me nuttig dat hij daar iets tegen kan doen. Daarom ben ik in het algemeen groot voorstander van een algemeen recht op terugtrekking uit verdragen. Iets als dit lijkt me een minder drastische versie van terugtrekking.

6 JWVR 24/02/2012 om 17:46

@Bastian Michel: Met dubieus bedoel ik inderdaad ook bedenkelijk. Wel blijf ik bij mijn standpunt dat het de VVD er primair om te doen is om de wetgever zelf, d.w.z. als dit nog onduidelijk is, te laten vaststellen of een verdragsbepaling een ieder verbindend is. Het betreft hier, als dit correct is, dus in de eerste plaats een competentiestrijd met de nationale rechter, die nu met deze opdracht is belast. Wel heb je denk ik gelijk dat het er in de praktijk op zal neerkomen dat de wetgever zo de inroepbaarheid aan een ieder verbindende verdragsbepalingen kan ontnemen. Ook zonder dat een verdrag hier expliciet over is, zal regelmatig duidelijk zijn dat een bepaling bedoeld is om rechten en plichten voor burgers in het leven te roepen.

@Martin Holterman: je hebt gelijk dat de wijziging ook relevant zal zijn voor andere verdragen dan mensenrechtenverdragen. Feit blijft niettemin dat de voorgestelde wijziging wel is ingegeven door onvrede over de laatste categorie. Ook in dit laatste geval is het m.i. echter niet per se verwerpelijk als de wetgever af en toe op de rem zou kunnen stappen. Mensenrechten gaan niet boven alles. Je hebt, bijvoorbeeld waar het gaat om het dossier immigratie, ook nog zoiets als het algemene belang. Mijn punt is vooral dat ik het vreemd zou vinden als de rol van Europese/internationale grondrechten wordt beperkt zonder dat daar een facelift van het stelsel van nationale grondrechtenbescherming tegenover staat.

7 Martin Holterman 24/02/2012 om 18:05

@JWVR: Waarom? Als je judicial review op basis van Europese bronnen wat terugdraait en er tegelijkertijd judicial review op basis van de Nederlandse grondwet voor in de plaats stelt, schiet het niet veel op, lijkt me.

Wat vind je van de verklaringen die het Britse kabinet onder art. 19(1) van de HRA moet geven als ze een wetsvoorstel indienen?

Statements of compatibility
(1) A Minister of the Crown in charge of a Bill in either House of Parliament must, before Second Reading of the Bill–
(a)make a statement to the effect that in his view the provisions of the Bill are compatible with the Convention rights (“a statement of compatibility”); or
(b)make a statement to the effect that although he is unable to make a statement of compatibility the government nevertheless wishes the House to proceed with the Bill.

8 GB 25/02/2012 om 10:17

Ja, het is een lastig verhaal. Als het voorstel van de VVD recht zou zijn, en het ze verder geen last meer wilden hebben van de Hoge Raad over de SGP enzo, dan zouden ze dus gewoon bij wet kunnen bepalen dat artikel 7 van het Vrouwenverdrag niet meer een ieder verbindend is, en dus niet meer inroepbaar bij de rechter. Klopt dat?

Het zou me trouwens niets verbazen als artikel 1 EP EVRM, op basis waarvan een voorzieningenrechter zich over de WWIK heeft uitgelaten (volgens de VVD een bewijs van de deplorabele stand van het land) door de wetgever bij de goedkeuring van protocol zo een ieder verbindend als de neten heeft geacht. En zeker voor de liberalen ligt het niet voor de hand dat veel moeite hebben gedaan om bescherming van het recht op eigendom zo tandeloos mogelijk te maken.

Volgens mij is de VVD niet kwaad over wat de Hoge Raad gedaan heeft met het vrouwenverdrag. Edith Schippers zat destijds bij Pauw en Witteman blij te kirren dat de vrouwenemancipatie nu pas echt op gang aan het komen was. Het is volgens mij toch iedere keer dat vermaledijde EHRM dat de liberalen op de kast jaagt. Maar daarvoor is het aanpakken van de irnroepbaarheid bij de rechter wel een erg grof middel. Je zou eens moeten kijken naar de inroepbaarheid in combinatie met de zogenaamde incorporatie. Kort gezegd: volgens de Hoge Raad is het EVRM altijd inroepbaar en betekent alles wat het EHRM zegt wat het betekent. Als het EHRM zich over het Turkse stelsel van rechtsbijstand uitlaat, gaat hier er onmiddelijk een enorme Salduz-industrie draaien.

Dat kan misschien allemaal wel wat rustiger en daar zou de wetgever ook wel wat beter bij betrokken kunnen worden.

9 JU 25/02/2012 om 14:04

Ik was eigenlijk niet van plan nog op wat dan ook te reageren tot mijn proefschrift bij een of andere commissie zou liggen, maar nu begint het toch wel heel erg te kriebelen.

Allereerst @JWVR: hulde voor de mooi post! Ik ben het grotendeels met je eens, vooral dat het zeker wel zinvol is de nationale grondrechtenbescherming op orde te hebben voor je gaat sleutelen aan de inroepbaarheid van het EVRM. Ik zou alleen zeggen dat de voorrang van het internationale recht niet voortvloeit uit 94 Gw, maar eveneens uit ongeschreven recht. Anders zou wetsconforme uitleg van niet een ieder verbindend verdragsrecht ook tot de opties behoren en ik denk niet dat dat momenteel zo is.

Dan @ Martin

Ik weet niet wat je precies beoogt met het aanhalen van 19 HRA, maar ik denk niet dat die bepaling heel erg aansluit bij een verminderde werking van (al dan niet mensenrechtelijk) verdragsrecht die je lijkt voor te staan. 19 HRA is expliciet bedoeld als complement van 3 HRA, waarin de rechter de bevoegdheid krijgt om megaverdragsconform te interpreteren. Hij mag daarbij tekst èn wetshistorie terzijde schuiven voor een EVRM-conform resultaat. De combi van 3 en 19 HRA moet voorzien in het vacuüm dat de Britse rechter, anders dan de Nederlandse, niet buiten toepassing kan laten. Het gebeurt in de praktijk nooit dat de minister weigert om zo’n verklaring af te geven. Hoe kan hij ook? Hij zou daarmee expliciet erkennen dat hij graag in strijd met het recht wil handelen en dat is iets dat zelfs een Britse minister veel te ver gaat.

@ G “populist!’ B

Helemaal eens met die opmerkingen over 1 EP en de SGP-zaak. Wat betreft incorporatie-en-inroepbaarheid: zitten we nu niet met zijn allen vooral heel veel dingen te bedenken hoe we het Straatsburgse toezichtsmechanisme nog wat minder effectief kunnen maken? Dat uitspraken van het EHRM tegen andere landen geen bindende kracht zouden hebben was in veel landen jarenlang heersende leer. DIe landen stappen daar allemaal langzamerhand vanaf omdat het zo niet werkt. Het is toch moeilijk te verkopen dat de Duitse en Britse rechters creatief lopen te verzinnen hoe zij Straatsburgse uitspraken zo veel mogelijk een plaats kunnen geven in hun recht, terwijl wij het hier wat rustiger aan willen doen. Ik zou zeggen dat de Nederlandse rechter nu al de mogelijkheden heeft om bescheiden op de rem te trappen. Hij kan de grenzen van zijn rechtsvormende taak inroepen, zoals jij heel goed weet. Wanneer kwam je boek uit?

Ik zou zeggen dat als wij een probleem met het EHRM hebben, dat wij het daar dan met het EHRM over moeten hebben. Niet-inroepbaarheid, niet-bindendheid van oordelen: het zijn allemaal manieren om het maar niet over de inhoud te hoeven hebben, en alleen maar manieren om zand in de machine te strooien. Als de machine de verkeerde kant op gaat moeten we bijsturen en niet met zakken zand gaan lopen sjouwen zou ik zeggen.

Hoe we moeten bijsturen? Geen flauw idee. Ik ga naar Janneke Gerards luisteren als ze weer eens oreert.

10 a.zecha 25/02/2012 om 15:56

1. De VVD wil de Grondwet aanpassen opdat de Europese regelgeving en de jurisprudentie van het EHRM in de toekomst nationalistisch-politiek selectief kan worden toegepast.
2. Bovendien kan worden vastgesteld dat feitelijk steeds meerderheden uit de politieke partijvertegenwoordigers in het parlement en regeringen worden gevonden die tegen de instelling van een onafhankelijke Nederlands Constitioneel (Hoog)Gerechtshof zijn.
3. In de praktijk van de bestuursrechtsspraak, met als hoogste beroepsinstantie de Raad van State, blijkt de Staat met belastinggelden decennia lang te kunnen procederen. Een adequate naamgeving hiervoor is “Doodprocederen” van burgers die een onrechtmatige en/of andere schadelijke overheidshandelingen voor een bestuursrechter aanvecht. .
Een drietal zeer saillante voorbeelden van decennia langdurende processen, die direct en/of indirect tegen de staat gevoerd zijn/worden en die slechts door bijzondere moedige burgers met een lange adem, uiteindelijk worden gewonnen en die de belastingbetaler voor vele miljoenen aan schadevergoedingen en proceskosten het schip doen ingaan: zaak van de journalist Willem Oltmans, de zaak v/d sociale medewerker v/h ministerie van defensie Fred Spijkers en de “zaak” Chipshol.
a.zecha

11 Martin Holterman 25/02/2012 om 17:27

@JU: De mogelijkheid om in strijd met het EVRM te handelen (niet “in strijd met het recht”!) is expliciet voorzien in de HRA. Dat kan, omdat het VK een dualistisch stelsel van internationaal recht heeft. Aangezien dit voorstel beoogt Nederland wat in dualistische richting op te laten schuiven, rees voor mij de vraag of het mogelijk zou moeten zijn om bewust een wet aan te nemen die in strijd is met een verdragsbepaling waaraan Nederland gebonden is maar die niet direct werkt.

Of die verklaring van art. 19(1) HRA ooit niet gegeven wordt weet ik niet, dat heb ik niet uitgezocht.

12 JU 25/02/2012 om 18:53

@ Martin

Ik heb het ook niet uitgezocht, maar de vaste gezamenlijke commissie voor mensenrechten van het Hoger- en het Lagerhuis, de JCHR, gelukkig wel, en het is niet zo. Het is één keer voorgekomen dat een minister twijfelde of een wettelijke regeling EVRM-conform was, maar die regeling is uiteindelijk niet in stemming gebracht.

Je hebt gelijk dat het Verenigd Koninkrijk, tenminste voor wat betreft verdragsrecht (niet ten aanzien van internationaal gewoonterecht) een dualistisch land is, maar zelfs daar beschouwt men handelen in strijd met het EVRM als handelen in strijd met het recht. Men ontkent daar niet dat verdragsrecht ook recht is. En daar doelde ik op toen ik schreef dat een minister niet graag openlijk erkent dat wat hij wil in strijd is met het recht.

Ik weet ook niet of dit voorstel beoogt Nederland dualistischer te maken. De interne werking van verdragsrecht wordt door dit voorstel niet aangetast, enkel de inroepbaarheid voor de rechter. Dat lijkt mij een belangrijk verschil met (dualistische) transformatiestelsels. Dat gezegd hebbend begrijp ik je punt wel. Maar juist omdat het voorstel niet de interne werking van verdragsrecht aantast, blijft ook de wetgever als ambt van de Staat gebonden aan het verdrag.

13 RK 25/02/2012 om 21:15

@JU Precies, als ik me niet vergis zijn verdragsstaten ook aan niet een ieder verbindende bepalingen gebonden. Anders hadden ze een voorbehoud moeten maken, voorzover het betreffende voorbehoud mogelijk is bij het verdrag.

14 Bastian Michel 26/02/2012 om 00:18

JWVR: “Wel blijf ik bij mijn standpunt dat het de VVD er primair om te doen is om de wetgever zelf, d.w.z. als dit nog onduidelijk is, te laten vaststellen of een verdragsbepaling een ieder verbindend is.”

Bij nader inzien mee eens. Dat lijkt inderdaad de bedoeling te zijn. Maar toevoeging van de zinsnede “behoudens voor zover bij wet anders bepaald” aan art. 93 en 94 Gw heeft m.i. toch echt veel verdergaand effect. Twee codificatie-ideeën die de veel terughoudendere bedoeling misschien zouden dekken:

1) Zonder Gw-wijziging. Zet in voorkomend geval een fictie in de goedkeuringswet: de bepalingen van art. X van het verdrag worden geacht naar hun inhoud ongeschikt te zijn om een ieder te verbinden. Of: de bepalingen van besluiten van de in art. X bedoelde organen worden geacht enz. Toegegeven, dit is vet onelegant. Maar de rechter zou er toch niet zomaar aan voorbij gaan?

2) Met Gw-wijziging. In art. 93 Gw vervallen de woorden “naar haar inhoud”. Daarmee wordt dat artikel iets vager: hoe weten we of de bepalingen een ieder kunnen verbinden? Nou, zegt de wetgever, omdat ik dat zeg, namelijk in de goedkeuringswet: artikel X van het verdrag kan een ieder verbinden/is ongeschikt om een ieder te verbinden. En als de wetgever niets zegt, dan gaat de rechter zelf kijken. Wel zonde van die Couperiaanse “haar” in art. 93 Gw.

15 GB 26/02/2012 om 13:31
16 GB 26/02/2012 om 13:36

En een stemadvies uit het land van de Grote Leider:

http://www.hivos.nl/Ondertitel-de-tiran/Videos/Rechters-zijn-ondemocratisch2

17 GB 26/02/2012 om 13:45
18 JWVR 27/02/2012 om 23:49

Mooie discussie! En leuk dat deze ook in Damascus doordringt.

Een paar korte reacties.

@Martin Holterman: volgens mij maakt het wel degelijk uit of je inzet op Europese/internationale grondrechten dan wel nationale grondrechten. Als (grond)wetgever kan je in het laatste geval meer sturing aanbrengen. Verder, en dat is een politiek argument, ontneem je aan ‘souverainitistes’ een argument om het grote boze buitenland in het verdomhoekje te zetten. Aldus ontmasker je dat deze hele discussie vooral gaat over de vraag in hoeverre de politiek zich de les moet laten lezen door de rechter.

@JU: ik denk dat je inderdaad gelijk hebt dat de voorrangsregel niet voortvloeit uit art. 94 Gw, maar reeds ingebakken zit in de betreffende regel van ongeschreven recht. Je moet art. 94 Gw dus a contrario lezen. Verder sluit ik me ook aan bij je opmerking dat Nederland er formeel gezien niet dualistischer op zou worden als de beoogde wijziging wordt doorgevoerd; het incorporatiestelsel blijft immers gewoon behouden. Voor de volkerrechtsfreundlichkeit van Nederland is dat echter maar ten dele relevant. Zonder gedegen voorrangsregel heb je vanuit het oogpunt van het internationale recht een stuk meer aan een transformatiestelsel.

@Bastian Michel: ik zou de heren Blok, Dijkhoff en Taverne optie 2 aanraden (in combinatie met de voorgestelde wijziging van de Rgbv). In ieder geval zouden ze er goed aan doen zowel wat betreft art 93 Gw als wat betreft art 94 Gw de toevoeging ‘behoudens…bepaald’ te laten vallen.

19 Bastian Michel 28/02/2012 om 13:09

In art. 93 ‘naar haar inhoud’ schrappen, en in art. 120 lid 2 van Halsema opnemen. Pacificatie-21. Een betere bijdrage tot het eeuwfeest in 2017 kan ik me niet voorstellen.

20 Claudia 10/06/2012 om 00:37

Dan steld een ondertekening van een verdrag ook niet veel meer voor.

Maar het is wel eng dat er mensen zijn die de mensenrechten proberen te ondermijnen.

Reactie achterlaten

{ 6 trackbacks }

Vorige post:

Volgende post: