VVD toch blij met EHRM

door GB op 15/04/2011

in Grondrechten, Haagse vierkante kilometer

In het debat over ritueel slachten speelde het Straatsburgse Hof een belangrijke rol. Dat Hof heeft zich ooit wel eens gebogen over de klacht van een Joodse religieuze splintergroep die de mainstream-kosher-slachterij, die als enige in Frankrijk was toegestaan, onvoldoende vond. Zolang deze scherpslijpers het gewenste vlees nog uit het buitenland konden krijgen was er geeneens sprake van een beperking van de vrijheid van godsdienst, aldus het Hof. En als het dat wel was, dan was het een toelaatbare beperking.

Je kunt niet zoveel uit die uitspraak afleiden, omdat niet duidelijk is welke rol het speelt dat kosher slachten op zich niet verboden was. En het is niet onmiddelijk duidelijk hoe de afweging precies moet luiden als je niet meer aan het gewenste vlees kan komen.  De uitspraak diende evenwel vele doelen in het kamerdebat van woensdag.

Er werd, aldus Wiegman van de ChristenUnie, in gesteld dat ‘slachten een erkend kernrecht is en ook een van de “essential expressions” van godsdienstvrijheid.’ Dat is wel een erg royaal gebruik van de uitspraak. Ik vind vooralsnog alleen dat het kosher slachten een ‘essential aspect of practice of the Jewish religion’ is. Dat lijkt me toch iets anders. Wat Thieme bedoelt met haar antwoord is overigens ook niet duidelijk. ‘In het arrest waar u op doelt,’ antwoordde ze, ‘stelt het Hof duidelijk dat er aan het kernrecht van het consumeren van vlees niet getornd wordt.’ Maar het lijkt me zonder meer grootmoedig van een vegetariër om het consumeren van vlees tot ‘kernrecht’ te promoveren. Onjuist is volgens mij wel haar verhaal als zou de Raad van State verder gaan dan Hof met het standpunt dat onbedwelmd ritueel slachten onder het bereik van de godsdienst valt. Het Hof doet dat namelijk nadrukkelijk ook. Het acht alleen geen (ongerechtvaardigde) beperking aanwezig.

Als dan mevrouw Snijder (what’s in a name) van de VVD aan het woord komt, dan denk je dat het wel over is met dit soort schriftgeleerdheid over een uitspraak van het Hof. De VVD vindt het EHRM namelijk een stelletje gevaarlijke amateurs, zo deelden zij het land onlangs mee in een opiniestukje. Gevaarlijk omdat ze niet inzien dat een democratisch tot stand gekomen wet geen grondrechten kan schenden en amateurs omdat ze zich niet houden aan onze verwachtingen in 1954, toen wij het EVRM helaas in al onze naïviteit hebben laten passeren.

Wie echter klaar zit voor een rituele slachting van het EHRM komt bedrogen uit. Een verbod op religieus slachten tast ‘volgens het Hof de kernwaarden niet aan, zoals wij weten’, maar de eigen Raad van State maakt wel een probleem. Dat komt echter, aldus Snijder, omdat de Raad van State ‘niet verder heeft gewogen’. Het lijkt alsof het EHRM moet opdraaien voor het negeren van een nationaal tot stand gekomen advies van de Raad van State. En dat klopt. De dag erna, Snijder in de Volkskrant: ‘Vrijheid is voor ons als liberale partij heel belangrijk. Maar volgens het EHRM raakt een verbod niet aan de kernwaarden van de geloofsvrijheid.’

Arm Hof.

{ 11 reacties… read them below or add one }

1 RvdW 15/04/2011 om 16:40

Ik ben geen godsdienstexpert, maar indien ik de Joodse voedselvoorschriften (zoals uiteengezet in par. 13-19 van de EHRM-uitspraak in Cha’are Shalom ve Tsedek t. Frankrijk) goed begrijp, bestaat voor Joden geen verplichting om ritueel geslacht vlees te eten, maar enkel een verbod op het eten van niet-ritueel geslacht vlees. Daarmee lijkt me een volledig vegetarisch dieet volledig te verzoenen. Met andere woorden: het slachten van dieren en het eten van vlees is een persoonlijke keuze, geen religieus gebod. Ik begrijp dan ook niet goed waarom een verbod op onverdoofd slachten inbreuk zou maken op de godsdienstvrijheid. Indien een recht op het eten van vlees überhaupt onder de mensenrechten moet worden geschaard, lijkt mij enkel het recht op privéleven hiervoor geschikt, dat mede het recht omvat op persoonlijke autonomie (inclusief dus misschien een recht om zelf te bepalen wat je eet). En omdat juist Joden en Moslims door een verbod op onverdoofd slachten geraakt zouden worden, zou ook het verbod op discriminatie wegens godsdienst een rol kunnen spelen.

Daarom begrijp ik niet waarom het EHRM heeft erkend dat een inbreuk op art. 9 EVRM voorligt wanneer “the illegality of performing ritual slaughter made it impossible for ultra-orthodox Jews to eat meat from animals slaughtered in accordance with the religious prescriptions they considered applicable.” Wellicht kan iemand het me uitleggen.

2 GB 15/04/2011 om 17:02

Ik moest in een eerste opwelling hieraan denken:

Is het huisrecht gemoeid met de huisbezoeken die je als bijstandsgerechtigde op je dak krijgt, of heb je gewoon de keuze om geen bijstand aan te vragen?

3 RvdW 16/04/2011 om 00:04

De vergelijking is juist, maar niet de slotvraag.

Het gaat bij het ritueel slachten om uitoefening van recht A (recht op godsdienstvrijheid) dat er in combinatie met de wet (geen onverdoofd slachten) toe leidt dat recht B (recht op vleesconsumptie) wordt aangetast. Mijn vraag is: maakt recht B hierdoor ineens deel uit van recht A?

In jouw voorbeeld is recht A het recht op bijstand, dat (indien uitgeoefend) samen met de wet kan leiden tot een inbreuk op recht B, het huisrecht. De juiste vraag in je vergelijking is dan ook niet: “heb je gewoon de keuze om geen bijstand aan te vragen?”, maar “maakt het huisrecht hierdoor ineens deel uit van het recht op bijstand?”. Ik denk dat maar één antwoord op die vraag mogelijk is.

4 MD 18/04/2011 om 15:34

Moet je in dezelfde lijn van redeneren dan ook menen dat het een keuze van homofielen is om uiting te geven aan hun seksuele geaardheid?

Ik krijg altijd een wat ongemakkelijk gevoel als iemand een ander gaat uitleggen wat wel of niet tot (de kern van) zijn geloof behoort. Is het wezen van de vrijheid van godsdienst immers niet dat mensen in beginsel zelf mogen weten wat zij tot hun levensbeschouwing rekenen? Er zijn uiteraard grenzen (zoals in het geval van de Zusters van St. Walburga). Maar van zo’n extreem geval is hier volgens mij absoluut geen sprake.

5 RvdW 18/04/2011 om 17:58

Noch GB noch ik probeerde iemand uit te leggen wat tot zijn geloof behoort. Wat mij betreft: ik ben enkel benieuwd waarom iemands recht op godsdienstvrijheid in het geding is wanneer de wet hem X verbiedt, terwijl zijn geloof (zoals door hemzelf uitgelegd) hem Y verbiedt (maar niet X voorschrijft), waardoor voor hem alleen Z overblijft.

Wanneer bijvoorbeeld de overheid de verkoop van vruchtensappen zou verbieden, is toch ook niet de vrijheid van godsdienst van Moslims in het geding omdat zij geen alcohol mogen drinken? En wanneer de wet het gebruik van bestrijdingsmiddelen aan banden legt in de tuinbouw, is toch ook niet de godsdienstvrijheid van orthodoxe Christenen in het geding die nu in de vastentijd een veganistisch dieet volgen?

Waarom is dan wel de godsdienstvrijheid in het geding van Joden en Moslims wanneer de overheid het ritueel slachten verbiedt, terwijl hun geloof (zoals door henzelf uitgelegd, maar verbeter mij indien dat onjuist is) hen helemaal niet dwingt tot het eten van vlees?

6 Yoeri Roosendaal 18/04/2011 om 23:14

Hoe kan het verbod op discriminatie wegens godsdienst in geding zijn als de godsdienstvrijheid zelf niet in het geding is?

Ik heb er toch weinig moeite mee de rite van onverdoofd ritueel slachten onder de godsdienstvrijheid te brengen. Artikel 9 EVRM bestrijkt een breed scala aan religieus geïnspireerde handelingen. Het spreekt van erediensten, onderricht, praktische toepassing van de godsdienst en het onderhouden van geboden en voorschriften. De sjechita en de Islamitische slacht zijn zonder meer door religieuze voorschriften ingegeven. En hoewel van een verplichting inderdaad geen sprake is, moge toch duidelijk zijn dat de levenshouding van veel joden en moslims is doorspekt (no pun intended) met het eten van kosher en halal vlees. Er is sprake van een vaste praktijk en dat jou naar mijn mening genoeg moeten zijn.

Wie meer dan 1 keer in zijn leven naar Mekka gaat, meer aalmoezen geeft dan strikt genomen voorgeschreven en tien keer per dag bidt, wordt voor al dat extra’s nog steeds beschermd door de godsdienstvrijheid ook al is sprake van een keuze en geen verplichting.

7 CR 19/04/2011 om 14:48

Het klassieke onderscheid tussen kern en periferie van grondrechten kan hier verhelderend werken. Handelingen zoals het lezen in het heilige boek of het verrichten van de eredienst horen zonder meer tot de kern van de meeste godsdiensten (alleen bij de ietsisten kun je daarover twijfelen). Het eten van vlees kan moeilijk tot de kern van een godsdienst worden gerekend – er is geen religieus gebod om vlees te eten en het nuttigen van vlees staat nergens centraal bij de rituelen. Alleen het eten van wijn en brood bij de eucharistie hoort bij de Katholieken tot de kern van de geloofsbeoefening.

8 RvdW 19/04/2011 om 15:14

Dat hangt ervan af. Indien iemand vaker bidt of vaker naar Mekka gaat dan zijn imam van hem verlangt omdat zijn persoonlijke overtuigingen hem dit voorschrijven, dan lijkt me redelijk dat de vrijheid van godsdienst dit beschermt. Ik zou dan zelfs niet spreken over “al dat extra’s”: voor deze persoon behoort deze praktijk gewoon tot zijn godsdienstbeleving. Maar wanneer iemand Mekka nog eens bezoekt, gewoon omdat het daar zo’n aangenaam weer is of omdat de kabsa daar zo lekker is, zie ik niet waarom ook dit bezoek zou moeten worden gedekt door de godsdienstvrijheid, net zomin als een andere stedentrip, naar Milaan bijvoorbeeld, die bescherming verdient.

Ik heb nog geen gelovige horen zeggen dat het eten van vlees voor hem een religieuze plicht of keuze is. Dan is blijkbaar sprake van een andersoortige keuze: gewoon omdat vlees lekker is, omdat het teveel moeite kost om over te schakelen op een vegetarisch dieet, of om een andere reden. Geen van alle redenen om het recht op godsdienstvrijheid van toepassing te doen zijn.

9 RK 19/04/2011 om 18:35

RvdW,

Mij lijkt dat het voor de hier bedoelde gelovige vanuit zijn geloof een vrijheid is om te kiezen voor het eten van ritueel geslacht vlees en het niet eten van vlees. In die zin valt zowel het eten van ritueel geslacht vlees als het niet eten van vlees voor hem onder zijn godsdienstvrijheid. Een verbod op het eten van ritueel geslacht vlees is dan een inbreuk op zijn godsdienstvrijheid. Hij kan dan immers niet meer kiezen voor het eten van ritueel geslacht vlees. Of bazel ik?

10 LL 22/06/2011 om 22:31

Ik lees als slotzin: “Maar volgens het EHRM raakt een verbod niet aan de kernwaarden van de geloofsvrijheid.”. Het EVRM stelt het volgende:

De vrijheid zijn godsdienst te belijden of overtuiging tot uiting te brengen kan aan geen andere beperkingen worden onderworpen dan die die bij de wet zijn voorzien en in een democratische samenleving noodzakelijk zijn in het belang van de openbare veiligheid, voor de bescherming van de openbare orde, gezondheid of goede zeden of voor de bescherming van de rechten en vrijheden van anderen.

Een verbod (zoals bijvoorbeeld op ritueel slachten, wat inderdaad deel uit maakt van een praktijk, gebod of voorschrift in mijn optiek) kan dus alleen worden ingesteld als het noodzakelijk is voor 1) openbare orde, 2) gezondheid, 3) goede zeden, 4) bescherming van de rechten en vrijheden van anderen. Van geen lijkt mij hier sprake waardoor het verbod op ritueel slachten dus ingaat tegen de Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Of hier sprake is van kernwaarden is dus compleet irrelevant.

11 Janjanssen 22/10/2011 om 23:47

Overigens hoort het eten van vlees wel tot de voorschriften van het Jodendom.
Shalchoen Aroech (wetboek) schrijft dat men op Shabbes vlees zal eten, bij Pesach hoort het eten van Pesachlam, voor Grote verzoendag slacht men een kip en geeft aan de armen ter verzoening enz.

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: