Waarheen voert de weg? Drie scenario’s

door CM op 10/10/2013

in Haagse vierkante kilometer

Post image for Waarheen voert de weg? Drie scenario’s

Diederik Samsom is een optimistisch man. Hij verwacht dat het overleg op het ministerie van Financiën nu snel vruchten zal afwerpen. Binnen enkele dagen moeten VVD, PvdA, D66 en de christelijke kleintjes CU en SGP eruit zijn. Dat GroenLinks niet meer deelneemt aan de onderhandelingen kan zowel een vloek als een zegen blijken te zijn. Met minder partijen is het gemakkelijker praten, maar de overgebleven partijen zullen wel meer eisen op tafel kunnen leggen. Er mag er immers niet eentje meer afvallen, anders komt de krappe meerderheid die een ‘Woonakkoord-coalitie’ in de Eerste Kamer heeft – 38 zetels voor de vijf partijen gezamenlijk – onherroepelijk in gevaar. Want daar is het in de onderhandelingen natuurlijk eigenlijk om te doen: een meerderheid aan de andere zijde van het Binnenhof. Ik kan me drie scenario’s voorstellen. Bij twee ervan is ontbinding van de Eerste Kamer een reële optie.

Het eerste is dat de onderhandelingen mislukken, maar het kabinet voorlopig blijft zitten. De regering kan dan de begrotingen en het Belastingplan nog wel door de Tweede Kamer loodsen, maar de kans dat de Eerste Kamer aanpassingen eist, is zeer groot. Het zal dan novelles en misschien zelfs verwerpingen gaan regenen. Ieder wetsvoorstel wordt een potentiële partij vrij worstelen. Of het opnieuw en ongewijzigd indienen van eerder door de Senaat verworpen wetsvoorstellen – een extreme vorm van powerplay – veel gaat opleveren, valt te betwijfelen. Hoewel voor sommigen dit radicaal dualistische scenario zeer aantrekkelijk zal zijn, is het voor partijen die willen regeren een nachtmerrie. In dit scenario legt het kabinet er vroeg of laat het bijltje bij neer. Een waarschijnlijk eerder vroeg.

Het tweede scenario is dat de onderhandelingen mislukken en het kabinet meteen de conclusie trekt dat verder regeren geen zin heeft. De onderhandelingen hadden het karakter van een soort tussenformatie, dus voor een echte tussenformatie zullen maar weinigen in zijn. Bovendien regent het nu te hard voor een goede strandwandeling. Dan rest slechts de ontbinding van de Tweede Kamer en het uitschrijven van nieuwe verkiezingen. Als we dan het electoraat laten spreken, waarom dan niet het hele electoraat? Niet alleen de kiezers voor de Tweede Kamer zouden een nieuwe keuze moeten mogen maken, maar ook die voor de Eerste Kamer. Zoals al eerder betoogd, ligt een ietwat anders samengestelde Senaat bij ontbinding en herverkiezing van de Eerste Kamer voor de hand. Als er nieuwe verkiezingen voor de Tweede Kamer worden uitgeschreven, is het geenszins onzuiver dat ook voor de Eerste Kamer te doen. We weten dan immers niet welke nieuwe regeringscoalitie er komt, zodat geen enkele partij specifiek voor- of nadeel heeft bij de ontbindingsverkiezing voor de Senaat.

Bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen stemden veel burgers strategisch op VVD of PvdA. Net zozeer stemden diverse statenleden bij de laatste Eerste Kamerverkiezingen strategisch om de VVD-CDA-PVV-gedoogcoalitie aan een meerderheid te helpen of om dat juist te voorkomen. Als we burgers de mogelijkheid willen geven nu anders te stemmen, dan toch ook statenleden. Partijen en Tweede Kamerleden die claimen dat de Tweede Kamer niet mag worden ontbonden omdat we dan ‘hun’ zetels afpakken, honen we terecht weg. Hetzelfde moeten we doen met partijen en Eerste Kamerleden die een soortgelijke claim op tafel. Senatoren hebben net zomin recht op het uitzitten van hun termijn als Tweede Kamerleden.

Het derde scenario is dat de onderhandelingen slagen. De coalitie beschikt dan over een wankele meerderheid van 38 zetels in de Eerste Kamer. En dat is slechts een theoretische meerderheid, want uiteraard staat niet vast dat al die 38 personen strak in het gelid springen zodra met het onderhandelingsakkoord gewapperd wordt. Senator Duivesteijn ageerde vanuit zijn groene bankje al eens tegen het Woonakkoord. Een comfortabelere meerderheid is mogelijk door ontbinding van de Eerste Kamer. Dat kan niet alleen D66 een extra zetel opleveren, maar óók CU of SGP. Zoals bekend traden deze partijen vroeger eensgezind op, maar kwam daar de klad in na ruzie tussen CU-voorman Schuurman en SGP-boegbeeld Holdijk. Omdat de oorzaken van deze ruzie – wel of geen parlementaire enquête, het gedogen van de PVV – inmiddels niet meer ter zake doen, kan een nieuwe vruchtbare samenwerking worden gesmeed. Die kan als kindje een extra Senaatszetel opleveren. Hoe zit dat?

CU en SGP hebben momenteel twee zetels, respectievelijk één zetel in de Eerste Kamer. Als we echter kijken naar de stemwaardes die hun statenleden in de provincies bij elkaar vertegenwoordigen (9091 stemmen), dan kunnen deze partijen bij nieuwe Eerste Kamerverkiezingen zeker vier zetels binnenhalen (uitgaande van een kiesdeler van 2220,813 als ieder statenlid stemt). De mogelijkheid bij de Eerste Kamerverkiezingen lijstencombinaties aan te gaan is in 2010 weliswaar afgeschaft, maar er is geen rechtsregel die SGP-statenleden verbiedt de grote broer CU aan een derde Senaatszetel te helpen. Andersom kunnen de CU-statenleden hun SGP-broeders met een extra bankje belonen voor hun gewijzigde vrouwenstandpunt, al ligt dat minder voor de hand. CU en SGP zouden zelfs met een gezamenlijke lijst kunnen deelnemen, want dat is nog wel toegestaan. Zo beschouwd hebben zowel D66 als CU (of SGP) alle belang bij nieuwe Eerste Kamerverkiezingen.En niet te vergeten het kabinet, want met 40 (potentiële) zetels in de Senaat kan er nog wel een kikker uit de kruiwagen springen.

Maar misschien zijn de onderhandelende partijen wel tevreden met minder. Ontbinding van de Eerste Kamer zal een hoop ophef veroorzaken en wordt niet voor niets als nucleaire optie gezien. De CU krijgt de kazerne in Assen en de SGP krijgt een boze brief van Timmermans aan de generaals over het geweld tegen christenen in Egypte. Misschien krijgt Alexander Pechtold zelfs wel een ministerschap zonder portefeuille en zonder portemonnee in de schoot geworpen. Dan kan hij minister voor ereschulden worden en excuses gaan aanbieden voor alle zwarte bladzijden uit de Nederlandse geschiedenis, van de collaboratie van de Bataven met de Romeinse bezetter tot en met de introductie van Zwarte Piet. Uiteraard is op uitdrukkelijk verzoek van CU en SGP onderzoek naar de martelaren van Gorkum uitgesloten.

{ 0 reacties… add one now }

Reactie achterlaten

Vorige post:

Volgende post: